نقد «گذشته» در «هفت» / قطبی زاده: تعصب نزدیک به جهل است

کد خبر: ۱۲۰۶۹۰

تاریخ: ۲۲ تير ۱۳۹۲ - ۱۳:۴۲

فیلم «گذشته» آخرین ساخته اصغر فرهادی با حضور سعید قطبی زاده منتقد مخالف و حسین معززی نیا منتقد موافق این فیلم در برنامه «هفت» نفد و بررسی شد.

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، در این نشست، حسین معززی نیا با بیان این مطلب که من فیلم را بسیار دوست دارم و فکر می کنم مقایسه «گذشته» با ساخته های پیشین اصغر فرهادی مقایسه درستی نیست، اظهار داشت: «وقتی یک فیلمساز تصمیم گرفته برای مخاطب جهانی در یک کشور دیگر فیلم بسازد، باید فیلم را با همان معیارها سنجید و با در نظر گرفتن این معیارها به نظرم فیلم «گذشته» فیلم بسیار موفقی است.»

سعید قطبی زاده نیز گفت: «برای هیچ منتقدی که سالی یکبار به برنامه هفت دعوت می شود خوشایند نیست برای نقد فیلمی در این برنامه شرکت کند که آن را خیلی دوست ندارد. «گذشته» فیلم مهمی است و مهم بودن فیلم لزوما به معنای خوب بودن آن نیست. بهرحال «گذشته» اولین فیلم سینمای ایران است که با معیارهای جهانی ساخته شده، در یک جشنواره مهم درخشیده و اصغر فرهادی افتخار سینمای ایران نیست، بلکه افتخار ملی ماست.»

او ادامه داد:« ولی فکر می کنم این فیلم دچار کاستی هایی است. البته من در این نشست به عنوان یک علاقمند فرهادی شرکت کرده ام و اگر منظور او از اکران فیلمش در ایران سنجیدن واکنش مردم و مخاطبان است، بهتر است که من نظر واقعی ام را نسبت به این فیلم بگویم و اصلا برای همین اینجا هستم.»

حسین معززی نیا نیز در خصوص فضای نقد فیلم «گذشته» از زمان اکران فیلم گفت: «فکر می کنم مجموعه فضای نقدی که حول و حوش این فیلم شکل گرفت، شتاب زده و عصبی بود. به نظرم بعضی از منتقدان عجله داشتند، پیش از همه فیلم را ببینند و اولین نقدها را روی آن بنویسند. این رفتار با فیلم «گذشته» رفتار درستی نیست، چون «گذشته» یک فیلم معمولی است. در واقع بهتر است بگویم فیلم جنجالی نیست که بخواهیم با چنین حاشیه و جنجالی درباره اش فضاسازی کنیم. این نخستین تجربه ما بود که همزمان با جهان به تماشای یک فیلم بنشینیم و این فیلم همزمان در ایران و جهان اکران شود، به خاطر همین منتقدان باید سعه صدر بیشتری نشان می دادند.»

قطبی زاده هم در ادامه سخنان سردبیر مجله ۲۴ اظهار داشت: «تعصب به نظر من نسبت خیلی نزدیکی با جهل دارد. اگر فرهادی آدم محترم و دوست داشتنی است، این دلیل نمی شود که نسبت به او صادقانه موضع نگیریم.»

این دو منتقد سینمایی پس از این مقدمه وارد بحث اصلی نقد فیلم «گذشته» شدند. قطبی زاده گفت: «سابقه طولانی اصغر فرهادی نشان می دهد که او یک فیلمنامه نویس کلاسیک است. ولی من فکر می کنم فیلم «گذشته» اساسا از نظر فیلمنامه دچار مشکل است. فیلم خسته کننده و ملال آور است. به خصوص یک ساعت اول آن بسیار خسته کننده است و اصلا نیازی نیست که ما شاهد این همه صحنه های ملال آور باشیم. البته من الان از منظر عامه پسندانه دارم به این فیلم نگاه می کنم. از منظر تماشاگری که منتظر جذابیت است. اما ریتم فیلم کند است و آن قصه ای که روایت می شود بضاعت دو ساعت و خرده ای زمان را ندارد.»

معززی نیا اما درپاسخ گفت: «من با این حرف موافق نیستم. به اعتقاد من باید فیلم را با مسیر آگاهانه ای که فرهادی برای فیلم انتخاب کرده سنجید. این را هم در پرانتز بگویم که متاسفانه نمایش فیلم در سینماهای ایران بسیار با مشکل روبرو بود. علی رغم همه حرف هایی که درباره تجهیز سالن های سینما می زنند ولی نمایش فیلم در بهترین سالن های سینمای شهر تهران اصلا قابل مقایسه با آنچه که در کن نمایش داده شد، نیست. «گذشته» فیلمی ۱۳۰ دقیقه ای است که قرار است آرام تر از ساخته های قبلی فیلمساز باشد و قهرمان گرایی ندارد. شخصیت پردازی آرام است و از موسیقی استفاده کمی شده. به خاطر همین شیوه نمایش این فیلم خیلی مهم است. برای دیدن این فیلم باید صدا را خوب بشنویم و تصویرها را بهتر ببینیم. در کن این فضاسازی ساندافکت واقعا روی دیدن فیلم تاثیر می گذاشت. ولی در سینمای ما بسیاری از صداها اساسا شنیده نمی شود و تصاویر هم چشمگیر نیست.»

او افزود: « به نظرم فرهادی انتخاب های آگاهانه ای در این فیلم داشته است. شخصیت ها موقعیت هار ا مدام به هم پاس می دهند تا این که در سکانس انتهایی که از نظر دراماتیک بسیار تاثیرگذار است قصه به نتیجه می رسد. یعنی وضعیت نقطه گذاری فرهادی که در آن هیچ کدام شخصیت ها شخصیت محوری نیستند بسیار هوشمندانه است. چرا که شخصیت ها در این فیلم موقعیت ها را به هم تحویل می دهند تا موقعیت جدیدی بسازند. البته ریتمش به تندی ریتم فیلم «جدایی نادر از سیمین» نیست چون فیلم های قبلی فرهادی از ساختار کلاسیک فیلمنامه نویسی استفاده کرده است. با این حساب آیا معقول است که فیلم «گذشته» را با ساختار قبلی سنجید؟»

قطبی زاده نیز با اشاره به پایان بندی فیلم «گذشته» اظهار داشت: «آن پایان بندی به لحاظ زیبایی شناسی نمی تواند پایان منطقی برای فیلم باشد. چون اتفاقات فیلم در یک بستر رئالیسم رخ می دهد ولی پایان بندی سانتی مانتال است و این دو با هم تضاد دارند. این میزان احساسات گرایی از فرهادی بعید است و با منطق فیلم نمی سازد. چرا که تخصص فرهادی ساختن ملودرام بدون احساسات گرایی است ولی «گذشته» این ویژگی را ندارد.»

معززی نیا اما معتقد بود: «ما شاهد داستانی تلخ و بدبینانه هستیم درباره آدم هایی که مهاجرند. فیلم با لحن تلخی به گذشته بازمی گردد و حال را بیان می کند. خود این پایان نشانه سانتی مانتال بودن نیست و این نوع موضع گیری نسبت به پایان بندی های احساسی چیزی است که در سینمای ما مد شده است.»

قطبی زاده، منتقد سینما هم گفت: «اصل این قصه بسیار جذاب است. داستان مردی که بعد از چهار سال به زندگی سابقش بازمی گردد برای این که همسرش را طلاق دهد. اما این قصه به نظر من زیر این شیوه قصه گویی دفن شده است. به نظرم ذهن فرهادی از بس درگیر خلق معما و گره افکنی بوده که قصه را نابود کرده است. من هیچ فیلمساز بزرگی را نمی شناسم که به اندازه فرهادی در چهار فیلم آخرش به یک مضمون تکراری پرداخته باشد. چهار فیلم آخر فرهادی «چهارشنبه سوری»، «درباره الی ...»، «جدایی نادر از سیمین» و «گذشته» درباره پنهانکاری است. پرداختن مدام به یک سوژه مستلزم این است که شما واریاسون های مختلفی با این ایده مطرح کنید. ولی ما با فیلمسازی سر و کار داریم که یک موضوع را دارد بیش از حد تکرار می کند.»

این منتقد ادامه داد: «در آن سه فیلم قبلی غافلگیری موضوع و بازی های درخشان باعث می شد فیلم گلیم خود را از آب بیرون بکشد ولی در «گذشته» این اتفاق نیفتاده است. این نوع شیوه قصه گویی روح ندارد. فرهادی در این فیلم در مانعی گیر می کند که خودش طراحی کرده است و به خاطر همین خودش غیرمنطقی از آن می گذرد.»

حسین معززی نیا گفت: «نکته خیلی اساسی این است که ما برای اولین بار در سینمای ایران با این موقعیت مواجهیم که یک فیلمساز ما بدون قصد مهاجرت دائم، و فقط برای تجربه یک فضای جدید، آن هم با زبانی که به آن تسلط ندارد، فیلمی جهانی با استاندارد بالا بسازد. از این حیث خود این اتفاق، اتفاق بزرگی است.»

قطبی زاده نیز با اشاره به بازی بازیگران آثار فرهادی اظهار داشت: «از ترانه علیدوستی فیلم «شهر زیبا» تا این فییلم ما شاهد یکی از مهم ترین جلوه های کارگردانی یعنی هدایت درست بازیگر و شناخت روحیه او بوده ایم.و اگر بخواهیم روزی راجع به بهترین کارگردانان در زمینه بازی گرفتن صحبت کنیم قطعا فرهادی یکی از آن کارگردانان است.»

معززی نیا در این رابطه افزود: «در آثار فرهادی ما با تعریف دیگری از بازیگری مواجهیم. کاری که شاید بتوان سراغش را در فیلم های قدیمی مهرجویی گرفت. او بازیگر را به عنوان یک وجود چند وجهی می بیند و آنقدر او را در تمرین ها می چرخاند تا یکی از وجوه او با یکی از وجوه نقش همخوانی داشته باشد و همین را مبنای کار با بازیگر قرار می دهد.»