توسط عبدالله شهبازی مورخ برجسته ایرانی تحلیل شد؛

نظریه ی یونسی در مورد پرچم «شیر و خورشید» چقدر مبنای علمی و تاریخی دارد؟!

با آقای مصطفی فقیهی هم نظرم که رفتارها و گفتارهای آقای یونسی در جایگاه اخیر ایشان به شدت «بحران‫ آفرین» شده. آقای یونسی در حوزه تاریخ و مردم‌شناسی اقوام و فرهنگ‌های ایرانی، که لازمه مسئولیت کنونی ایشان است، تخصصی ندارند و آن‫چه می‌گویند معلوم نیست چه پیامدهایی برای جامعه ایران خواهد داشت؛ آن هم در فضای بین‌المللی بسیار خاص و بحرانی و تاریخ‫ساز کنونی که خونین‫ترین جلوه‌های دامن زدن به خصومت‫های دیرین قومی و فرهنگی در اوکرائین فرا روی ماست.

کد خبر: ۱۶۰۲۰۵

تاریخ: ۱۷ ارديبهشت ۱۳۹۳ - ۱۸:۱۴

پس از یادداشت مدیرمسئول انتخاب در نقد سخنان حجت الاسلام و المسلمین یونسی، عبدالله شهبازی با ارسال یادداشتی به بررسی ریشه های تاریخی این ادعا پرداخت.

در این یادداشت که اختصاصا در اختیار «انتخاب» قرار گرفته، آمده است:

به بحثی که این روزها آقای علی یونسی، دستیار ویژه رئیس‫جمهور در امور اقوام و اقلیت‌های دینی و مذهبی، در باب نقش شیر و خورشید مطرح کرده‌اند کاری ندارم. فقط ارجاع می‌دهم به مقاله مرحوم مجتبی مینوی و توصیه می‌کنم آقای یونسی آن را بخوانند و سپس کمی در حوزه‌های اسطوره‌شناسی و مردم‌شناسی مطالعه کنند، آن‌گاه در می‌یابند که بحث درباره این‌گونه نمادها بیش از آن تخصصی و جدال‫برانگیز است که به موضوع دعوای روز بدل شود. [1]

-----

1- مجتبی مینوی، «منشاء نقش شیروخورشید علامت رسمی ایران»، تاریخ و فرهنگ، تهران: خوارزمی، چاپ اوّل، 1352، صص 352-379.

مقاله فوق در اصل گزارشی است که مینوی به درخواست سفارت ایران در لندن در سال 1308 ش. تهیه کرد و به ضمیمه نامه 878 آن سفارت مورخ 25 بهمن 1308 به وزارت معارف ارسال نمود. این گزارش بعداً در «یادنامه دینشاه ایرانی» منتشر شد. بنوشته مینوی، تردید نیست که علامت شیروخورشید فقط در زمان پادشاهان قاجار رسمیت یافت و در سال 1252 محمد شاه در این باره دستورالعملی صادر کرد که در سالنامه سال 1332 وزارت خارجه چاپ شده است و بعضی می‌گویند این نقش را فتحعلی شاه رسمیت داد.

مینوی می‌نویسد: «در باب اصل منشاء شیروخورشید آن‌چه بر اینجانب معلوم شده این است که نمی‌توان آن را به عهد ماقبل اسلام منسوب کرد سهل است در اوایل عهد اسلامی نیز متداول نبوده و از زمانی هم که باب شده استعمال آن عام نبوده است و در زمان واحد از شکل و رنگ پارچه بیرق و نقش آن و رنگ علامت منقوش به اختلاف وصف کرده‌اند. ولی تنها قول صریحی که در باب ابتدای استعمال شیروخورشید با یکدیگر قبل از زمان صفویه به‌دست آورده‎ام روایت ابن‎العبری [ابن‌عبری] صاحب تاریخ مختصر الدول است که می‌گوید چون سلطان غیاث‌الدین کیخسرو از سلاجقه روم (قونیه) دختر پادشاه گرجیان را به زنی گرفت (بین 635 و 641 هجری) و مردی عیاش و هوسران بود، می‌خواست صورت زن خویش را که بسیار دوست داشت بر روی دراهم نقش کند. به او این‎طور راهنمایی کردند که صورت شیر را که بر بالای آن نقش خورشید باشد بر دراهم بسازد تا مقصود حاصل شده باشد ولی هر کس آن صورت را بیند گمان کند که این نقش طالع ولادت شاه بوده است. او همچنان کرد. اگر داستان سابق‎الذکر با تمام جزییاتش حقیقی باشد، شکل خورشید معرف صورت یک دختر گرجی و این ترکیب نقش بیرق از بقایای آل‎سلجوق می‌شود...»

مینوی می‌نویسد بر درفش کاویانی نقش هیچ حیوانی، از جمله شیر، منقوش نبود. مینوی نقش شیر بر روی پرچم را نیز بازمانده از سنت پرستش حیوانات در میان قبایل ترک می‌داند.

برای تکمیل و تصحیح نظر مرحوم مینوی باید اضافه کنم که خاستگاه نقوش شیر و خورشید به نجوم باستان می‌رسد که به هفت کوکب سیار و دوازده صورت فلکی باور داشتند. هر کوکب در یک یا دو صورت فلکی جای می‌گرفت و خانه خورشید در صورت فلکی اسد بود. هر یک از این کواکب آسمانی مقولاتی کلان بودند که ذیل آن مقولات کوچک‌تر جای می‌گرفتند. خورشید نماد کمال و سروری بود و شیر «حیوان خورشیدی» یا «پادشاه حیوانات» شناخته می‌شد همان‌گونه که طلا «خورشید فلزات» بود. در تمدن‌های کهن خاورمیانه، نقش شیر و خورشید با الهه انانه (سومر) یا ایشتر (بابل) یا آناهیتا (ایران) دیده می‌شود مانند مُهر هخامنشی که الهه آناهیتا را سوار بر شیر نشان می‌دهد و خورشید بر فراز اوست. بلاد و اقوام و اشخاص نیز ذیل این صور فلکی تقسیم‌بندی می‌شدند. یهودیان سبط خود (یهودا) را و مسیحیان عیسی (ع) را «شیر» می‫خواندند و شیعیان همین تعبیر را برای علی (ع) به کار بردند. در کتب نجوم ایرانی، طالع ایرانشهر «اسد» (شیر) بود. ترکان و مغولان به نجوم بسیار علاقمند بودند و در ایران رصدخانه‌ها بپا کردند و استفاده از نقوش شیر و خورشید را در پرچم‌های خود گسترش دادند.