چهارراه هسته ای «وین»

کد خبر: ۱۷۱۸۰۲

تاریخ: ۲۲ تير ۱۳۹۳ - ۱۰:۰۳

روزنامه شرق در ادامه برجسته ترین سرخط خبری روز یکشنبه خود آورده است:مذاکره هسته ای با شش قدرت بزرگ جهان وارد حساس ترین مرحله خود شده است، وزرای خارجه در«وین» به دنبال روشن کردن این دو وضعیت هستند،آیا مذاکرات به توافق نهایی نزدیک است یا آنکه وارد مرحله ای شده که می توان آن را بن بست نامید.

در ادامه می خوانید: در دور نهایی مذاکرات ایران با شش قدرت جهانی موسوم به 1+5 می توان چهار احتمال مطرح کرد:

1- دستیابی به توافق جامع نهایی

2- تمدید توافق اولیه

3- توافق اولیه جدید دیگر (در آن برخی از مسایل حل شده و برخی دیگر ازموضوعات برای مذاکره بیشتر به آینده موکول شود)

4- پایان دادن به فرآیند مذاکره بر سر برنامه هسته ای ایران. این پرسش را با چهار کارشناس بین المللی مسایل هسته ای در میان گذاشتیم که پاسخ آنها را در ادامه می خوانید.

منافع توافق نهایی برای دوطرف

مارتین ب. ملین، استاد دانشگاه کلمبیا

هر چند نمی توان به اطمینان گفت اما تمدید توافق اولیه، جای شگفتی ندارد. البته ذکر این نکته ضروری است که در صورت تمدید برنامه اقدام مشترک هیچ تضمینی وجود ندارد تا موضع طرفین در شش ماه آینده تعدیل شود. مسایل داخلی هر دو طرف احتمال رسیدن به توافق نهایی در آینده را با مشکلات بیشتری روبه رو خواهد کرد. مشخص نیست که آیا با ادامه مذاکرات و تمدید توافق اولیه روحانی و محمد جواد ظریف در موقعیت بهتری قرار خواهند گرفت، آن هم زمانی که تحریم ها همچنان باقی است. گروه «1+5» هیچ نشانه ای از سازش با ایران بر سر غنی سازی نشان نداده و سرمایه گذاری خارجی بر سر نفت و زیرساخت های گازی متوقف است. آیا اوباما از حمایت بیشتر کنگره برخوردار خواهد شد آن هم زمانی که پیش بینی می شود جمهوری خواهان در انتخابات نوامبر 2014 قدرت بیشتری بگیرند؟ منافع زیادی برای حصول توافق نهایی تا ضرب الاجل 20 جولای و همچنین طراحی یک برنامه اقدام مشترک جدید برای ادامه مذاکرات وجود دارد. برای مثال اگر ایران و «1+5» بر سر ساخت رآکتور اراک با پتانسیل تولید پلوتونیوم کمتر از آنچه اکنون است، توافق کنند آنگاه احتمالا بهترین گزینه این است که مذاکره در مورد آن را خاتمه دهند و اجازه بدهند تا بلافاصله ساخت آن ادامه پیدا کند. در چنین حالتی، روحانی می تواند توافق جدید را به عنوان پیروزی محسوس و ارزشمندی جشن بگیرد. در عین حال اوباما نیز قادر خواهد بود تا به کنگره آمریکا بگوید که مذاکرات تولید زیاد پلوتونیوم در ایران را متوقف کرده است. توافق بر سر بخشی از مسایل و البته موقت می تواند باعث ایجاد اعتماد به ادامه مذاکرات شود و پیچیدگی برنامه کاری و دستور جلسات مذاکرات باقیمانده را کاهش بدهد. همچنین در صورت تحقق، این توافق جدید قادر خواهد بود تا موضع تندروها را تضعیف کند. آنها تنها در پی آن هستند تا نشان دهند که رسیدن به توافق نهایی هیچ گاه امکان پذیر نخواهد بود؛ توافقی که در آن پیشرفت مشاهده شود و به مذاکره کنندگان امکان بدهد با تمرکز بیشتری به دیگر مسایل بپردازند، می تواند امکان رسیدن به توافق نهایی در ماه های آتی را آسان تر کند.

بده بستان جدید

گری سیمور، قائم مقام سابق اوباما در شورای روابط خارجی*

در صورتی که چیزی تغییر نکند رسیدن به توافق نهایی تا 20 جولای غیرمحتمل به نظر نمی رسد. هر دو طرف نسبتا از شرایطی که توافق اولیه ایجاد کرده، راضی هستند. آمریکا (و دیگر قدرت ها) تا حدی، برنامه هسته ای ایران را در قبال لغو اندک تحریم ها و بدون قربانی کردن مفاد اصلی آن (تحریم ها) به حالت تعلیق در آورده اند. متقابلا ایران نیز بدون از دست دادن عوامل اصلی برنامه هسته ای خود توانسته است تا شرایط اقتصادی خود را تثبیت کند. علاوه بر این موارد، هیچ کدام خواستار شکست توافق اولیه نیستند تا با اعمال تحریم از جانب آمریکا و اروپا و از سرگیری برنامه هسته ای از جانب ایران تنش ها بالا بگیرد. حتی منتقدان سفت و سخت توافق اولیه (مانند عربستان سعودی و اسراییل) نیز ترجیح می دهند موقعیت حال حاضر ادامه پیدا کند تا توافق «بد»ی انجام شود که به ایران اجازه دهد تا هزاران سانتریفیوژ در اختیار داشته باشد. بنابراین در صورتی که ایران و «1+5» نتوانند تا 20 جولای به توافق برسند، ترجیح می دهند مذاکرات را تمدید کنند. در صورت خواست دو طرف، برنامه اقدام مشترک (توافق اولیه) زمینه تمدید مذاکرات تا شش ماه دیگر را فراهم کرده اما برای این کار لازم است تا مدت و زمان دقیق آن مورد مذاکره قرار بگیرد. ایران باید اشتیاق زیادی برای پاسخ دادن به نگرانی های جامعه بین الملل در مدت زمان باقیمانده از خود نشان دهد» ایران احتمالا برای تمدید توافق خواستار لغو بیشتر تحریم ها خواهد شد. شش قدرت جهانی نیز برای تمدید توافق احتمالا خواستار اعمال محدودیت بیشتر بر برنامه هسته ای ایران خواهند شد. برای مثال، حال که ایران بر اساس «برنامه اقدام مشترک» ذخایر 20درصد اورانیوم خود را رقیق کرده یا تبدیل به اکسید کرده است؛ امکان دارد شش قدرت جهانی از ایران بخواهند تا مقدار زیادی از اورانیوم پنج درصدی خود را به اکسید تبدیل کند. در ازای آن، احتمالا شش قدرت جهانی اجازه ادامه دسترسی ایران به 550میلیارددلار درآمد نفت ماهانه توقیف شده را خواهند داد.

*او از سال 2009 تا 2012 در اغلب مذاکرات گروه «1+5» با ایران شرکت داشته است.

تمدید توافق

روبرت اینهورن

نتیجه این دور از مذاکرات چیزی بین گزینه 2 و 3 خواهد بود. به این معنا که تمدید توافق حال حاضر خود توافق اولیه «جدیدی» خواهد بود که در آن برخی از موضوعات مطرح بین طرفین اندکی تعدیل و حل شده است. البته به نظر نمی رسد که هیات های مذاکره کننده به خاطر این اصل «هیچ توافقی شکل نخواهد گرفت تا بر سر همه چیز توافق حاصل آید» موارد توافق جدید را علنی کنند.

*محقق ارشد موسسه تحقیقاتی بروکینز و معاون هیلاری کلینتون

در امور منع گسترش سلاح هسته ای

تمدید توافق برای بستر سازی توافق نهایی

گراهام الیسون*

با توجه به اینکه هنوز برای توافق نهایی امید وجود دارد و هیچ کدام از طرفین علاقه ندارند تا به وضعیت قبل از برنامه اقدام مشترک برگردند، شکست مذاکرات نامحتمل است و معتقدم که توافق اولیه حال حاضر برای شش ماه دیگر تمدید خواهد شد. هرچند به وضوح دو طرف از قابلیت آینده سانتریفیوژهای ایران و رسیدن به توافق بر سر آن تا ضرب الاجل تعیین شده به دور هستند. فراهم کردن زمینه تمدید توافق اولیه، قدم منطقی بعدی برای این دور از مذاکرات است.

* وزیر دفاع دولت ریگان و معاون وزیر دفاع دولت کلینتون

انتظار تا لحظات آخر

اولی هینونن *

هنوز 9روز تا ضرب الاجل 20جولای باقی مانده است و در حال حاضر، طرفین اختلاف های زیادی با همدیگر دارند. از یک سو برای مذاکره کنندگان «1+5» بسیار سخت است تا مثلا با قدرت غنی سازی 190 هزار سو موافقت کنند و چه بسا اجماع بر سر آن سال ها طول بکشد. اما آیا ایران واقعا به این میزان قدرت غنی سازی نیاز دارد؟ چرا که به منظور استفاده درست از آن نیاز است تا تکنولوژی تولید سوخت و اورانیوم داشته باشد که حداقل در یکی از آنها به شدت به واردات وابسته است. از سوی دیگر، برای ایران لغو تحریم ها، شرایط و نحوه اجرای آن نیز مساله مهم دیگری است. سوالات مربوط به وجوه نظامی و مسایل مرتبط با آن در توافق نیز باید به تایید پارلمان برسد. از این رو موضوعات سخت و پیچیده زیادی وجود دارد و احتمالا تنها در آخرین لحظات می توان فهمید که مذاکرات به چه سمتی خواهد رفت. البته در سیاست بین الملل اینکه در مواقع تنگنا، زمان برای مدتی متوقف شود چیز غیرمعمولی نیست و معمولا طرفین از این فرصت ها برای یافتن راه حلی موثر و خلاقانه استفاده می کنند.