سمفونی استیضاح مردی که اسب شد با طعم ایران برگر

کد خبر: ۱۸۹۵۹۹

تاریخ: ۲۲ بهمن ۱۳۹۳ - ۱۲:۴۹

نهمین روز جشنواره فیلم فجر مطابق تقویم این رخداد میزبان شش اثر سینمایی بود که همنشینی دو اثر موفق «ایران برگر» به کارگردانی مسعود جعفری جوزانی و مستند «سمفونی استیضاح» به روایت محمدعلی شعبانی در کنار تنها انیمیشن حاضر در این جشن سینمایی از مهمترین اتفاقات اکران این روز بود.

در نهمین روز جشنواره فیلم فجر و در حالی که این رخداد یک برگ تا پایان دفنرچه سی و سوم خود دارد، فیلم های «ایران برگر» تازه ترین ساخته مسعود جعفری جوزانی، «سمفونی استیضاح» مستندی به کارگردانی محمدعلی شعبانی ، «جامه دران» ساخته حمید قطبی، «مردی که اسب شد» متفاوت ترین اثر امیرحسین ثقفی، «شاهزاده روم» تنها انیمشین حاضر در جشنواره به کارگردانی هادی محمدیان و فیلم لبنانی - ایرانی «ابو زینب» به کارگردانی علی غفاری در کاخ جشنواره و در بخش های رقابتی سودای سیمرغ، نگاه نو، مستند و هنر و تجربه اکران شد.

سی و سومین جشنواره فیلم فجر عصر فردا 22 بهمن ماه در مراسمی رسمی در برج میلاد به کار خود پایان می دهد.

** فست فودی به نام «ایران برگر» با چاشنی انتخابات

مسعود جعفری جوزانی فیلمساز شناخته شده و گزیده کار سینمای ایران که بیشتر مخاطبان آثار نمایشی وی را با سریال موفق «در چشم باد» به یاد می آورند تا فیلم های برجسته و موفق «در مسیر تندباد»، «شیر سنگی» و «جاده های سرد»، در تازه ترین تجربه کارگردانی خود با ساخت فیلم «ایران برگر» در سی و سومین جشنواره فیلم فجر حضور داشت.

این اثر که در نخستین سانس اکران های کاخ جشنواره در برنامه نهمین روز این رخداد به نمایش درآمد، بار دیگر سیل مخاطبان خود از جامعه هنرمندان، منتقدان و البته خبرنگاران همشیه حاضر را در ساعت 10 صبح روز دوشنبه (20 بهمن ماه) به سالن سینمایی مرکز همایش های برج میلاد کشانده بود؛ با دست گذاشتن روی مساله انتخابات و روایت حوادث، رخدادها و فراز و فرودهای این مساله از نگاه کارگردان متفاوت سازی چون جعفری جوزانی پیشاروی مخاطبان به نمایش درآمد.

داستان «ایران برگر» که در یکی از روستاهای استان لرستان روایت می شود در حقیقت بازتاب دهنده دامنه فعالیت های تبلیغاتی «امرالله خان» و «فتح الله خان» از بزرگان این روستا برای شرکت در انتخابات شوراها و رقابت تبدیل شده به دشمنی آنها را در حالی برای مخاطب روایت می کرد که حکایت دلدادگی دختر و پسر این دو فرد به یکدیگر به عنوان داستان موازی روایت این اثر بخش اعظم فیلم را به خود اختصاص داده بود.

جعفری جوزانی با ساخت این اثر بار دیگر نشان داد که مطابق معمول فیلمسازی است که به حاشیه ها و حوادث جاری در بطن جامعه بی تفاوت نیست و «ایران برگر» در بطن خود و برای مخاطبان اهل تامل سعی داشت تا درباره حرص، طمع و تمایل افراد برای کسب قدرت در شرایط ویژه و وضعیتی که خیلی از انسان ها در آن شرایط درونیات خود را نشان می دهند داستانی را با زبان طنز به تصویر بکشد.

هرچند نشانه هایی چون طنز جاری در این اثر برای شیرین کردن حقایق تلخ در لایه های زیرین این اثر و تاکید بر دوران معاصر رقابت این دو مو سفید کرده روستا برای برگزیده شدن در انتخابات شوراها، حرف های بسیاری را برای مخطابان دوراندیش در پی داشت اما هر گونه دوری از حاشیه های مربوط به مساله انتخابات ریاست جمهوری و نشانه های مربوط به رخدادهای این اتفاق در سال 1388، نشان دهنده ذهن خلاق کارگردان این اثر بود که قصد و انگ نگاه سیاسی و جانبداری از یک طیف و یا طبقه اجتماعی را از این دور نگاه می داشت.

همین دوراندیشی و ذکاوت جعفری جوزانی بود که بارها در فیلم و بعد از اتمام آن، اهالی رسانه، منتقدان و هنرمندان حاضر در کاخ جشنواره را وادار به تشویق های ممتد کرد و نشان داد که سینما به عنوان هنری سرگرم ساز می تواند در خلال لایه های متعدد و متاثر از تفکر خلاقانه هنرمند حرف های فراوانی برای مخاطبان اهل اندیشه و تامل داشته باشد.

هر چند نمی توان فراموش کرد که در تحقق خواسته های کارگردان این اثر نمی توان از سهم بالای بازی بازیگران موفقی چون علی نصیریان، محسن تنابنده، سحر جعفری جوزانی، نیوشا ضیغمی، گوهر خیراندیش، احمد مهرانفر، شهره لرستانی، فریبا متخصص، هادی کاظمی، محمدرضا هدایتی، فتح الله جعفری جوزانی، اسماعیل خلج و سیروس میمنت به سادگی گذشت.

** روایتی متفاوت از شهدای تاریخ انقلاب در «سمفونی استیضاح»

نهمین روز جشنواره فیلم فجر در دومین سانس اکران خود و مطابق روزهای گذشته میزبان اثر مستندی به نام «سمفونی استیضاح» به پژوهش و کارگردانی محمدعلی شعبانی با روایت زندگی، شخصیت، رویکرد و منش سیاسی - اجتماعی پرفراز و نشیب شهید دکتر عبدالحمید دیالمه از فعالان سیاسی دهه 40 و 50 بود.

«سمفونی اتسیضاح» در حقیقت فعالیت های سیاسی شهید دیالمه در سال های نخستین پیروزی انقلاب اسلامی، استیضاح ابوالحسن بنی صدر را تا تاریخ هفتم تیرماه سال 1360 و ماجرای انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی و شهادت این فعال انقلابی به تصویر می کشید.

بی هیچ اغراقی این مستند با نگاه موشکافانه و بهره برداری دقیق و درست از بخشی از فیلم های مستندی که شهید دیالمه آنها را کارگردانی و تولید کرده بود، یکی از زیباترین مستندهای حاضر در جشنواره فیلم فجر را پیشاروی مخطابان به نمایش گذاشت و میزان جذابیت این اثر تا جایی بود که اهالی رسانه، منتقدان و هنرمندان حاضر در برج میلاد بعد از اتمام این مستند برای نخستین بار در طول اکران های آثار مستند از صندلی خود برخاستند و قوت و درایت کارگردان این اثر در روایت این اثر «مستند پرتره» را به تشویق ایستادند.

«مستند پرتره» از جمله شیوه های ساخت آثار مستند است که به روایت فراز و فرودهای زندگی یکی از اشخاص حقیقی و تاثیرگذار در طول تاریخ معاصر در شاخه های مختلف اجتماعی، سیاسی، هنری، علمی و اقتصادی می پردازد.

شهید دیالمه که پس از کسب دیپلم طبیعی تحصیلات حوزوی خود را آغاز کرد و درس هایی چون منطق، فلسفه و عرفان را نزد شهید مرتضی مطهری فرا گرفت. در سال 1352 در رشته داروسازی وارد دانشگاه فردوسی مشهد شد و در سال 1358 موفق به اخذ درجه دکترا از این دانشگاه شد.

این شهید بررگوار در طول سال های فعالیت علیه رژیم ستم شاهی ارتباط مستمری با افرادی چون شهید دکتر مرتضی مطهری، شهید دکتر محمد بهشتی و مهندس مهدی بازرگان داشت و در سال های 1352 تا 1357 به دلیل فعالیت های سیاسی علیه رژیم شاهنشاهی و ساخت مستندهایی از فقر و محرومیت مردمان سیستان و بلوچستان بارها توسط ساواک دستگیر و روانه زندان شد.

وی در نخستین دوره مجلس شورای اسلامی به عنوان نماینده مردم مشهد در خانه ملت حضور داشت و جزو اولین افرادی بود که به مخالفت با فعالیت های گروهک کوردل منافقان پرداخت و همچنین در نخستین مجلس شورای اسلامی با ارائه مدارک جهت اثبات عدم کفایت سیاسی ابوالحسن بنی صدر موجب عزل وی شد.

شهید دیالمه در نهایت در جریان انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در هفتم تیر ماه 1360 هجری خورشیدی به دست گروهک منافقین شربت شهادت نوشید.

این اثر مستند چنان لبریز از روایت و لحن استوار در بیان تلخی ها و شیرنی های زندگی شهید دیالمه و همچنین ارائه دهنده اطلاعات کمتر شنیده شده درباره سال های نخستین انقلاب بود که مو سپید کرده های جمع حاضر در کاخ جشنواره را چنان به شور و هیجان وا داشت که در لا به لای اکران این مستند نیز به تشویق آن پرداختند.

قول علی علائی از منتقدان شناخته شده کشور و رییس پیشین انجمن منتقدان خانه سینما مستند «سمفونی استیضاح» را از درخشان ترین مستندهای تاریخ سینمای انقلاب برشمرد.

** کشف رازهای مگو در مراسم ختم پدر به روایت «جامه دران»

حمیدرضا قطبی کارگردان جوان سینمای کشورمان در جشنواره سی و سوم فیلم فجر با اثری به نام «جامه دران» در حالی حضور داشت که مدت ها در رسانه ها درباره این اثر سینمایی به ویژه فیلمنامه آن که جزو معدود داستان های اقتباسی از رمان های معاصر کشور بود، میان اهالی رسانه، منتقان و حتی هنرمندان بحث های متفاوتی در گرفته بود.

اهمیت این کار علاوه بر آنکه گوشه چشمی به یکی از سبک های مهجور سینمای ایران یعنی بحث اقتباس ادبی داشت، به این دلیل بود که داستان فیلمنامه این اثر از مجموعه داستانی به همین نام به قلم ناهید طباطبایی به رشته تحریر آمده بود.

نام ناهید طباطبایی در سینمای ایران به واسطه ساخت اثری به کارگردانی علیرضا رئیسیان کارگردان شناخته شده کشورمان که پیش از این با اقتباس از رمان «چهل سالگی» این نویسنده یکی از درخشان ترین عاشقانه های سینمایی ایران در دهه 80 را مقابل دوریبن برده بود میان اهالی سینمای به نامی شناخته شده و قابل اعتنا بدل شده بود و همین مساله حساسیت ها به این فیلم و لحن روایت داستانی آن را بیش از هر اثر دیگری بالا برده بود.

«جامه دران» روایت قهرمانی به نام «شیرین» سات که در مراسم ختم پدرش به روابط جدیدی در زندگی شخصی و عاطفی او پی می برد و به همین واسطه بسیاری از رازهای مگوی پدر و اسرار تلخ و شیرین دو دهه اخیر زندگی او را فاش می کند. اما باید گفت قطبی در این اثر سینمایی چنان درگیر لحن گیرا و جذاب فیلمنامه شده که اثرش را در حد روایت داستان رها کرده است.

به زبان دیگر شاید بتوان گفت که کارگردان این فلیم در ساخت اثر سینمایی اش به هیچ وجه تلاشی برای بخشیدن صفات دراماتیک (اوج و فرود موجود در ساختار هنرهای نمایشی – تئاتر و سینما – را گویند که به واسطه عناصری چون گره افکنی و گره گشایی توسط قهرمان به ایجاد کنش و جذابیت اثر نمایشی می انجامد) برای ارائه اثری پرکشش و تعلیق دار نمی کند و همین لحن صرفا قصه گوی فیلم است که باعث می شود مرزی میان ماهیت سینما و رمان برای مخاطب ایجاد نشود.

دقیقا این آسیب بود که باعث شد تا حاضران در سالن سینمایی برج میلاد از اهالی رسانه گرفته تا منتقدان و هنرمندان در ارتباط گیری با این اثر با لکنت معنایی و روایی مواجه شوند و چهره شان محلی از اعراب رضایت را منعکس نکند.

هرچند در این فیلم بازیگران شناخته شده ای چون مصطفی زمانی، مهتاب کرامتی، باران کوثری، پگاه آهنگرانی و افسر اسدی در کنار جوانانی چون فرزانه نشاط خواه، الهام نامی، محمود بهروزیان و مریم کاظمی حضور داشتند اما حضور این ستاره ها نیز نتوانسته بود در پوشاندن ضعف های کارگردانی و لحن روایت این اثر برای کسب رضایت مخاطبان موثر واقع شود.

** شبه وسترن ایرانی در «مردی که اسب شد»

امیرحسین ثقفی فیلمساز جوان و متفاوت ساز سینمای ایران در سومین تجربه کارگردانی خود بعد از فیلم های «مرگ کسب و کار من است» و «همه چیز برای فروش»، با اثری به نام «مردی که اسب شد» در سی و سومین جشنواره فیلم فجر در بخش هنر و تجربه حضور داشت.

این فیلم علاوه بر آنکه در معرفی خود در اخبار و بولتن جشنواره شبه روایتی با این مضمون که «من دیگر نمی توانستم بدون گاری راه بروم یا بایستم. اسب دیگر نمی توانست بدون گاری بایستد یا راه برود. من دیگر نمی توانستم... اسب... من... اسب...» را به مخاطبان انتقال داده بود و به این واسطه بر شدت جذابیت تماشای این اثر میان اهالی رسانه، منتقدان و هنرمندان افزوده بود در نقش محوری خود ار «لوون هفتوان» بازیگر درخشان فیلم «پرویز» به کارگردانی مجید برزگر بهره می برد که پیش از بهمن ماه سال جاری در اکران گروه سینما های هنر و تجربه بسیار درخشیده بود.

فارغ از لحن متفاوت معرفی فیلم در اخبار رسانه ها، «مردی که اسب شد» روایت کننده داستان پدر و دختری است که صاحب اسبی هستند و آن اسب یادگار مادر این دختر و همسر مرد است و هر دو به این موجود علاقه و وابستگی شدیدی دارند؛ اما اسب به سبب بیماری می میرد و مرد به سبب همان تعلق خاطر خودش جای اسب را می گیرد.

تازه ترین تجربه کارگردانی امیرحسین ثقفی علاوه بر آنکه روایت کننده داستانی بسیار متفاوت نسبت به قصه های عموما تکراری فیلم های یک دهه اخیر سینمای ایران است با درایت کارگردان به کلی از محیط های آپارتمانی فاصله گرفته و در طبیعت بکر مازندران، گیلان و گلستان فیلمبرداری شده و به سبب استفاده از صحنه های موجود در طبیعت و همچنین بهره برداری متعدد از نماهای باز (واید شات و لانگ شات) به شباهت زیادی به ساختار فیلم های وسترن پیدا کرده است.

نکته دیگر در کسب توفیق این اثر میان اهالی رسانه، منتقدان و هنرمندان نگاه و شیوه کارگردان جوان و 37 ساله این اثر سینمایی است که با وجود آنکه از پیش می دانسته این فیلم درصورت اکران به شکل محدود در گروه سینماهای هنر و تجربه به اکران درخواهد آمد به هیچ وجه سعی نکرده تا لحن سینمایی، هنرمندانه، خلاقانه و تجربی فیلمش را با داده ها و واسطه های سینمای بدنه (سینمای تجاری مبتنی بر گیشه) عوض کند.

ثقفی روایت داستانی عمیق، فلسفی، شاعرانه و در عین حال احساسی و تلخ این فیلم را با مخطابان خود بی واسطه در میان گذاشته و همین دقت و وسواس کارگردان در ساخت اثری به معنای واقعی سینمایی است که باعث شد تا مخاطبان در برج میلاد به تحسین این اثر فارغ از برخی آسیب ها و ضعف هایش بپردازند.

علاوه بر لوون هفتوان در این اثر سینمایی بازیگرانی چون محمود نظرعلیان، ملیسا ذاکریی، مزدک میرعابدینی، بهمن صادق حسنی، میثم غنی زاده و احمد محمدی حضور دارند که تمامی آنها بی هیچ ادعایی به بهترین وجه ممکن به ارائه کاراکتر محول شده شان پرداختند.

** «شاهزاده روم»، تنها نماینده سینمای انیمشین

صنعت سینما به واسطه یکی از شاخه های شناخته شده تولیداتش به نام انیمیشن در یکی دو دهه اخیر تمامی مرزهای تخیل مخاطبان را با تصاویر ملموس واقعی گره زده است و تکنیک ساخت این دست از آثار تا جایی پیش رفته که در فیلم های سینمایی نیز جلوه های ویژه انیمیشنی تا حدی به کار می رود که بسیاری از مخطابان نمی توانند مرز میان واقعیت و مجاز آن تصاویر را تشخیص دهند.

از سوی دیگر تولید آثار انیمیشن به دلیل ارتباط بی واسطه با دامنه بدون مرز تخیل مخاطبان باعث شده تا بیشترین آرای علاقه مندان در جهان سینما متوجه این آثار باشد و درست به همین دلیل است که شاهدیم درآمد یک دهه اخیر تولیدات انیمیشن در سینمای جهان به اندازه فروش نیم قرن آثار سینمایی رسیده است.

اما در کنار تمامی این تعاریف باید به این مساله نیز توجه داشت که ساخت آثار انیمشین با وجود داستان های جذاب و لبریز از تخیل شان تنها زمانی می توانند در بین مخاطبان به مقبولیت دست یابند که تکنیک های به روز شده انیمیشن در تولید آثار به کار رود و در غیر این صورت با وجود بودجه هنگفت تولید این دستاز آثار نمی توان توقع بازگشت سرمایه را از سوی مخاطبان در گیشه سینماها را داشت.

انیمشین «شاهزاده روم» که تنها نماینده این شاخه تولیدات سینمایی در سی و سومین جشنواره فیلم فجر به شمار می رود نیز با وجود تمامی زحمات هادی محمدیان به عنوان کارگردان این اثر و حامد جعفری در جایگاه تهیه کننده و همچنین با بهره مندی از داستانی متفاوت و جذاب، به واسطه استفاده نکردن از تکنیک های روز جهان در ساخت آثار کارتونی (انیمیشن) نتوانست با مخاطبان خود در کاخ جشنواره که دامنه اهالی رسانه، هنرمندان و منتقدان را شامل می شد ارتباط برقرار کند.

«شاهزاده روم» بازتاب دهنده داستان یک پرنسس مسیحی است که از طرف خانواده مادری به عنوان یکی از نواده های قیصر بزرگ روم شناخته می شود و از طرف خانواده پدری اش از نوادگان «شمعون» به عنوان وصی خاص و مورد احترام حضرت عیسی مسیح (ع) به شمار می رود اما سرنوشت و تقدیر الهی او توسط پروردگار چنان رقم می خورد که از روم به سامرا رود و بعد از گرویدن به اسلام به عنوان مادر امام زمان حضرت مهدی موعود (عج) در تاریخ مسلمانان شناخته شود.

دقیقا این داستان جذاب و منبعث از تاریخ حقیقی که برای مسلمانان به ویژه شیعیان از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است تنها به سبب استفاده نکردن از تکنیک های مدرن و به روز ساخت آثار انیمیشن تنها در بحث تکنیکی با آسیب مواجه بود و به همین دلیل در ارتباط گیری با مخاطبان جدای از بحث داستانی اش نتواست رضایت تام و تمام آنها را با خود به همراه داشت باشد.

** عاشقانه ای از بطن جنگ لبنان و اسرائیل در «ابوزینب»

علی غفاری در تازه ترین اثر سینمایی خود با نگاهی به حوادث جهان اطراف، نقطه هدف روایت داستانی خود را با اشتراک گذاشتن با مخاطبان، متوجه کشور لبنان در دوران حمله رژیم اشغالگر قدس کرده است.

غفاری که در جشنواره سی و یکم فیلم فجر با فیلم «استرداد» نظرهای فراوانی را متوجه خود کرد، در ساخت تازه ترین تجربه خود دست به تولید یک اثر بین المللی زده است.

فیلم «ابو زینب» با سرمایه گذاری شرکت «العرض» لبنانی تولید شده و اغلب عوامل پشت صحنه و بازیگران این اثر نیز از هنرمندان و فعالان عرصه سینما در کشور لبنان هستند.

«ابو زینب» روایت کننده مقاومت یک خانواده لبنانی در سال های اشغال بخشی از این کشور به دست نیروهای رژیم صهیونیستی است و در بطن قصه خود به روایت داستان ایثار و فداکاری مادر خانواده ای می پردازد که با تحمل رنج های فراوان رازی را در سینه نهفته دارد که برای حفظ آرامش خانواده و تمرکز آنها برای سپری کردن این دوران سخت از بازگو کردن آن اجتناب می کند.

غفاری با فیلم «استرداد» نشان داد که کارگردانی است که سینما را می شناسد و دقیقا به دلیل بالا بردن توقع اهالی رسانه، منتقدان و هنرمندان نسبت به کیفیت تولید آثارش نتواست با اکران فلیم «ابو زینب» بار دیگر تشویق ها و رضایت همان مخاطبان در برج میلاد را به دست آورد.

با وجود آنکه این فیلم با حضور بازیگران غیرایرانی چون «کارمن لبس»، «باسم مغنیه»، «عمارشلق»، «یوسف حداد» و «اغوب دوجرجیان» تولید شده بود اما روایت ضعیف فیلم در کارگردانی و بازی اغراق شده و گاه تصنعی بازیگران این اثر از جمله انتقادهایی بود که خبرنگاران، هنرمندان و منتقدان هنگام خارج شدن از سالن سینمایی برج میلاد در آخرین اکران نهمین شب از ایام برگزاری جشنواره فیلم فجر با یکدیگر مطرح می کردند.