«نود» سنجی!

کد خبر: ۲۲۹۱۵۴

تاریخ: ۱۶ مهر ۱۳۹۴ - ۱۴:۰۰

از گذشته ‏های دور عقیده و نظر مردم همواره برای مسوولان و دست‌اندرکاران حوزه‏های مختلف حائز اهمیت به شمار می‏آمده است.

به‌ویژه در رشته‏ای مثل فوتبال که در ارتباط مستقیم با تعلقات خاطر توده مردم است، این آگاهی از نظر عامه اهمیت بیشتری هم پیدا می‏کند. با این وجود تا همین چند سال قبل به ندرت می‏شد متر و معیار دقیقی برای سنجش افکار هواداران فوتبال پیدا کرد و به همین جهت، خیلی از مواقع مسائلی به مردم و علاقه آنها نسبت داده می‏شد که شاید کوچک‌ترین تناسبی با واقعیت نداشت.

در این شرایط ابداع تکنولوژی تلفن همراه و گسترش حیرت‏انگیز استفاده از آن، به‌ویژه در کنار یک سرویس جادویی مثل «پیام کوتاه» باعث شد تا همه چیز زیر و رو شود و پژوهش‏هایی که گمان می‏شد انجامش در تیراژ محدود هم به ماه‏ها زمان و کلی هزینه نیاز دارد، تنها ظرف چند ساعت با بهایی کمتر از ۲۰۰ ریال انجام بگیرند! به‌طور مثال، تا یک دهه قبل هیچ‌کس نمی‏توانست حدس بزند که روزی این معمای تاریخی که پرسپولیسی‏ها بیشترند یا استقلالی‏ها حل شود، اما حالا سالی چند بار این سوال از مردم پرسیده می‏شود و آنها هم در مقیاس میلیونی نظرشان را می‏گویند. با این مقدمه، قصد داریم سراغ تب برگزاری نظرسنجی در رسانه‏های ورزشی کشورمان برویم و نگاهی بیندازیم بر کم و کاستی‏ها، نقاط قوت و نیز ابعاد جالبی که متوجه هرکدام از این افکارسنجی‏ها است.

تاريخي كه به دو قسمت تقسيم مي‏شود
بی‏تردید تاریخ برنامه نود را می‏توان به دو قسمت قبل و بعد از افزوده شدن بخش نظرسنجی تقسیم کرد. اکنون در حالی كه حدود 7 سال از حیات این بخش در برنامه نود می‏گذرد که حتی حالا تصور روی آنتن رفتن این برنامه بدون یک سوال پیام کوتاه هم غیرممکن به نظر می‏رسد. حالا مردم عادت کرده‏اند که هر دوشنبه‏شب، به پرسشی در مورد یکی از مسائل روز فوتبال ایران جواب بدهند. نظرسنجی‏های برگزار شده در برنامه نود تا به حال جنجال‏های فراوانی به پا کرده است. از جمله مهیج‏ترین مسابقات این برنامه، می‏توان به مواردی از قبیل سوال در مورد محبوب‏ترین تیم ایران، محبوب‏ترین بازیکن تاریخ فوتبال کشورمان، انتخاب سرمربی داخلی یا خارجی برای تیم ملی و صعود یا عدم صعود به جام جهانی با دایی و کی‏روش اشاره کرد. بزرگ‌ترین امتیاز نظرسنجی فردوسی‏پور نسبت به موارد مشابه، آن است که تمام مراحل مسابقه‏های او به‌طور مکانیزه و شفاف برگزار می‏شوند و از دریافت پیامک‏ها تا قرعه کشی آنها، همه چیز درست در مقابل چشم مردم است.

در حال حاضر میانگین شرکت‌کنندگان در نظرسنجی‏های نود، بین یک و نیم تا دومیلیون نفر است، اما در پرمشارکت‏ترین مسابقه این برنامه بیش از پنج میلیون پیامک به سامانه ۲۰۰۰۹۰ ارسال شده است. عادل سوالات پیام کوتاهش را با دقت خاصی طراحی می‏کند و معمولا تنظیم آنها طوری است که در ‏‏نهایت موید افکار این مجری تلویزیونی از کار دربیاید. فردوسی‏پور برای گرفتن رأیی همسو و هماهنگ با نظرات خودش از مردم، ترفندهای خاصی دارد؛ مثلا اگر روند پاسخ دادن مخاطبان مطلوب او باشد، حداقل ۵۰ دقیقه تا یک ساعت طول می‏کشد تا او نظر مردم را اعلام کند، اما اگر مغایرتی بین پیامک‏های ارسالی بینندگان با تفکرات خودش حس کند، ظرف کمتر از نیم ساعت نتایج را اعلام می‏کند تا علاوه‌بر فضاسازی در طول برنامه برای دریافت نظرات مساعد، از تمایل ذاتی ایرانیان برای پیوستن به جمع غالب هم استفاده کند و یک اکثریت قابل توجه در جهت افکار خودش تشکیل بدهد. استفاده از این تکنیک‏ها البته ابدا غیرحرفه‏ای یا دلیل بی‏صداقتی او نیست. همه رسانه‏ها برای خودشان چنین ترفندهایی دارند و البته مهم این است که عادل، غالبا صلاح فوتبال ایران را می‏خواهد.

عددي كه زياد بود، اما كم بود!
بخش قابل توجهي از برنامه اين هفته نود، مطابق انتظار به موضوع درگذشت هادي نوروزي اختصاص پيدا كرد. در اين بين عادل فردوسي‏پور سوال نظرسنجي برنامه‏اش را هم به كاپيتان فقيد پرسپوليس اختصاص داد و از مردم خواست براي تسلاي خانواده او، عدد 24 را به سامانه پيامكي اين برنامه ارسال كنند. در نهايت بعد از پايان اين برنامه، كمي بيشتر از 3 ميليون پيام كوتاه جمع‏آوري شد؛ عددي كه اگرچه دو برابر بيشتر از متوسط حجم پيامك‏هاي نود در طول اين ماه‏ها به حساب مي‏آمد، اما در نهايت نتوانست انتظارات مجري اين برنامه را برآورده كند. مدتهاست كه حرف‏وحديث‏هاي زيادي در مورد ريزش بينندگان برنامه نود مطرح مي‏شود. مي‏گويند حالا ديگر دنبال كردن اين شوي فوتبالي، دغدغه جدي دوشنبه‏شب‏ها نيست و خيلي‏ها بدون تماشاي برنامه عادل به رختخواب مي‏روند. حالا اتفاقي كه اين هفته در يادبود هادي نوروزي رخ داد، گمانه‏زني‏هاي مزبور را به شكل جدي تقويت مي‏كند. كافي است به ياد بياوريم در برنامه دوم خرداد 90 كه به مناسبت درگذشت ناصر حجازي و با سوال پيامكي مشابه روي آنتن رفت، چيزي حدود چهار و نيم ميلیون مسيج با محتواي عدد يك به سامانه 200090 ارسال شده بود؛ يعني يك‏ونيم برابر بيشتر از پيامك‏هاي برنامه هادي. آيا اين، گواهي ديگر بر كاهش محبوبيت برنامه نود و سقوط ستاره بي‏همتاي عادل در تلويزيون است؟

اعتماد با چشمان بسته؟
طی سال‏های اخیر برگزاری نظرسنجی در دیگر برنامه‏های تلویزیون هم گسترش قابل توجهی داشته است، به طوری که حتی برنامه‏های سیاسی، اجتماعی و هنری هم مثل نود بینندگان خودشان را در مقابل سوالات مربوط به این حوزه‏ها قرار داده‏اند. با این وجود تفاوت عمده این قبیل برنامه‏ها با نود، آن است که تهیه‌کنندگان آنها حال و حوصله تهیه تجهیزات مدرن و شفاف سازی روند دریافت آرا را ندارند و معمولا نتایج نهایی را روی یک تکه کاغذ می‏نویسند و به مجری می‏دهند تا از رویش بخواند! جالب اینکه معمولا در مورد سوال و جواب‏های این قبیل برنامه‏ها، شبهات زیادی هم در بدنه جامعه به وجود می‏آید. برای نمونه یکی، دو سال پیش وقتی شهیدی‏فر در برنامه پارک ملت تصمیم گرفت در اقدامی عجیب از مردم بپرسد فرهاد مجیدی خوش اخلاق‏تر است یا علی کریمی و البته کاپیتان استقلال رای آورد، بسیاری از ناظران به این موضوع اعتراض کردند و آن را در جهت مشکلات برخی از اهالی صداوسیما با کریمی ارزیابی کردند. این شبهات پیش‏تر در مورد برنامه‏هایی مثل هفت و ورزش از نگاه دو هم کم‏وبیش وجود داشته است. به هرحال تا زمانی که دست‌اندرکاران این قبیل برنامه‏ها تن به‌کار و سرمایه‌گذاری ندهند و سیستم‏های دیجیتالی دریافت آرا را مقابل دیدگان مردم نگذارند، اعتماد به آنها کمی سخت خواهد بود.

حالا واقعا قرمزید یا آبی؟
تب برگزاری نظرسنجی‏ها میلیونی، مدت‌ها است که به برنامه‏های مربوط به پخش زنده فوتبال‏های داخلی و خارجی هم تسری پیدا کرده است. برنامه فوتبال بر‏تر که اختصاص به پوشش بازی‏های ایرانی دارد، در حالی اغلب از بینندگانش می‏خواهد نتایج بازی‏های مربوطه را پیش‏بینی کنند که گاهی برای این کار تا دقیقه ۷۵ مسابقات به آنها فرصت می‏دهد! این موضوع به وضوح نشان‌دهنده رقابت برنامه‏های مختلف سیما برای جذب پیامک‏های بیشتر است. دیگر حاشیه جالب مسابقات پیامکی برنامه فوتبال بر‏تر به سوال تکراری و همیشگی آنها قبل از داربی‏های تهران مربوط می‏شود؛ آنجا که مسوولان این برنامه مرتبا از بیننده‏ها می‏پرسند که هوادار پرسپولیس هستند یا استقلال! رکورد ارسال پیامک به یک برنامه تلویزیونی اما، در حین برگزاری مسابقات جام جهانی آفریقای جنوبی شکست. دست‌اندرکاران ویژه برنامه مربوط با پخش این بازی‏ها توانستند ظرف چند روز باقی مانده به بازی فینال، حدود 6 میلیون پیام کوتاه در مورد پیش‏بینی نتیجه مسابقه هلند و اسپانیا جذب کنند که در نوع خودش اتفاق جالب توجهی بود.

وقتي صداي اعتراض گزارشگران هم بلند مي‏شود
این روزها وجه مشترک بسیاری از برنامه‏های ورزشی تلویزیون، برگزاری مسابقات پیام کوتاه است. اوضاع در این مورد طوری شده که انگار هیچ برنامه‏ای را نمی‏توان بدون چنین مسابقاتی روی آنتن برد. این موضوع هم در شبکه ورزش و هم در شبکه سوم سیما به‏طور وسیع دیده می‏شود. شاید برای شما هم پیش آمده باشد که تکرار چندین باره سوالات پیامکی در قالب زیرنویس، تمرکزتان را در حین تماشای یک مسابقه فوتبال به هم زده باشد. جالب اینجا است که دسته‏ای از این مسابقات در بازه‏های زمانی چند روزه برگزار می‏شود؛ یعنی مخاطب این فرصت را دارد که طی چند روز با ارسال پیامک به شماره مورد نظر، در مسابقه شرکت کند و البته در تمام طول این مدت هم در زمان پخش مسابقات فوتبال، زیرنویس مربوطه مدام پخش می‏شود. گذشته از اینکه اساسا جذب پیامک‏های بیشتر نوعی نماد مقبولیت برای برنامه‏های مختلف محسوب می‏شود، برگزاری این مسابقات برای تهیه‏کنندگان سود مالی هم دارد و شاید همین انگیزه است که باعث می‏شود سوالاتی بسیار آسان با قابلیت ترغیب مخاطبان برای شرکت در مسابقه طراحی شود. تصورش را بكنيد؛ بازي ايران و گوام در دقايق پاياني پنج بر صفر به سود تيم كشورمان دنبال مي‏شود، بعد مدام سوال پيامكي را تكرار مي‏كنند كه برنده اين مسابقه كدام تيم است! موضوع گاهي چنان لوث مي‏شود كه مثل همين مسابقه مورد اشاره، صداي اعتراض گزارشگر بازي را هم بلند مي‏كند، اما ظاهرا زور معادلات مالي و اقتصادي بيشتر است و باعث مي‏شود برگزاري چنين مسابقاتي همچنان ادامه داشته باشد.

همه با هم پای صندوق مجازی
این سال‏ها اما گونه دیگری از نظرسنجی‏های اینترنتی پدید آمده‏اند که عده‏ای سعی می‏کنند به آنها رنگ ملی بدهند و با تهییج مردم، بکوشند آنان را برای رای دادن به نماینده‏های ایران متقاعد کنند. در این قبیل نظرسنجی‏های بین‏المللی، معمولا از مخاطبان خواسته می‏شود بهترین ورزشکار یا بهترین اتفاق ورزشی را تعیین کنند. در این میان اگر پای نماینده‏ای از کشورمان در میان باشد، خیلی از هواداران یا حتی رسانه‏ها و مسوولان از مردم تقاضا می‏کنند به گزینه ایرانی رای بدهند. نتیجه این رویکرد احساسی و غیرمنطقی هم مثلا این می‏شود که در انتخابات چند سال پیش محبوب‏ترین بازیکنان جهان، فرهاد مجیدی اول شد و کریم باقری هم دوم؛ یعنی دو بازیکن ما به ترتیب هفت و هشت پله بالا‏تر از لیونل مسی به‌عنوان پرهوادار‏ترین ستاره‏های دنیا انتخاب شدند!

هيجان و فقط همين!
اگرچه افكارسنجي و پرسيدن نظر مردم در مورد مسائل مختلف مي‏تواند ارزشمند و موثر باشد، اما اين رويكرد زماني مفيدتر است كه عقايد و تمايلات افكار عمومي به‌طور تخصصي و در بزنگاه‏هاي مناسب مورد ارزيابي قرار بگيرد. در همين حوزه ورزش، به عنوان مثال بعد از ناكامي يك تيم فوتبال، نظرسنجي برنامه نود با محور بررسي دلايل ناكامي اين تيم برگزار مي‏شود و چندصدهزار نفر هم در آن شركت مي‏كنند، اما سوالاتي از اين جنس هرگز كمكي به حل مشكلات نكرده‏اند. به نظر مي‏رسد در چنين مقاطعي، صرفا «هيجان» بر رفتار آدم‏ها غالب است و اين كمكي به حل مشكلات نمي‏كند. نظر مردم بعد از عبور از فيلترهاي تخصصي و متناسب، بايد در زمان برنامه‏ريزي و اتخاذ تصميمات اعمال شود تا جلوي اتفاقات ناخوشايند را بگيرد وگرنه بعد از شكست و ناكامي، پرسيدن نظر آنها صرفا واگذار كردن يك تريبون براي غرولند مجاني و بيهوده خواهد بود مشاركت‏هايي از اين جنس، چندان معناي احترام به افكار عمومي و دخيل كردن آنها در سياست‏گذاري‏ها را ندارند و بيشتر نوعي شوي دموكراتيك با رگه‏هايي از انگيزه درآمدزايي و پولسازي به شمار مي‏آيند.

منبع: دنیای اقتصاد