خواب ناز مسئولان؛ دریاچه ارومیه دارد می میرد!

اين تهديد به گونه اي است كه اگر هرچه زودتر چاره اي براي آن انديشيده نشود شاهد مرگ غم انگيز درياچه اروميه و به دنبال آن تبعات خطرناك و جبران ناپذير زيست محيطي مانند طوفانهاي نمك در منطقه و كشور خواهيم بود.

کد خبر: ۳۶۵۵۲

تاریخ: ۰۷ شهريور ۱۳۹۰ - ۱۰:۰۸

قانون برنامه پنج ساله چهارم و پنجم هر دو به صراحت درياچه اروميه را بحراني و در معرض خطر توصيف كرده اند و از دولت خواسته اند بر اساس مصوبه قانوني براي حل بحران در قانون، بودجه لازم را براي نجات اين زيست بوم منحصر به فرد ايران منظور كند، اما با پايان برنامه چهارم و تمديد يك ساله آن و گذشت ماههاي متمادي از برنامه 5ساله پنجم، هنوز كار چنداني براي حل مشكل اين درياچه استثنايي صورت نگرفته و متأسفانه نفس اين درياچه در مقابل ديدگان كساني كه سالها در كنارش زندگي كرده اند، به شماره افتاده است.

وداع دردناك

درياچه اروميه به عنوان دومين درياچه شور جهان و زيست بوم با ارزش حياتي در سطح ملي و بين المللي است.

با اين وجود طرح دو فوريتي احياي آن چند روز پيش از سوي مجلس رد شد و اين نشان دهنده آماده شدن دولت و مجلس براي وداع با بزرگ ترين درياچه زيباي اروميه است ! در همين رابطه سال گذشته نيز دبيرخانه مجمع تشخيص مصلحت نظام با ارسال نامه به كميسيون كشاورزي از اين كميسيون تخصصي خواست براي نجات درياچه اروميه راه حلي پيدا كند. كار شناسان مي گويندمديريت منابع موجود آبي و بهينه سازي نحوه بهره برداري از منابع آب - بويژه در بخش كشاورزي- و نيز انتقال آب رودخانه ارس براي نجات درياچه اروميه كافي است. آن ها معتقدند در موقعيت فعلي كه زنگ خطر براي اين زيست بوم حياتي به صدا در آمده نبايد دست روي دست گذاشت.

كوتاهي وزارت كشاورزي در مديريت آب و خاك

دكتر مسعود باقر زاده كريم، مشاور سازمان محيط زيست در گفتگو با گزارشگر ما مي گويد: همه طرحهايي كه تا كنون براي نجات بخشي درياچه اروميه داده اند در صورتي اثر بخش خواهند بود كه بتوانيم دولت را در حل مشكل بي كفايتي وزارت كشاورزي در مديريت آب و خاك، ياري كنيم وگرنه مشكل باز هم به قوت خود باقي و طرح ها به صورت مسكن عمل خواهند كرد.

وي با انتقاد از تصميم مجلس براي كنار گذاشتن طرح نجات درياچه اروميه و انتقال آب از ارس به اين زيست بوم متذكر مي شود: وقتي نماينده اي مي گويد آب شور درياچه اروميه به چه درد مردم مي خورد نشان دهنده اين است كه پارلمان به عنوان مهم ترين مرجع قانونگذاري، از درك زيست محيطي و اهميت اين درياچه براي اكوسيستم شمال غرب كشور اطلاع كافي ندارد.

مشاور سازمان محيط زيست، مشكل بحران درياچه اروميه را توجيه وزارت نيرو براي ساماندهي به امر سدسازي و تامين حقابه درياچه اروميه مي داند و متذكر مي شود: اگر وزارت كشاورزي براي منابع آب و خاك برنامه ريزي لازم را مي داشت مردم در اشنويه سيب هاي تابستاني را به حال خود   رها نمي كردند و از آب به عنوان نعمت و ثروت ملي استفاده بهينه مي كردند و كشاورزي ما- برغم هدر دادن آبهاي زير زميني و سطحي- به اين روز نمي افتاد.

مسؤولان در وزارت كشاورزي چه مي كنند؟

دكتر باقر زاده كريم كه درباره مشكلات درياچه اروميه مطالعات زيادي داشته است با گلايه مندي از اقدامات وزارت كشاورزي در باره بهره برداري از آبهاي سطحي خاطرنشان مي كند: معلوم نيست مسؤولان در كاخ وزارت كشاورزي چكار مي كنند؟

وي در توضيح گفته هايش يادآور مي شود: آب ها را پشت سد ها انباشته كرده ايم و با تبخير از دست مي دهيم در حالي كه براي حل مشكلات كشاورزان و نيز تالابهاي حاشيه درياچه اروميه اين آب مي تواند حيات بخش باشد. چرا مثلا سد سيمينه رود بايد پر از آب باشد ولي كشاورزي ما در بهره برداري روزآمد مشكل داشته باشد و چرا نتوانيم با مديريت علمي از قرباني شدن درياچه اروميه جلوگيري كنيم؟اين مسؤول در سازمان حفاظت محيط زيست در پايان متذكر مي شود: وزارت نيرو سهم درياچه اروميه را از آب هاي سطحي منطقه بيش از 3ميليارد متر مكعب در سال تصويب كرده اما وزارت كشاورزي اين آب را به درياچه اروميه نمي دهد و همه مشكلات فعلي به علمي نبودن كشاورزي و منابع طبيعي در مديريت آب و خاك مربوط مي شود.

گرچه همه مي گويند بحران ايجاد شده براي درياچه اروميه دغدغه منطقه استان آذربايجان غربي نيست بلكه به صورت مستقيم استان هاي كردستان و اردبيل و غير مستقيم تمام كشور را متاثر خواهد كرد، اما متاسفانه مجلس شوراي اسلامي در اين زمينه آنچنان كه بايد شرايط بحراني را بايد قبول ندارد.

واقعيت اين است كه دولت نتوانسته است چيدمان توسعه را در حوضه آبريز درياچه اروميه متناسب با توان اكولوژيك يا بوم شناختي منطقه تعريف كند و تا اين اتفاق نيفتد مشكل رفع نخواهد شد. حوضه آبخيز درياچه اروميه در سالهاي اخير به شكل حساب نشده اي به بخش كشاورزي اختصاص يافته است. زمين هاي كشاورزي حوضه آبريز اين درياچه قبلاً 320 هزار هكتار بود و اكنون به 680 هزار هكتار رسيده و اين نشان دهنده رشد بي رويه زمينهاي زراعي و هدردادن آب در منطقه است.

ارس نمي تواند به داد اروميه برسد!

دكتر پرويز كردواني، كار شناس و استاد دانشگاه محيط زيست در اين باره گفته است: انتقادي كه به مسؤولان وارد است اين است كه در فرآيند نجات درياچه اروميه استفاده از آب رودخانه ارس نمي تواند مشكل مرگ اين درياچه را حل كند و در صورت انجام اين كار، زيان هاي زيادي به محيط زيست منطقه وارد مي شود. به نظر من انتقال آب از ارس به  اروميه خيانت است.

پدر كوير شناسي ايران در ادامه متذكر مي شود: با توجه به احداث سد هاي فراواني كه در زيردست درياچه اروميه احداث شده اين درياچه آبريز و ورودي طبيعي خود را از دست داده است و با ادامه اين روند طي چند سال آينده تبديل به كوير غير قابل سكونت خواهد شد.كردواني با بيان اينكه تنها راهكار هميشگي و دائمي نجات درياچه اروميه انتقال آب از يكي از سرشاخه هاي رودخانه زاب كوچك است گفت: انتقال آب رودخانه ارس به درياچه اروميه باعث كمبود منابع آب در منطقه مي شود و دشت مغان را تهديد خواهد كرد.

بزرگ ترين طرح زيست محيطي، بدون كار شناسي!

بررسي نظرات مخالفان طرح نجات بخشي درياچه اروميه در مجلس، نشان دهنده اين موضوع است كه بزرگترين طرح زيست محيطي اين درياچه بدون كارشناسي هاي لازم تهيه و به صحن علني مجلس راه يافته است. اين نمايندگان معتقدند؛ طرح نجات درياچه اروميه كه به عنوان نوشدارو براي احياي زيست بوم شمال غرب ايران تدوين شده از پختگي لازم برخوردار نيست و به جاي توقف آبگيري سد ها و انتقال آب از بسياري از حوضه هاي آبريز، فقط انتقال آب از رودخانه ارس را مطرح كرده است.

كارشناسان آشنا به اين زيست بوم تأكيد مي كنند كه بهترين راه نجات درياچه اروميه بازگرداندن شاهراه هاي حيات طبيعي آن به اين درياچه است كه در طول قرنهاي متمادي درياچه را زنده نگه داشته و اينك با دخالت بي جا و حساب نشده انسان واحداث سدها در مسير رودخانه هاي اين درياچه، حيات طبيعي و خدادادي آن در معرض تهديد جدي قرار گرفته است.

* محمد رضايی