پدر علم زلزله شناسی ایران: دانش بشر درباره زلزله کودکانه است

تب زلزله خیال ندارد فروکش کند هرچند که کارشناسان و زلزله شناسان می‌گویند باید همیشه آماده بود و این تب هیچگاه نباید فروکش کند.

کد خبر: ۳۸۵۰۶۲

تاریخ: ۰۴ دی ۱۳۹۶ - ۱۲:۱۱

تب زلزله خیال ندارد فروکش کند هرچند که کارشناسان و زلزله شناسان می‌گویند باید همیشه آماده بود و این تب هیچگاه نباید فروکش کند. زلزله خیز بودن بودن تهران و اکثر شهرهای کشور واقعیتی است که ما هنوز آن را باور نکردیم و به همین خاطر آماده نیستیم و برای آن نیز تلاشی نمی‌کنیم. به همین خاطر است که نه تنها هنوز به ادارک ژاپنی‌ها در مقابله با پدیده‌ای طبیعی مانند زلزله دست نیافته‌ایم بلکه با آن فاصله بسیاری داریم.

جام جم آنلاین نوشت: بین سال‌های ۱۹۴۵ تا ۱۹۹۵ میلادی بود که ۱۴ زلزله با بزرگای ۶.۵ ریشتر به بالا در ژاپن رخ داد اما هیچ کدام ازآنها آنقدر تاثیرگذار نبود تا اینکه زلزله کوبه زنگ هشدار را به صدا درآورد. این زلزله با کشته دادن بیش از ۶ هزار و ۴۰۰ نفر باعث شد تا ژاپنی‌ها به فکر اقداماتی برای مقاومت در برابر زلزله بیفتند و قوانینی را در همین جهت وضع کنند.

لذا از این زمان به بعد بود که تمامی ساختمان‌ها از بتون مسلح یا بتون آرمه ساخته شدند. براساس قوانین ژاپن این ساختمان‌ها باید پس از وقوع زلزله قابل سکونت باشند و در زلزله‌های شدید نیز دچار ریزش نشده و ضعف ساختاری آن‌ها موجب کشته شدن ساکنان نشود.

قدر مسلم برای رسیدن به این طرز تفکر و دست یابی به این قوانین در ایران راه طولانی در پیش است همانطور که دکتر بهرام عکاشه استاد دانشگاه و پدر علم زلزله شناسی ایران در گفت‌وگویی با جام جم آنلاین مهمترین مشکل ما را عدم آمادگی در برابر زلزله می‌داند و معتقد است تا زمانی که این آمادگی فراهم نیست باید همچنان نسبت به وقوع زلزله نگران بود. این گفت‌وگو را می‌خوانید:

این زلزله‌های اخیر ناشی از چه عواملی است و چه پیامی برای مردم ایران دارد؟

موضوع بسیار بغرنج است. برخی این زلزله‌ها را به پدیده و عوامل فضایی یا یونوسفر نسبت می‌دهند؛ پدیده‌ای که هنوز اثبات نشده است. برخی دانشمندان به آن اعتقاد دارند و برخی نیز کاملا مخالف هستند. در واقع برنامه یونوسفر، یک پروژه پژوهشی است که برای بررسی و پژوهش درباره لایه‌های یونوسفر با استفاده از امواج رادیویی تأسیس شده‌است. مخالفان تاثیر این پدیده بر وقوع زلزله می‌گویند زلزله انرژی درون زمین است که جمع شده و زمانی که زیاد می‌شود آزاد می‌گردد بنابراین نمی‌توان گفت که با آسمان و فعل و انفعالات فضایی در ارتباط است. در مقابل عده‌ای نیز بر این عقیده‌اند که یونوسفر به مانند ماشه‌ای است که سبب آزاد شدن انرژی داخل زمین می‌شود. البته همه اینها یک حدس است. دانش بشر هنوز به این ادراک نرسیده که آیا فرکانس‌های الکترومغناطیسی می‌توانند عامل حرکت زمین باشند. هرچند که بطور کامل نیز نمی‌توان این فرضیه را رد کرد زیرا هرچیزی امکان‌پذیر است.

پس از زلزله اخیر نظرات بسیاری مطرح شده مبنی براینکه این زلزله یک زلزله اصلی بوده و برخی نیز برای عقیده بودند که پیش زلزله محسوب می شده است نظر شما در این خصوص چیست ؟

در این مورد هیچ نظری نمی‌توان داد و تا به الان علم هم نتوانسته به این سوال پاسخ دهد. هیچ کشوری حتی ژاپن و روسیه و آمریکا هم نمی توانند بگویند این زلزله پدیده اصلی بوده یا پدیده دیگری در پشت سر آن رخ خواهد داد. در ۹۰درصد زلزله‌های ۵ ریشتری مشاهده شده است که هیچ زلزله‌ای پشت سرآن رخ نداده و در مواردی نیز داشتیم که بدنبال یک زلزله ۵ریشتری زلزله ۷ریشتری رخ داده است. لذا هیچ قانون و قاعده‌ای در این مورد وجود ندارد. دانش بشری در مورد زلزله همانند یک کودک ۷الی ۸ساله است. بسیار زمان نیاز دارد تا پخته شود. تمام نظرات در این خصوص برپایه شک و تردید قرار دارد بطوری که ژاپنی‌ها عقیده دارند که عوامل فضایی تاثیرگذار هستند و بسیاری از دانشمندان دیگر با این نظر مخالفند. حال چنانچه کسی بتواند این نظریه را اثبات کند حتما جایزه نوبل خواهد گرفت.

فکر می‌کنید دانش بشری بالاخره بتواند روزی زمان زلزله را پیش بینی کند؟

هنوز که به آن دانش نرسیده و بعدها هم معلوم نیست.

کدام گسل‌های تهران از همه خطرناک‌تر است؟

همه گسل‌های تهران خطرناک هستند بخصوص گسل شمال تهران که از لواسانات شروع می‌شود و تا کرج نیز ادامه دارد. این گسل پتانسیل یک زلزله۷.۲ریشتری را دارد که رخ دادن آن مساوی است با نابودی تمام خانه های تهران. البته برای ژاپنی‌ها مساوی نابودی خانه‌ها نیست. آنها خود را برای زلزله‌های قوی تر نیز آماده کرده‌اند.

این زلزله‌های اخیر که در کشور رخ داده است نگرانی‌هایی را برای وقوع یک زلزله خطرناک‌تر بدنبال داشته است؟

احتمال وقوع یک زلزله شدیدتر ممکن است ولی نمی‌توانیم بگوییم حتما رخ خواهد داد. مثلا در ایران و حتی در آسیا مدتی است که باران بسیار کم می‌بارد. بسیاری همین مسئله را به رخدادهایی چون زلزله نسبت می‌دهند. می‌توان این مسائل را بایکدیگر مرتبط دانست ولی هنوز نمی‌توانیم بطور اصولی وسیستماتیک در باره آن اظهار نظر کنیم.

آیا آزاد شدن انرژی یک گسل می تواند موجب آزاد شدن انرژی گسل های دیگر شود؟

طبیعی است که انرژی یک گسل در انرژی گسل دیگر القا شود حتی ممکن است سبب ریزش سنگ های آسمانی نیز شود. البته اینها فقط ممکن هاست مهم این است که همیشه آماده باشیم.

تهران چه تعدادگسل دارد؟

در منطقه تهران هزاران گسل وجود دارد که در میان آنها چند صدتا توانمند هستند و می توانند فاجعه بیافریند. مثل گسل شمال تهران، گسل ری. گسلی که برای ماهدشت رخ داد گسل اشتهارد بود که از صفاشهر وملارد وشهریار می گذشت.گسل شمال وجنوب ری بالای ۶ ریشتر و گسل شمال تهران بالای ۷ریشتری قدرت دارند و می توانند فاجعه آفرین باشند.

گفته می شود این زلزله های ضعیف قابلیت مهار انرژی زمین برای جلوگیری از وقوع زلزله شدیدتر را دارند؟

نخیر چرا اینگونه نمی‌گویید که این زلزله‌های کوچک می‌گویند مراقب باشید زلزله بزرگتر در راه است.

شما هنگام زلزله اخیر چکار کردید آیا از منزل خارج شدید؟

من اصلا متوجه زلزله نشدم.

نتیجه می‌گیریم که خانه شما بسیار مقاوم است؟

من هم اینگونه فکر می‌کنم.

درواقع شما به هنگام خریداری خانه‌تان به مقاومت آن در برابر زلزله توجه داشتید؟

بله همینطور است.

پیام شما برای مردم تهران چیست؟

مردم باید آگاه باشند تهران شهری زلزله خیز است لذا اصلا جای مناسبی برای زندگی نیست. باید همیشه آماده باشیم در حالیکه نیستیم. فقط همواره خودمان را بدست خدا می سپاریم.