‏«ایران مال»؛ از ادعای ایرانی بودن تا بسترسازی برای برندهای خارجی‏

تبلیغات این روزهای مجموعه «ایران مال» در حالی روی موضوع «ایرانی بودن» مانور می دهد که اساسا به جز ‏بازسازی چند المان از شهرهای مختلف کشور، هیچ نشانی از ایرانی بودن در آن دیده نمی شود.‏

کد خبر: ۴۱۴۶۸۸

تاریخ: ۲۹ خرداد ۱۳۹۷ - ۱۲:۳۶

‏به گزارش «انتخاب»، «ایران مال» در غرب تهران در روزهایی سربرآورده که تب ساخت «مال» در کشور اوج گرفته است. بر اساس آمارهای ‏اعلام‌شده در حال حاضر حدود ۲۶۰ مال در حال ساخت و ساخته‌شده در کشور وجود دارد. اما تفاوت ایران مال با ‏سایر نمونه های مشابه، در عنوان پرطمطراقی است که به آن نسبت می دهند: «بزرگ‌ترین مجتمع تجاری دنیا». ایران ‏مال، پروژه‌ای چند وجهی است که فاز نخست آن رونمایی شده و قرار است فاز دوم آن هم تا پایان 1399 به بهره ‏برداری برسد.‏

فارغ از ابعاد این پروژه و تاثیرات آن، اولین نکته ای که به ویژه در مورد «مال»هایی به این وسعت به نظر می رسند، ‏سیطره برندها در آن است. این موضوع مهم ترین تفاوت «مال»ها با بازارها به شمار می رود. به گفته کارشناسان، ‏مال‌ها یا مراکز خرید مدرن ما را از «اقتصاد بازار» به «فرهنگ مصرف‌کننده» سوق می دهند. «اقتصاد بازار» شما کالا یا ‏خدمتی را تولید کرده و می‌خواهید آن را با قیمت مناسب بفروشید، سودی به دست آورده و به حیات کسب‌و‌کار خود ‏ادامه دهید‎.‌‏ اما در «فرهنگ مصرف کننده» با فروش یک کالا یا خدمت کار به اتمام نمی‌رسد بلکه با یک شبکه بسیار ‏پیچیده و به هم تنیده‌ سروکار داریم. به طور مثال، شما اگر یک گوشی «اپل» یا یک کیف «گوچی» به دست می‌گیرید، ‏درواقع فقط از یک موبایل و کیف استفاده نکرده‌اید، بلکه شما یک «نام و نشان تجاری» را با خود حمل می‌کنید.‏

تصور کنید چنین موضوعی در یک بازار مدرن در ایران رونق گرفته است. آیا می توان آن را صرفا با برندهای ایرانی ‏پر کرد و یا در دنیای امروز عملا تحت سیطره برندهای خارجی درخواهد آمد؟ طبیعتا پاسخ دوم صحیح است.‏

اکنون به تبلیغات ایران مال بازگردیم. این مجموعه با صرف هزینه های فراوان، انواع تیزرها و برنامه های تبلیغاتی را ‏به راه انداخته و ترجیع بند همه آنها «ایرانی» بودن و حتی گاهی اقتصاد ملی است.‏

اما با بررسی بیشتر، در می یابیم که ارائه چند نماد از معماری ایرانی در شهرهای مختلف همه آن چیزی است که این ‏مجموعه از آن به عنوان «ایرانی» بودن یاد می کند. برعکس، از همین حالا، بسیاری از برندهای خارجی برای تصاحب ‏غرفه های معتبر این مرکز خرید مدرن، دست به کار شده اند.‏

ابهام اصلی اینجاست: چگونه می توان ایرانی بودن چنین مرکز خرید مدرنی را پذیرفت در حالی که اگرچه چند نماد ‏ایرانی در معماری آن وجود دارد، اما قرار است به مرکز عرضه برندهای خارجی تبدیل شود؟

به گفته کارشناسان مال‌های اینچنینی، به‌رغم اثرات مثبتی که دارد، بیشتر درسبک‌های لوکس و فوق لوکس ساخته ‏می‌شود که میزبان برندهای گران قیمت خارجی و اجناس لوکس وارداتی است‎.‌‏ چیزی که سبد خرید خانوارها را ‏خواه، ‌ناخواه تحت تاثیر قرارداده و سهم کالای ایرانی را در آن کم می‌کند و این دقیقا برخلاف تبلیغات ایرانی بودن آن ‏است.‏

البته این مسئله بدون راه حل نیست؛ برخی کارشناسان برای جلوگیری از تبعات اینچنینی مراکز خرید مدرن، پیشنهاد ‏داده اند که مال هایی برای خرید کالاهای ایرانی ایجاد شود. البته قصدی برای ارزش گذاری وجود ندارد و ماجرا بد یا ‏خوب بودن برندهای ایرانی یا خارجی نیست. بلکه موضوع ان است که در تبلیغات موضوعی برجسته می شود که ‏اساسا وجود خارجی ندارد. وقتی مجموعه ای مانند ایران مال، چنین برنامه ای را در نظر ندارد، آیا بهتر نیست به اصل ‏خود و کارکردی که مدنظر دارد بازگشته و با توسل به هنرمندان پرشمار و سلبریتی های مشهور، صرفا با عوام فریبی، ‏جنبه «ملی» و «ایرانی» مجموعه خود را – که با واقعیت مشهود تناقضی آشکار دارد – به خورد شهروندان ندهد؟

فارغ از عملکرد خودِ مرکز خرید فوق، عملکرد دو مجموعه نیز قابل تامل و بررسی است. اول اینکه صداوسیما چگونه ‏به چنین مجموعه ای فضا و فرصت نامحدود می دهد تا مواردی که در تعارض با تولید ملی و در خدمت کالاهای ‏خارجی است را تبلیغ کند؟ نکته قابل تامل اینجاست که صداوسیما در برنامه های متعدد اقتصادی خود بارها و بارها ‏دولت و مسئولان مربوطه را به چالش کشیده است که چرا اقدامات آنها در راستای تقویت تولید ملی نبوده. اکنون با ‏چه توجیهی می توان پذیرفت که رسانه ملی که مدعی تقویت تولید ملی و مبارزه با واردات بی رویه و فرهنگ مصرف ‏گرایی است، ناگهان چنین مجال نامدودی را برای تبلیغ مجموعه ای که کارکرد آن ضربه به تولید ملی است، قرار ‏دهد؟

نکته دوم درمورد هنرمندان و سلبریتی هاست. این افراد که به نوعی خود را مرجع بسیاری از امور میان مردم می دانند ‏بارها و بارها در بزنگاه های مختلف، به مسئولان هجوم آورده و طعنه و کنایه های فراوان بار آنها کرده اند و خواسته ‏های مردم را از آنها طلب کرده اند. حال چرا این افراد آبرو و اعتبار خود را به هر بهایی در اختیار مجموعه ای قرار می ‏دهند که در جهت ضربه به تولید ملی حرکت می کند؟ آیا سلبریتی ها صرفا برای افزایش محبوبیت در فرصت های ‏مختلف ژست مردم داری می گیرند اما پای موارد دیگر که به میان می آید، همه چیز را فراموش می کنند؟ ‏