فاطمه معتمدآریا: توهم توطئه نهادینه شده

کد خبر: ۴۱۵۸۹

تاریخ: ۲۵ مهر ۱۳۹۰ - ۱۴:۰۳

انسانيتي كه زماني در فيلم هاي سينماي ايران به نمايش گذاشته مي شد، از بين رفته است... لطافت مناسبات انساني كمرنگ شده است... . نگاه ها به جشنواره هاي داخلي و خارجي غيرحرفه اي و غيرصنفي است و... . اين جمله ها متعلق به من نيستند؛ حرف ها و شايد درددل هايي است كه فاطمه معتمدآريا در گفت وگو با «شرق» بيان مي كند. وقتي هنرمندي مثل او كه سابقه اي پراهميت و طولاني در سينماي ما دارد، نقدهايي جدي به اين سينما دارد، يعني بايد حرف هاي او و بسياري ديگر از همكارانش را جدي گرفت. علاوه بر اينها، متاسفانه او در ماه هاي اخير گرفتار نگاه هاي حاشيه اي شد كه قطعا نتيجه روشن آنها دورشدن از متن و موضوعات اصلي سينماست. شايد عده اي تمايل نداشته باشند به مسايل اصلي سينماي ايران در فضايي بدون چالش هاي حاشيه اي پرداخته شود... گفت وگوي ما را با فاطمه معتمدآريا درباره بحث آموزش در سينماي ايران و جايگاه اين سينما در دنيا بخوانيد.

در حال حاضر مشغول چه كارهايي هستيد؟ فيلم يا نمايشي داريد؟
الان مشغول تمرين نمايشي به نام «نامه هايي از تب» هستيم كه پارسال در جشنواره تئاتر شركت كرده بود. متن كار، نوشته آقاي محمد چرمشير است و كارگردان هم آقاي سيامك احصايي و قرار است آبان و آذر ماه روي صحنه برود.

در مورد سينما چطور، خبر تازه اي در مورد بازي در فيلم سينمايي داريد؟
نه فعلاكار نمي كنم.

دليلش بيشتر بازي در تئاتر است يا دليل ديگري هم دارد؟
فعلاهيچ پيشنهاد ويژه اي نداشتم كه علاقه به كار در آنها را داشته باشم.

اگر بخواهيد يك نگاه كلي به مقوله آموزش در سينما داشته باشيد، چه مي گوييد؟ و با توجه به اينكه داشتن دانش در هر رشته اي امروزه اجتناب ناپذير شده است، تصور مي كنيد تا چه اندازه آموزش در سينماي ايران و فراگيري علوم مربوط به آن جدي گرفته مي شود؟
فكر مي كنم اگر براي هر آدم منطقي اي توضيح دهيم كه بازيگري، يك فن است و براي اين فن حتما بايد ابزار آن را پيدا كرد و آموزش ديد، كسي مخالفتي نداشته باشد. به هر جهت در حال حاضر، خوشبختانه به دليل مدرك يا به دلايل ديگر، خيلي ها مشتاق آموزش هستند. در مورد سينما هم بعيد مي دانم كسي مخالفتي با آموزش داشته باشد.

آيا در فضاي آموزشي كشور اين قابليت وجود دارد كه آموزش سينمايي به شكلي ايده آل ارايه شود؟
بله؛ ولي متاسفانه آموزشگاه هاي سينمايي معتبر و با استاندارد حرفه اي زيادي وجود ندارد.

نظرتان در مورد آموزشگاه هاي سينمايي كه چندتا از آنها هم خيلي برجسته و فعال شده اند، چيست؟ آيا مي توانند در زمينه آموزش تاثيرگذار باشند؟
قطعا. چند آموزشگاهي كه برجسته شده اند، ويژگي هاي مثبتي داشته اند و تاثيراتشان را بر سينمايمان ديده ايم ولي براي اين همه علاقه مند سينما و بازيگري كافي نيست و كمبود چنين مراكزي باعث شكل گيري آموزشگاه هايي شده كه متاسفانه بيشتر به دنبال كسب درآمد هستند.

اخيرا جوايزي از جشنواره هاي خارجي دريافت كرده ايد و همين طور سينماي ايران جوايزي نصيبش شده است. مي خواستم بدانم اين جوايز چقدر برايتان اهميت دارد و چه احساسي از گرفتن آنها داريد؟
براي شخص خودم نه مي توانم بگويم با اهميت است و نه بي اهميت. وقتي يك نفر خارج از ايران به هر دليلي موفق مي شود، براي سينماي ايران اهميت دارد. وقتي كسي جايزه اي در خارج از ايران مي گيرد، اولين بهره آن را سينماي ايران مي برد؛ طبيعتا تمام مراكز مرتبط با سينماي ايران هم مي توانند به آن مفتخر شوند يا از آن بهره برداري كنند.

نگاه ديگران را در مورد اين جوايز چطور ديده ايد؟
يك بحث عمومي تري وجود دارد و آن اينكه چرا نگاه هاي ما اينقدر به همه چيز در مورد برتر شدن، بهتر شدن و جايزه گرفتن خصمانه است و دايم فكر مي كنيم اگر به يكي از اهالي هنر و فرهنگ توجه ويژه اي مي شود سوءنيتي وجود دارد. دايم فكر مي كنيم همه مي خواهند در داخل و خارج از ما بهره برداري كنند. دايما دنبال اين هستيم كه اشكال كار را پيدا كنيم. نگاه ما در حال حاضر به جشنواره هاي داخلي و خارجي اين است؛ نگاهي غيرحرفه اي و غيرصنفي.

توهم توطئه اي كه هميشه وجود دارد...
بله، انگار اين نگاه نهادينه شده. براي من هر كسي جايزه اي بگيرد به معناي يك «دستت درد نكند» و «خسته نباشيد» و قطعا خوشايند است. مگر مي شود كسي از تشويق ناراحت شود. ولي همين تشويق و دستت درد نكند، اينقدر پيامدهاي مختلفي دارد كه بعضي اوقات ترجيح مي دهي عطايش را به لقايش ببخشي.

جوايزي كه در اين سال ها نصيب سينماي ايران شده چقدر مثبت است؟ آيا به نظر شما نشان دهنده اين است كه سينماي ايران در دنيا جايگاهي مهم پيدا كرده است يا اينكه معناي ديگري دارد؟
سينماي ايران در جهان، زماني جايگاه مهمي داشت. زماني همه دنيا هاج و واج مانده بودند كه سينماي ايران كه نه تكنيك قوي دارد و نه اتفاق مهمي در آن مي افتد و نشان هاي فيلم هاي تجاري و پرفروش دنيا در آن ديده نمي شود، چه عاملي باعث موفقيت اش شده است؟ به نظر من عامل همه آن موفقيت ها، انسانيتي بود كه در سينما و در فيلم هايمان مستتر بود؛ يعني آن موقع كه همه در مورد خشونت حرف مي زدند، سينماي ايران از رابطه ساده دو انسان، پدر و مادر، خواهر و برادر و دوست و دشمن و... حرف مي زد و خوشبختي را در روابط انساني مي ديد و نه در داشته هاي مادي.
چيزي كه الان در سينماي ايران كمرنگ شده. يعني همه آن مهرباني ها و لطافت ارتباط انساني رنگ باخته اند. چيزي كه سينماي جهان از ما تاثير گرفت.

هر وقت ما توانستيم فيلمي به لطافت و با ويژگي هاي انساني فيلم هاي جنگي سابق بسازيم، موفق هستيم. ولي الان ما نه در مورد جنگ درست حرف مي زنيم، نه در مورد صلح خوب و نه درباره روابط انساني مان؛ آنچه الان به عنوان جايزه در دنيا به سينماي ايران داده مي شود، آنقدر زياد نيست.
اينكه در چند سال اخير به مناسبات انساني و اخلاقي كمتر پرداخته شده نكته درستي است اما به هرحال فيلم هايي مثل «جدايي نادر از سيمين» و «اينجا بدون من» هم ساخته شده اند. قبول دارم كه اكثر فيلم هاي سينماي ايران چندان شباهتي به اين دو فيلم ندارند. منتها با وجود همه دشواري و محدوديت ها باز هم، چنين فيلم هايي ساخته مي شود.

به اين فيلم ها هم كه نگاه مي كنيم، روابط انساني در آنها حاكم است. هر خشونت، شقاوت و فقري كه در اين فيلم ها وجود دارد، به شكل انتقادي است نه تهاجم به حريم انساني...
به نظر من اكثر فيلم هايي كه اخيرا در مورد جامعه ايران ساخته مي شوند، سطحي است و نابساماني ها و مشكلات جامعه ما را بي منطق و بي محتوا مطرح مي كنند. در فيلم جدايي نادر... شما مي توانيد جامعه تان را نقد كنيد ولي اصلاروابط انساني زير سوال نمي رود. ممكن است در روابط اجتماعي مشكلاتي باشد ولي همه را به عنوان انسان قبول مي كنيم و قضاوتي در موردشان نمي كنيم. اين مفاهيم در فيلم وجود دارند. نمي خواهم بگويم كه در جامعه ما همه چيز خوب و گل و بلبل است. نه، اتفاقا شرايط خيلي سختي براي داشتن يك زندگي معمولي وجود دارد ولي نوع نگاه فرق مي كند با اينكه برويم زشت ترين، كريه ترين شكل فقر را در يك كودك دبستاني يا يك مادر خياباني و... نشان دهيم، يا اينكه واقعيت را با يك منش انساني نشان دهيم. در فيلم «اينجا بدون من» همه در شرايط دشوار و از سر ناچاري، نداري و بي كسي زندگي مي كنند ولي مخاطب در هيچ لحظه اي فكر نمي كند كه منش انساني آنها افت كرده چون با مناعت طبع به انسان و انسانيت نگاه شده. اين نگاهي است كه ما از زندگي و پيرو آن از سينماي مان حذف كرده ايم.

البته ديدگاه ديگري هم در مورد فيلمسازي اجتماعي مطرح است. اخيرا آقاي صدرعاملي در مصاحبه اي گفته اند كه فيلمساز اجتماعي بايد سياه نمايي كند. اين ديدگاه با نگاه شما تفاوت دارد.
من اصلانمي گويم كه ديدگاه آقاي صدرعاملي نبايد وجود داشته باشد. مگر مي شود گفت فقط با يك الگوي خاص بايد فيلم ساخت؟ هنر را نمي شود محدود كرد. چنين چيزي امكان ندارد و به تعداد همه آدم هاي روي زمين مي شود كار هنري انجام داد. هر كسي مي تواند ايده خودش را داشته باشد. من مخالفتي با نگاه آقاي صدرعاملي ندارم؛ بلكه با مطلق شدن اين نگاه كار دارم. 10 سال پيش ما همه گونه فيلمي مي ديديم؛ فيلم هايي كه همه جهان را از سادگي اش تكان مي داد تا فيلم هاي فلسفي پيچيده. مي توانستيم به تعداد همه فيلمسازها ايده و نگاه داشته باشيم. هركسي كار خودش را مي كرد اما الان اين قضيه وجود ندارد. اتفاقا خيلي اشاره درستي كرديد؛ الان تنوع ديدگاه وجود ندارد. نمي توانم بگويم در تهران دزدي نمي شود، به حقوق زنان تجاوز نمي شود و اتفاق هاي بد رخ نمي دهند اما نمي شود فقط به يك جنبه نگاه كرد و الاهر روز مي توان انواع و اقسام خبرهاي بد را در صفحه حوادث روزنامه ها ديد و مهم اين است كه با يك ديدگاه انساني و سليقه هنري به اين مشكلات پرداخته شود. در غير اين صورت روزنامه ها همه چيز را مي نويسند.