دلایل ناتوانی کشورها برای تولید واکسن کرونا / کووید۱۹ آخرین تهدید جهانی حوزه سلامت نیست

به اعتقاد محققان کشور شیوع و اپیدمی کرونا از ۴ ماه گذشته آغاز شده بود و از آنجایی که این ویروس از زمان کشف تاکنون چهره‌های متفاوتی از خود نشان می‌دهد؛ از این رو تلاش کشورها برای ارائه راهکارهای درمانی و یا تولید واکسن ناکام مانده است و به گفته آنها از آنجایی که کشور در انتظار سال نوی شمسی است، باید دستورالعمل‌های بهداشتی متناسب با سبک زندگی به منظور کاهش شیوع این بیماری ارائه شود.

کد خبر: ۵۳۱۸۱۵

تاریخ: ۰۵ اسفند ۱۳۹۸ - ۱۷:۴۹

کروناویروس‌ها (Coronaviruse)، خانواده بزرگی از ویروس‌ها هستند که از ویروس سرماخوردگی معمولی تا عامل بیماری‌هایی مانند سارس، مرس و کووید ۱۹ را شامل می‌شوند. به گفته محققان این ویروس از دهه ۷۰ میلادی کشف و اولین نشانه‌های بروز آن در انسان با ویروس ایدز هویدا شد.

به گفته پروفسور آهنگری از متخصصان ایمونوژنتیک، این بیماری از دهه ۹۰ میلادی به سمت ویروس‌های سرماخوردگی سوئیچ شد و اکنون در قالب ویروس کرونا طغیان جهانی یافته است. وی شیوع این بیماری را تهدیدی برای حوزه سلامت دانست؛ چرا که این ویروس در هر زمان چهره جدیدی از خود به نمایش می‌گذارد؛ از این رو نمی‌توان برای آن واکسنی تولید کرد.

این محقق، این ویروس را تهدید هزاره سوم؛ هزاره تهدیدها و فرصت‌ها دانست و با تاکید بر اینکه این ویروس آخرین تهدید حوزه سلامت نخواهد بود، بر تقویت هرچه بیشتر سیستم بهداشتی با ایجاد اتاق‌های فکر در وزارتخانه‌های مرتبط تاکید کرد.

وی همچنین با تاکید بر ضرورت توجه به ارتقای سیستم ایمنی در شرایط اپیدمی کرونا یادآور می‌شود که دو کشور چین و ایران در گسترش آلودگی‌ هوا وجه مشترک دارند و این آلودگی موجب خستگی سلول‌ها خواهد شد و این امر موجب می‌شود که دیگر سلول‌ها توانایی لازم برای مقابله با تهدیدات جدید را نداشته باشند.

سیر تکامل ویروس کرونا از دهه ۷۰ میلادی تاکنون

پروفسور قاسم آهنگری، متخصص ایمونوژنتیک و استاد تمام دپارتمان ژنتیک پزشکی پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست فناوری در گفت‌وگو با ایسنا، با بیان اینکه ویروس کرونا به عنوان گروهی از RNA ویروس‌ها در اواخر دهه ۷۰ میلادی کشف شد، گفت: در اوایل دهه ۷۰ محققان به دنبال سرطان‌هایی با منشا لنفوسیت T (سرطان خون با منشا لنفوسیت T) بودند که اولین مورد از این RNA ویروس‌ها در اوایل دهه ۸۰ میلادی با حضور ویروس ایدز (HIV) مشخص شد.

وی با بیان اینکه در دهه‌های ۸۰ و ۹۰ مطالعات محققان بیشتر بر روی RNA ویروس‌ها متمرکز بود، ادامه داد: پس از آن در دهه ۹۰ و در سال ۲۰۰۰ این ویروس‌ها به سمت ویروس‌های شبه سرماخوردگی‌ها سوئیچ شدند و اولین نمونه‌های آن به صورت ویروس "سارس" نمایان شد که آغاز آن از کشور چین بوده است.

آهنگری، "مرس" را از انواع دیگر RNA‌ویروس‌ها دانست که شیوع آن از کشورهای عربستان و امارات بوده است، افزود: ولی فصل شیوع (فصل گرما) و منطقه درگیری این ویروس (منطقه گرمسیری) به گونه‌ای بود که ویروس مرس مهار شد.

این محقق حوزه ایمونوژنتیک ویروس‌های H۱N۱ را از دیگر اعضای این خانواده دانست که از گروه ویروس‌های آنفلوآنزا هستند و یادآور شد: این دسته از ویروس‌ها گسترش یافتند، ولی با توجه به دستورالعمل‌های سازمان بهداشت جهانی و سایر مراکز بین‌المللی، بشر توانست بر این ویروس غلبه یابد.

و اینک کووید ۱۹...

استاد تمام دپارتمان ژنتیک پزشکی پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست فناوری با تاکید بر اینکه شیوع کرونا ویروس مربوط به روزهای اخیر نمی‌شود، توضیح داد: بر اساس مطالعات مقالات و گزارش‌های ۲۰۱۹ می‌توان رد پای این ویروس را از نوامبر سال ۲۰۱۹ یافت و از این زمان ویروس کرونا شروع به توسعه کرده است.

به گفته وی، در ابتدا با نگاه خوشبینانه تصور می‌شد که این ویروس مورد دیگری است، ولی در دسامبر سال ۲۰۱۹ مشاهده شد که این ویروس قابل کنترل نیست و شیوع آن به گونه‌ای شد که لازم به بازگو کردن آن شد؛ چراکه نه تنها مردم کشور چین در معرض خطر ابتلا به بیماری کرونا بودند، بلکه سایر کشورها نیز در معرض این اپیدمی قرار می‌گرفتند.

این متخصص ایمونوژنتیک ادامه داد: بر این اساس ویروس کرونا، ویروسی است که از چندین ماه قبل شروع به فعالیت کرده است و اپیدمی آن نیز فراگیر شده است و این بیماری تقریبا در تمامی نقاط دنیا شیوع یافته است.

آهنگری، اضافه کرد: بر اساس این واقعیات، درسی که باید از این ویروس بیاموزیم این است که دنیا به صورت یک دهکده جهانی است و نمی‌توانیم جدای از سایر کشورها باشیم و به هر نحوی ما هم در معرض این گونه از تهدیدات قرار داریم.

وی شیوع چنین بیماری‌هایی را تهدیدات جدید حوزه سلامت دانست که در صورت نداشتن برنامه‌های صحیح مقابله با این تهدیدات، هزینه‌های اقتصادی زیادی به کشور در حوزه سلامت وارد خواهد شد.

این محقق خاطر نشان کرد: در حال حاضر در مرحله‌ای قرار داریم که اپیدمی بیماری کرونا آغاز شده و گسترش یافته و تا انتهای ماه "مارچ" (اواخر فروردین) به پیک خود می‌رسد و پس از آن کاهش شیوع این بیماری را خواهیم داشت.

آهنگری، تاکید کرد: بسیاری از معضلات در دهه هزارم سوم –عصر فرصت‌ها و تهدیدات- این است که اگر در گذشته اپیدمی‌هایی به این صورت رخ می‌داد، این شدت ‌اپیدمی را ایجاد نمی‌کرد، ولی امروزه وجود رفت‌و آمدها در سطح بین‌المللی و توسعه همکاری‌های بین‌المللی و چرخش نیروی انسانی و مواد و فرآورده‌های انسانی و حیوانی در سطح دنیا منجر به چنین اپیدمی در سطح دنیا شده است.

به گفته وی، با توسعه صنعت حمل و نقل هر چه به پیش می‌رویم، سرعت توسعه بیماری‌ها افزایش می‌یابد.

راهکارهای موثر کنترل تهدیدی که مدام چهره عوض می‌کند

این استاد پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست فناوری با بیان اینکه شیوع بیماری کرونا از سال ۲۰۱۹ آغاز شده است، گفت: ما نه از هم اکنون، بلکه باید از سال‌های قبل که شیوع سارس و مرس و H۱N۱ را تجربه کردیم، امکانات مقابله با آن را فراهم می‌کردیم؛ همان‌طور که کشورهای توسعه یافته امکاناتی را برای مقابله با تهدیدات زیستی ایجاد کردند؛ چراکه ویروس‌ها برای شیوع از قبل اعلام نمی‌کنند.

آهنگری با اشاره به ویژگی‌های خانواده این نوع ویروس‌ها اظهار کرد: این دسته از ویروس‌ها ثبات ندارند و این امر یکی از چالش‌های اصلی این دسته از ویروس‌ها هستند و به همین خاطر است که بسیاری از کشورهای پیشرفته توفیق زیادی درباره واکسیناسیون و درمان بیماری کرونا ندارند.

وی دلیل عدم موفقیت کشورها در درمان و واکسیناسیون بیماری کرونا را عدم ثبات این دسته از ویروس‌ها دانست و اضافه کرد: این دسته از RNA‌ ویروس‌ها مزمن هستند و همانند بیماری‌های هپاتیت C و غیره سال‌ها در بدن فرد باقی می‌مانند، با این تفاوت که بیماری کرونا به صورت فوق حاد است و به فرد فرصت نمی‌دهد که بخواهد اقدامی در زمینه پیشگیری از طریق واکسیناسیون انجام دهد.

این محقق ادامه داد: در طی سال‌ ۲۰۰۲ که اولین مورد سارس شناسایی شد تا سال ۲۰۱۹ که شاهد شیوع بیماری کرونا هستیم، این ویروس‌ها به چندین "سوش" سارس، مرس و H۱N۱ (که خود این ویروس دارای چندین خانواده است)، رسیده‌اند و چهره‌های زیادی عوض کردند.

وی با بیان اینکه احتمال می‌رود ویروس کرونا نیز سوش‌های مختلفی را ایجاد کند، گفت: زمانی که ویروسی چنین تنوعی دارد، ما در مواجهه با یک هدف ثابت نیستیم که بخواهیم برای یک شکل خاص از ویروس که دارای ثبات است، واکسن تولید کنیم و یا آن ویروس را از طریق ایمونوتراپی مورد هدف قرار دهیم.

آهنگری با تاکید بر اینکه به علت ساختار ویروس کرونا و تغییرات سریع نواحی آنتی‌ژنیک آن، بشر به راحتی نمی‌تواند به تولید واکسن این بیماری دست یابد، اظهار کرد: از این رو ما باید دستورالعمل‌های بین‌المللی در خصوص اپیدمی‌های فوق حاد را اجرایی کنیم. این دستورالعمل‌ها از سوی سازمان بهداشت جهانی و سازمان‌های مربوط ابلاغ می‌شود، ولی برخی از کشورها برای تهدیدات فوق حاد، این دستورالعمل‌ها را بر اساس نوع فرهنگ و سبک زندگی و نوع تعاملات اجتماعی و فرهنگی بومی‌سازی می‌کنند.

استاد تمام دپارتمان ژنتیک پزشکی پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک، اختصاص فضایی برای درمان بیماران مبتلا به بیماری کرونا را از دیگر روش‌های موثر در درمان این بیماری نام برد و یادآور شد: علاوه بر آن بایدمراکزی برای درمان افراد مبتلا اختصاص یابد تا افراد آلوده به ویروس در محیط شهری وارد نشوند تا افراد بیشتری را آلوده کنند، ضمن آنکه لازم است برای انجام آزمایش‌های تخصصی نیز، مراکز خاص و نه مراکز عمومی و دانشگاهی در نظر گرفته شود.

آهنگری تاکید کرد: در این شرایط مردم باید از حضور غیرضروری در مراکز درمانی و به‌ویژه دندانپزشکی خودداری کنند.

کرونا آخرین تهدید جهانی نیست

این متخصص حوزه ایمونولوژی با تاکید بر اینکه ویروس کرونا آخرین تهدید برای ما و جهانیان نخواهد بود، یادآور شد: به دلیل وسیع شدن تعاملات، دنیا در حال پیچیده شدن است و این پیچیدگی از طریق انتقال مواد و فرآورده‌های بیولوژیکی به آسانی از کشوری به کشور دیگر رخ می‌دهد، از این رو انتظار اینکه ویروسی که در یک دهکده آفریقایی اپیدمی‌ می‌یابد و در همان جا سرکوب شود، اشتباه است.

وی ادامه داد: این تعاملات جهانی باعث شده است که ما با موارد جدیدی از این تهدیدات مواجه باشیم، ولی آنچه که ما باید انجام دهیم، این است که سیستم ایمنی بدن را ارتقاء دهیم.

این استاد پژوهشگاه مهندسی ژنتیک به بیان روش‌های ارتقای سیستم ایمنی اشاره کرد و گفت: ویروس کرونا ویروس "موکوکوتانیوس" است، یعنی ویروسی است که مخاط موجود در ریه، دستگاه گوارش و چشم و دهان را مورد حمله قرار می‌دهد.

آهنگری ادامه داد: از این رو باید سطح آب رسانی به مخاط را از طریق مصرف آب افزایش دهیم. این امر باعث خواهد شد که فرآورده‌های خونی اعم از سلول‌های خونی اختصاصی و غیر اختصاصی فعال‌تر در مخاط عمل کنند. این گام اول برای جلوگیری از ورود ویروس به بدن سالم خواهد بود.

وی شرط اثربخشی راهکارهای پیشگیری را دارا بودن بدن سالم دانست و ادامه داد: یکی از وجوه اشتراک ایران و چین نداشتن هوای سالم و وجود آلودگی‌ هوا است. آلودگی هوا موجب خستگی سلول‌های بدن می‌شود و مطالعات ما نشان می‌دهد سلول‌های بدن به ویژه سلول‌های ریه که تاکنون در معرض هوای آلوده بوده‌اند، در مجاورت با ویروس‌ها، توان لازم برای مقابله با تهاجم جدید را ندارند.

آهنگری عدم سرو مواد خوراکی خام مانند انواع سالادها از غذافروشی‌ها را از دیگر روش‌های جلوگیری از ورود این ویروس به بدن نام برد و ادامه داد: مواد غذایی باید به صورت پخته مصرف شوند؛ چرا که ویروس کرونا حتی ازطریق مواد غذایی هم منتقل می‌شود.

وی سرویس‌های بهداشتی را یکی از مهمترین عوامل انتشار این ویروس دانست و گفت:‌ در حال حاضر در زمینه استفاده از ماسک اطلاع رسانی خوبی شد، ولی باید آموزش‌هایی در زمینه نحوه استفاده از سرویس‌های بهداشتی و یا تجهیزاتی چون دستگاه‌های پول شمار بانک‌ها ارائه شود تا از این طریق سرعت اپیدمی در کشور کاهش یابد.

آهنگری افزایش چربی را یکی از عوامل تضعیف سیستم ایمنی نام برد و تاکید کرد: در شرایط فوق حاد تمام افراد به‌ویژه افرادی که داروهای استاتین (گروهی از داروهای کاهنده کلسترول خون) را مصرف می‌کنند، نیاز است تا کمترین میزان چربی را دریافت کنند.

این محقق به اجرای پروژه تحقیقاتی مشترک با دانشگاه علوم پزشکی وین اشاره کرد و افزود: نتایج این مطالعات نشان داد که میزان مصرف چربی در مدت اپیدمی باید کاهش یابد و در این مدت باید بیشتر، از غذاهای مایع و غذاهایی که مخاط را سرزنده نگه می‌دارند، استفاده کرد.

این محقق، کرونا را بیماری پیچیده‌ای توصیف کرد و گفت: تصور اشتباه ما این است که کوه و دشت و همه چیزهایی که در اطراف ما است، ثابت هستند و ما در حال تغییر هستیم، در صورتی که به میزانی که تغییرات را ایجاد می‌کنیم، مرزهای جدیدی از میکروب‌ها، ویروس‌ها و قارچ‌ها را ایجاد می‌کنیم و همین‌ها تهدیدات آینده هزاره سوم خواهند بود.

این متخصص حوزه ایمونوژنتیک با تاکید بر اینکه آنتی بیوتیک‌ها بر روی این ویروس بی‌اثر هستند، خاطر نشان کرد: این ویروس‌ها زمانی که وارد بدن می‌شوند، آن چنان تغییرات عظیم و سریعی ایجاد می‌کنند که توانمندی بدن ما به توانمندی‌های چند نانومتری آنها نمی‌رسد. از این رو باید دانش خود را نسبت به تهدیدات حوزه سلامت افزایش دهیم.

وی کرونا را تنها تهدید جهانی ندانست و گفت: ما همچنین با گرمایش جهانی مواجه هستیم و در چنین شرایطی شاهدیم که بیماری در منطقه‌ای شیوع می‌یابد که انتظار اپیدمی را برای آن منطقه نداریم.

سال نوی چینی‌ها و سال نوی ایرانی‌ها

وی با بیان اینکه تاکنون جهان نتوانسته است از شدت این بیماری بکاهد، ابراز امیدواری کرد که با شروع فصل گرما از میزان شدت بیماری کرونا کاسته شود.

این محقق با بیان این که ماه دسامبر اوج شیوع بیماری کرونا و همزمان با آغاز سال نوی چینی‌ها بود، اضافه کرد: در این زمان مردم این کشور سنت‌ها و جشن‌های مفصلی داشتند و از آنجایی که در این زمان تعاملات مردم بیشتر شد، با اوج شیوع کرونا مواجه شدیم.

این محقق حوزه ایمونولوژی با بیان اینکه شیوع این بیماری در کشور ما نیز مصادف با روزهای پایانی سال و آغاز سال نو است، گفت: از این رو نیازمند توصیه‌های بهداشتی بومی هستیم. اینها تهدیدات جدید در هزاره سوم هستند و باید در وزارت بهداشت بخشی برای اتخاذ تمهیدات هزاره سوم ایجاد شود. این تهدیدات محدود به کرونا نیست، بلکه تغییرات اقلیمی، گرمایش جهانی، تغییر در واریته‌‎های میکروبی نیز جزو این تهدیدات به شمار می‌روند.

آهنگری با تاکید بر اینکه ما برای مقابله با این تهدیدات نمی‌توانیم منتظر بمانیم، اظهار کرد: بخشی از دلایل بروز برخی از سرطان‌ها ویروس‌های RNA است.

اقدامات قبلی برای مقابله با تهدیدات آینده

وی با بیان اینکه در دنیا محققان در این حوزه در مرزهای علم حرکت می‌کنند، یادآور شد: این سوال مطرح است که آیا وقتی شیوع چنین بیماری رخ داد، چین اقدام به ساخت بیمارستان در مدت ۱۰ روز کرد؟ پاسخ منفی است. چین سال‌ها در این زمینه مطالعه کرده است و در چنین شرایطی یافته‌های چندین ساله خود را مورد ارزیابی قرار داده است تا عملکرد آن را بررسی کند.

آهنگری اضافه کرد: حتی کشورهای کم جعیت و با سیستم بهداشتی قوی مانند سوئیس و سوئد نیز خواسته و ناخواسته هر ساله هزینه‌هایی را برای مقابله با تهدیدات بیولوژیک اختصاص می‌دهند.

استادتمام دپارتمان ژنتیک پزشکی پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست فناوری، خاطر نشان کرد: ما در وزارت بهداشت و سایر وزارتخانه‌ها نیاز به اتاق‌های فکر کلان داریم، چون ایران در دنیا تنها نیست، بلکه ما نیز در جهان زندگی می‌کنیم و اینکه گفته می‌شود حوزه سلامت چین به ایران چه ربطی دارد، اکنون مشاهده می‌کنیم که کاملا به کشور ما مربوط بوده است.

وی با بیان اینکه تهدیدات دنیا، تهدیدات ما نیز هست، گفت: نمونه بارز آن کرونا است و امروز می‌توانیم آن را کنترل کنیم و هر چه پیش می‌رویم، پیچیدگی این بیماری بیشتر خواهد شد. این ویروس از ۴ ماه قبل طغیان کرده و هنوز در دنیا متوقف نشده است و این امر نشان از پیچیده‌تر شدن این ویروس دارد، این در حالی است که مرس، سارس و H1N1 خیلی زود متوقف شدند.

آهنگری با بیان اینکه سیستم این ویروس روز به روز هوشمندتر می‌شود، اظهار کرد: این ویروس از وضعیت حاد به فوق حاد رسیده است و پیش‌بینی ما برای شیوع آن در کشور صحیح بوده و الان نیز اعلام می‌کنم که کرونا آخرین تهدید ما نخواهد بود.

اثرات مخرب اخبار بد بر سیستم ایمنی

وی انتشار اخبار نگران‌کننده را موجب ضعف عملکرد سیستم ایمنی دانست و گفت: مطالعات بیش از ۲۰ ساله ما بر روی اثرات استرس و نگرانی نشان می‌دهد که یکی از عواملی که موجب تضعیف سیستم ایمنی می‌شود، استرس است.

به گفته این محقق، استرس موجب تولید کورتیزول در بدن می‌شود و کورتیزول مجموعه‌هایی را که قادرند ویروس‌ها را از بین ببرند، فلج می‌کند.