نیویورک تایمز: بایدن وعده احیای برجام را داد اما این توافق اکنون در آستانه از هم پاشیدگی است

نیویورک‌تایمز نوشت: اگر دیپلماسی مذاکرات ایران و آمریکا بر سر احیای برجام شکست بخورد، هر دو طرف زیان بسیاری خواهند دید. برای بایدن، رئیس جمهور آمریکا، بازگرداندن توافق هسته‌ای ۲۰۱۵، با امید محدود کردن دوباره‌ی برنامه‌ی هسته‌ای تهران، هدفی برتر و مهم است. همچنین برای بایدن حیاتی است که روابط آسیب‌دیده‌ی آمریکا با متحدان اروپایی -مذاکره‌کنندگان اصلی توافق اولیه – را احیاء کند.

کد خبر: ۶۳۰۹۱۰

تاریخ: ۱۰ مرداد ۱۴۰۰ - ۲۲:۱۹

شفقنا: اگر گفتگوهای شکننده برای محدود کردن فعالیت هسته‌ای ایران در برابر رفع تحریم‌ها از هم بپاشد، هر دو طرف بسیار زیان خواهند دید. با این حال این خواسته ایران که آمریکا باید برای عدم نقض دوباره برجام تعهد بدهد حتی در میان اروپایی‌ها هم طرفدار دارد.

مشاوران بایدن بی‌هیچ پنهانکاری نگران این هستند که ایرانی‌ها از روند کنونی چنان درس‌هایی بگیرند که در آینده نزدیک و حتی در پاییز سال جاری، امکان بازگشت به توافق پیشین وجود نداشته باشد.

سال‌ها، ابراهیم رئیسی از حامیان «اقتصاد مقاومتی» بوده است. اما او، در طول مبارزات انتخاباتی، نشان داد که مایل به از سرگیری برجام است، شاید به این دلیل که تحت فشار بود تا نشان بدهد، بر خلاف اسلافش، مهارت و پشتکار لازم برای رهایی از تحریم‌های آمریکا را دارد. اکنون تنگناهای اقتصادی -که با موج پنجم کرونا ویروس و کمبود آب ناشی از سوءمدیریت دولتی تشدید شده‌اند- برخی اعتراضات خشونت‌آمیز را به همراه داشته است.

رئیس‌جمهور جدید حرف آخر را درباره احیاء یا عدم‌احیای برجام نخواهد زد. قضاوت نهایی هنوز به رهبر عالی ایران، آیت‌الله علی خامنه‌ای، بستگی دارد و وی روز چهارشنبه مطالبه‌ا‌ی کلیدی را تکرار کرد: اینکه ایالات متحده تضمین بدهد که بار دیگر، همانند آنچه ترامپ انجام داد، از توافق خارج نخواهد شد.

با این حال، بلینکن، وزیر خارجه آمریکا، و راب مالی، نماینده ویژه وزارت خارجه ایالات متحده در امور ایران، گفته‌اند که در یک دموکراسی راهی برای بستن دستان رئیس‌جمهور آتی وجود ندارد و بهترین راه برای حفظ توافق این است که نشان داده شود توافق مورد نظر برای هر دو طرف کارایی دارد.

اما ایرانی‌ها حتی در میان برخی از متحدان اروپایی آمریکا موافقانی برای این مطالبه کلیدی‌شان یافته‌اند، به ویژه در میان آنهایی که هراس دارند بایدن به دور دوم ریاست جمهوری نرسد یا اشخاصی شبیه ترامپ رئیس جمهور آمریکا بشوند و توافق بار دیگر کنارگذاشته شود. یکی از دیپلمات‌های مشارکت کننده در مذاکرات احیای برجام گفت: «اگر این اتفاق یک بار افتاده است، ممکن است بار دیگر هم رخ دهد».

هم‌زمان، آنچه در تاسیسات نطنز و لابراتوارهای پژوهشی کوچک اکناف کشور در حال جریان است، ایالات متحده را نگران کرده است. مهم‌ترین مسئله این است که ایران تولید سوخت هسته‌ای‌اش را در دو سال گذشته افزایش داده و اکنون در مقایسه با زمان خروج ترامپ از برجام، سوخت خیلی بیشتری دارد. در آن هنگام، ترامپ مدعی شد که ایران به میز مذاکرات بازخواهد گشت و توافق تازه را با التماس درخواست خواهد کرد، چیزی که تا کنون اتفاق نیافتاده است.

مقامات می‌گویند آنچه بیش از همه نگران کننده است، دانش چشمگیری است که ایران به طور مداوم با ساخت سانتریفیوژهای پیشرفته و آزمایش غنی‌سازی ۶۰ درصدی اورانیوم به دست می‌آورد، درجه‌ای از خلوص اورانیوم که فاصله‌ای بسیار ناچیز با درجه خلوص اورانیوم موردنیاز برای تسلیحات هسته‌ای دارد.

یک مقام ارشد ایرانی گفت: «هرچ زمان اجرایی شدن برجام بیشتر به تعویق بیافتد، ما دانش بیشتری به‌دست خواهیم آورد. اگر آمریکا نگران است، بهتر است هرچه زودتر به توافق بازگردد». در سال ۲۰۱۵، دولت اوباما اعلام کرد اگر ایران بخواهد سوخت لازم برای بمب هسته‌ای را تولید کند – زمان گریز هسته‌ای – دستکم یک سال طول خواهد کشید. مقامات می‌گویند، این زمان اکنون به چند ماه کاهش یافته است.

علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بین‌المللی بحران، می‌گوید ایالات متحد هنوز فضا برای رفع برخی تحریم‌های دیگر دارد، از جمله تحریم‌های اعمال شده علیه وابستگان نزدیک آیت الله خامنه‌ای و برخی از اعضای سپاه پاسداران.

به گفته‌ی واعظ، پافشاری ایران بر اینکه دولت بایدن باید تعهد بدهد که تحریم‌ها را از سرنخواهد گرفت تا حدی قابل فهم است. واعظ می‌گوید بدون چنین تعهدی بانک‌ها و سایر کسب و کارهای خارجی ریسک سرمایه گذاری در ایران را نخواهند پذیرفت – و بنابراین تهران هرگز به منافع اقتصادی نوید داده شده دست نخواهد یافت.

اما دولت بایدن می‌داند به هر توافقی که با ایران دست یابد به مشکلی سیاسی در واشنگتن تبدیل خواهد شد. در ۲۰۱۵، تمام جمهوریخواهان و شمار چشمگیری از دموکرات‌های ذی‌نفوذ با توافق اولیه مخالفت کردند.

به گفته‌ی مقامات، به همین دلیل آمریکایی‌ها نمی‌توانند تهدید «بازگشت به تحریم‌ها» در صورت عدم پایبندی ایران به تعهداتش را رها کنند. واعظ گفت: «مسئله این است که، عملا آمریکا نمی‌تواند خود را از ابزار قدرتمندی محروم کند که در جعبه‌ی ابزار سیاستمداری‌اش دارد».

همچنین با ادامه‌ی مذاکرات، دولت آمریکا با واقعیت دیگری روبرو می‌شود: برای نخستین بار در سال‌های اخیر، بازرسان بین‌المللی آگاهی اندکی از رویدادهای تاسیسات زیرزمینی نطنز دارند. تیم‌های بازرسی از ورود به بسیاری از تاسیسات منع شده‌اند، تاسیساتی که قبلا بازدید منظم از آنها داشتند و سطح غنی‌سازی و هر گرم از مواد تولید شده در آنها را اندازه گیری می‌کردند.

ایرانی‌ها می‌گویند با احیای توافق دسترسی به تاسیسات نیز از سر گرفته خواهد شد، اما هیچ تضمینی وجود ندارد که دسترسی بازرسان به سطح قبلی بازگردد. یک ماه قبل، بلینکن نسبت به لغو این تعهدات ایران هشدار داد و گفت این اقدام «بسیار نگران‌کننده است و مسئله باید حل شود». اما ایرانی‌ها این هشدار را نادیده گرفتند.