بررسي عملکرد برنامه هفت

تلويزيون براي«جيراني» معامله نكرد

کد خبر: ۶۳۲۳۳

تاریخ: ۲۷ ارديبهشت ۱۳۹۱ - ۰۳:۴۸

شرق: ظاهرا ارديبهشت و برنامه هفت با هم قرابت زيادي دارند و قرار است همان طوري كه اين برنامه قرار بود جانشين سينمايي ۹۰ باشد، در يك روز ارديبهشتي سر از لابه لاي برنامه هاي گفت وگومحور شبكه سوم سيما در مي آورد و با هياهوي زياد در يك روز ارديبهشتي سخن از تغيير 180درجه مي كند. اين روزها برعكس دوسال پيش اين خود برنامه هفت است كه بر سر زبان ها افتاده و برنامه اي كه در اتفاقات مهم سينماي كشور مانند جايزه هاي بزرگ «جدايي نادر از سيمين» و تعطيلي «خانه سينما» به همراهي هم صنفان خود نرفت، براي بقا يا فناي خود در انتظار تصميمي است كه مديران سيما تحت فشار رسانه هاي اصولگرا خواستار تعطيلي اين برنامه شده اند؛ فشارهايي كه براي رسانه ملي تازگي ندارد و پيش از اين در مورد برنامه هاي ديگري از جمله برنامه ۹۰ هم رخ داده و اين برنامه را تا مرز تعطيلي پيش برده است. اين بار ظاهرا تلويزيون قرار نيست كه پشت سر برنامه «هفت» و «فريدون جيراني» بايستد و با وجود آنكه درگيري او با ساخت مجموعه تلويزيوني اش را بهانه حذف او از اين برنامه مي داند، اما آشكارا از جبهه گيري هايش در چند برنامه اي كه در سال ۹۱ داشته است، انتقاد مي كند؛ انتقادهايي كه برخلاف رويه جيراني در برنامه هفت بوده و ناشي از نگاه صنفي و سينمايي او تلقي مي شود.

صندلي داغ يا Talk show
داستان شكل گيري برنامه هفت در تلويزيون به موفقيت زياد برنامه ۹۰ به تهيه كنندگي و اجراي «عادل فردوسي پور» بازمي گردد. فردوسي پور در ۹ سالي كه برنامه ۹۰ را روانه آنتن تلويزيون كرد، نمونه موفقي از برنامه هاي گفت وگو محور انتقادي ارايه داد؛ انتقادي كه از مديران ورزشي تا مافيايي فوتبال را دربر مي گرفت و البته تماشاچيان بسياري را به خود جلب كرده بود و مي توان به جرات گفت يكي از سه برنامه پرمخاطب تلويزيون در ميان بينندگان بود. برنامه هفت نخستين برنامه گفت وگومحور تلويزيون در عرصه هنر نبود. شبكه چهارم سيما برنامه اي متفاوت با عنوان «دو قدم به صبح» را راه اندازي كرده بود كه در نخستين فصل خود با حضور چهره هاي فرهنگي شناخته شده اي به عنوان كارشناس مجري رشته هاي مختلف توانسته بود مقبوليت زيادي پيدا كند و جنبه نقد را درباره حوزه هاي هنر شدت ببخشد. كارشناساني كه در فصل هاي بعدي اين مجموعه با فشار برخي از نهادها و سازمان هاي رسمي و غيررسمي مجبور به ترك اين برنامه شدند و در نهايت دو قدم مانده به صبح با مجري گري «محمد صالح علا» تبديل به برنامه اي خنثي شد كه سبك خاص گفتاري مجري آن تنها وجه جدا كننده آن از ساير برنامه ها بود و اين برنامه تقريبا فراموش شد. اما هفت از امكانات آنتن شبكه سوم سيما برخوردار بود كه به دليل پرداختن به ورزش به خصوص فوتبال از شانس جذب مخاطبان بيشتري برخوردار بود. در نهايت هفت در ارديبهشت ۸۹ متولد شد و فريدون جيراني مجري و تهيه كننده برنامه و «مسعود فراستي» منتقد ثابت آن شد. جيراني مجري برخلاف جيراني روزنامه نگار و فيلمساز در اجرايش محافظه كار بود و بر عكس او فراستي در نقد هايش - به ويژه فيلمسازان مستقلي كه او از آنها خوش اش نمي آمد يا با نظر او مخالف بودند صريح و بي پروا عمل مي كرد و جدا از شرايطي كه براي ديده شدن پيدا كرده بود، بخش نقد هفت را به محلي براي نواختن بسياري از فيلمسازاني كه در اين سال ها با آنها مشكل پيدا كرده بود، تبديل كرد. اولين دلخوري ها از «هفت» به رويكرد اين دو چهره ثابت برنامه بازمي گشت. اهالي سينما از محافظه كاري جيراني دل خوشي نداشتند و در مقابل نوع ادبيات تند فراستي در نقد فيلم ها را هم نمي پسنديدند. «هفت» در شرايطي روي آنتن رفته بود كه سينماي ايران به دليل عملكرد خاص مسوولان رسانه ملي نه تنها از برنامه اي كه بتواند به هنر هفتم و حاشيه متن آن در ايران بپردازد، محروم بودند حتي امكان پخش فيلم هايشان را هم از شبكه هاي مختلف از دست داده بودند. جذابيت سينما و ستاره هايش براي مردم پتانسيل خوبي براي جذب مخاطب بود، اما رويكرد دست اندكاران اين برنامه به شيوه اجرا و استفاده از يك منتقد با نوع تفكر خاص و سليقه باعث شد تا عملااين برنامه در ماه هاي اول پخش اش نتواند از اين پتانسيل بهره ببرد؛ مساله اي كه از روز اول بزرگ ترين چالش جيراني و تيم سازنده برنامه بود و هنوز هم يكي از مشكلاتي است كه اين برنامه دارد و بارها شده كه جيراني روي آنتن توضيح دهد كه رويكردش در اين برنامه با ساير برنامه ها متفاوت است و دوست ندارد دنبال بحث هاي جنجالي برود. پرهيز از جنجال اما هميشگي نبود، اما با آغاز سال دوم ساخت برنامه هفت مشكلات اصلي اين برنامه به خصوص در مواجهه با هنرمندان و البته مديريت دولتي سينما آغاز شد.

از نقد صريح تا تخريب چهره هاي شناخته شده سينما
پخش مصاحبه با «فريماه فرجامي» بازيگر سينما حاشيه اي جدي براي اين برنامه به وجود آورد. فرجامي كه سال هاست به دليل ابتلابه بيماري و مسايل ديگر از عرصه سينما دور است در گفت وگويي كوتاه كه در يكي از برنامه هاي هفت پخش شد از وضعيت سينما انتقاد كرد و در اين ميان برخي از بازيگران شناخته شده از جمله «فاطمه معتمدآريا» را تخريب كرد. اين تخريب درست در زماني اتفاق افتاد كه معتمدآريا درگير مشكلات زيادي از جمله ممنوع الخروجي و براي بازي در فيلم ها با محدوديت روبه رو شد. اين برنامه طيفي از سينماگران و منتقدان سينمايي را از جمله «رخشان بني اعتماد» مجبور به واكنش در برابر اين اقدام كرد.
البته «امين تارخ» بازيگر سينما كه در همان برنامه شركت كرده بود، نخستين واكنش را به صحبت هاي فرجامي و اقدام برنامه هفت وارد كرد.
اما چند هفته بعد حضور «فريبرز عرب نيا» بازيگر سينما و نقد صريح او بر اوضاع و احوال سينما و بازيگري حاشيه اي تازه به وجود آورد و واكنش هاي بازيگران سينما را به دنبال داشت. در اين ميان جنگ لفظي بهداد و عرب نيا تا مدت ها در رسانه ها ادامه داشت.
نوع نگاه يك سونگر و تخريبي فراستي درباره سينماگران همواره يكي از مشكلات همراه هفت بود. او در يك برنامه براي نقد فيلم بعدازظهر سگي سگي» با الفاظي ناشايست به «رضا عطاران» حمله كرد. ادبياتي كه با سكوت جيراني بستري را مهيا كرد تا فراستي در برنامه اي ديگر، اين بار به طرز ناشايستي فيلم هاي كمدي را به «باغ وحش» تشبيه كند و در نهايت هم از آن اصطلاح زشت در انتقاد از فيلم «جرم» استفاده كند. به طوري كه جيراني مجبور شد «پولاد كيميايي» را به جاي كيميايي بزرگ كه حاضر نبود در اين برنامه شركت كند، دعوت كند تا از پدرش دفاع كند. البته نقدهاي آقاي منتقد به جامه خود جيراني هم خورد و در زماني كه قصه پريا اكران شده بود، به صلاحديد فراستي يك نظرسنجي مطرح شد كه با عصبانيت جيراني مجبور به حذف آن شدند.

سينماگران شناخته شده و سينماي مستقل غايبان اصلي
دور بودن از جريان فيلمسازي مستقل يكي از مهم ترين نقدهايي است كه در دو سالي كه از ساخت هفت مي گذرد همواره بر آن وارد بود. اين برنامه در طول حيات خود هيچ گاه ميزبان چهره هاي شناخته شده اي نبود. تنها در دو مورد خاص يكي در مورد كيميايي و ديگري در مورد «داريوش مهرجويي» كه دو هفته پيش ميهمان اين برنامه بود، تيم سازنده اين مجموعه به خانه هر دو رفت و گفت وگو را در آنجا انجام داد. حتي در مورد «كيارستمي» زماني كه فيلم «شيرين» اكران محدود شد نيز اين اتفاق نيفتاد و به جاي او تهيه كننده فيلم ميهمان هفت شد. جاي رخشان بني اعتماد، «ناصر تقوايي» و بسياري از فيلمسازان شناخته شده در اين برنامه هميشه خالي بود. هفت حتي در رويداد مهمي مانند جوايز سينمايي فيلم جدايي نادر از سيمين از جمله كسب اسكار بهترين فيلم خارجي سكوت كرد و از سياست رسمي رسانه ملي در قبال «اصغر فرهادي» پيروي كرد. هرچند خود جيراني در گفت وگوهايي جز هفت اين جايزه را جايزه تاثير گذار دانست. هرچند نبايد از ياد برد كه اوج برنامه هاي هفت جشنواره سي ام فجر بود كه ميهمانان متفاوتي در آن شركت كردند از جمله «پيمان معادي» - البته به عنوان كارگردان و براي فيلم خودش - و «ترانه عليدوستي» در غياب «ماني حقيقي» كه در اين برنامه شركت نكرد.

جاي خالي خانه سينما
اگر جدايي نادر از سيمين را شيرين ترين حادثه سينمايي سال ۹۰ بدانيم حتما تعطيلي خانه سينما تلخ ترين آنها خواهد بود. موضوعي كه تقريبا در برنامه هفت هيچ جايي نداشت و اگر انتقاد صريح «احمدرضا درويش» كه به عنوان كارگرداني كه فيلمش در يكي از جشنواره ها برگزيده شده بود روي آنتن مستقيم تلويزيون نبود شايد هيچ گاه هم هفت نامي از جرياني كه وضعيت خانه سينما را به توقيف كشاند نمي برد. اما درويش به يك باره صحبت خانه سينما را پيش گرفت و انتقاد صريح خود را به ضرغامي اعلام كرد كه فرصت گفت وگو را از خانه سينما گرفته است و به جاي آن با دعوت از وزير و معاونت سينمايي در برنامه هاي ديگر، زمينه تخريب سينما را فراهم مي كند. البته گفت وگوي نوروزي، جيراني با «ايسنا» نشان داد كه خيلي با اين نظر موافق هم نبوده و معتقد است هر تشكلي به جاي خانه سينما بيايد موفقيت آن را ندارد، اما سكوتش باعث شد تا نتيجه برعكسي از تعطيلي خانه سينما بگيرد.

سازمان سينمايي و شمقدري
البته جيراني در قبال سازمان سينمايي و شخص جواد شمقدري مواضع مختلفي داشت. مواضعي كه در يك سال گذشته بيشتر منفي بود و چندين بار نيز به جدل هاي لفظي منجر شد. يكي از اين جدل ها جريان نامه «جواد شمقدري» به «ميشل فرمو» رييس جشنواره كن در حمايت از لارنس فون تريه فيلمساز مشهور و حذف او از جشنواره كن بود. نامه اي كه واكنش خود «فون تريه» را نيز به همراه داشت. جيراني نيز در يكي از برنامه هاي هفت ضمن انتقاد از شمقدري گفت: «نامه شمقدري به مدير جشنواره كن در اعتراض به اخراج فون تريه در شان سينماي ايران نبود. معاونت سينمايي به جاي ارسال اين نامه بايد به فكر تحليل همه جشنواره فيلم كن باشد.

تغيير رويه دردسرساز
برنامه هفت در آستانه سال ۹۱ با اعلام اينكه قرار است تغيير رويه دهد سال خود را آغاز كرد. تغيير رويه اي كه خيلي هم به صلاحش نبود. شايد اين تغيير از زمان جشنواره و به دنبال پيداكردن مخاطبان بيشتر رخ داد. پخش گفت وگوي تصويري «محمدعلي فردين» بعد از 30سال كه به وضعيت سينما انتقاد داشت يكي از حركت هاي تازه هفت بود كه مورد توجه بسياري از منتقدان اين برنامه قرار گرفت.
نقد حاشيه هاي اكران فيلم هاي نوروزي و اتفاقاتي كه به حذف دو فيلم از اكران شد و نقد فيلم«سيب و سلما» - كه رويكرد ديني داشت- اما در گيشه موفق نبود- در كنار پرداختن به فيلم داريوش مهرجويي – نارنجي پوش- باعث شد تا بيش از بيست رسانه ارزشي با نگارش نامه اي سرگشاده به «عزت الله ضرغامي» رييس سازمان صدا و سيما مواضع برنامه «هفت» را نقد كنند و خواستار حضور در برنامه و پاسخگويي شوند. روزنامه كيهان نيز اين برنامه را توسعه جريان ليبراليستي دانست.
البته از سوي ديگر نيز نقد فيلم «قلاده هاي طلا» ساخته «ابوالقاسم طالبي» و نگاه مثبت فراستي به اين فيلم باعث شد تا برخي از رسانه هاي فارسي زبان خارج از ايران جيراني و فراستي را بازوي امنيتي نظام در حوزه سينما بنامند و رفتار اين دو را نقد كنند. نكاتي كه جيراني در برنامه هفته گذشته هفت با واكنش شديد جيراني روبه رو شد و با تاكيد بر اينكه بازوي امنيتي نظام نيست، اين بيانيه را نقد كرد.
نقدي كه كار دست جيراني داد و اين برنامه را در آستانه دو سالگي به ورطه تعطيلي كشاند.

تعطيلي موقت يا حذف جيراني مساله اين است
بعد از صحبت هاي تند جيراني در نقد بياينه ۲۱ رسانه اصولگرا بود كه زمزمه هاي تعطيلي هفت و حذف جيراني تبديل به موج شد. موجي كه روزنامه هاي هفته گذشته را با خود همراه كرد. «شريعت پناهي» مدير گروه اجتماعي شبكه سوم سيما نخستين كسي بود كه رفتن جيراني را تاييد كرد و با انتقاد از موضع گيري گفت كه جيراني قرار است به دليل ساخت فيلم تازه اش برود و هفت براي پخش جام ملت هاي اروپا تعطيل مي شود. خبري كه توسط خود جيراني نيز تاييد شد. اما شايعات و گمانه ها برعكس اين بود شايعاتي كه گفت وگوي فراستي -كه با حمايت جيراني دو سال بيشتر سينماگران را نواخته بود- با انتقاد از موضع گيري او گفت كه جيراني مي رود و خودش مي ماند. 34 سينماگر نيز با نامه خود نتوانستند جلوي حذف جيراني را بگيرند. از زماني كه شايعه تعطيلي و حذف جيراني مطرح شده نام هايي هم به عنوان جايگزين هاي او مطرح شده است. از «نادر طالب زاده» تا «محمد خزاعي» دبير جشنواره فيلم فجر و تهيه كننده قلاده هاي طلا. هرچند كه هر دوي اين افراد آن را تكذيب كرده اند. برنامه هفت با وجود اعلام تهيه كننده درباره تمديد حضور جيراني به ورطه تعطيلي افتاد و جيراني به صورت رسمي از آنتن شبكه سوم سيما با اين برنامه خداحافظي كرد. هرچند كه اين برنامه قرار است از هفته هاي بعد با اجراي «محمود گبرلو» به روي آنتن برود.