نگاه تاريخي و پزشكي به علت مرگ «ولاديمير ايليچ لنين»

کد خبر: ۶۴۵۶۱

تاریخ: ۰۷ خرداد ۱۳۹۱ - ۱۲:۰۳

شرق: يكي از نكات جالب توجه در رسانه هاي غربي، بازتاب مسوولانه دليل بيماري ها و مرگ افراد مشهور است. اصولاهر چيز حاشيه اي در مورد افراد مشهور، جذابيت ژورناليستي خاص خود را دارد، اما موضوع وقتي ارزشمند مي شود كه در يك مقاله در آن واحد هم بتوان حقايقي تاريخي در مورد يك فرد خواند و هم به صورت غيرمستقيم، عامه مردم را متوجه بيماري و ناراحتي خاصي كرد. هفته قبل، نيويورك تايمز، مقاله اي منتشر كرد كه داراي همه اين ويژگي ها بود. در ادامه گزارشي از اين مقاله را مي خوانيم.

۱۹ سال است كه كنفرانسي سالانه در دانشگاه «مريلند» برگزار مي شود. اين كنفرانس، كنفرانس «باليني-پاتولوژيك» است. در اين كنفرانس ها در مورد بيماري ها و علت مرگ افراد مشهور تاريخ بحث مي شود؛ افرادي مثل «فلورانس نايتينگل»، «اسكندر مقدوني»، «موزارت»، «بتهوون»، «ادگار آلن پو» و... . براي نمونه در يكي از اين كنفرانس ها در مورد علت مرگ «آلن پو»، نويسنده مشهور داستان هاي كوتاه ژانر وحشت و فانتزي، صحبت شد. در ميان تشخيص هاي افتراقي مختلف مثل بيماري قلبي، تشنج، سيفيليس، وبا، هاري، التهاب پرده هاي مغز، با بررسي پرونده پزشكي «پو» و نظر به اينكه او الكلي بود، متخصصان نظر دادند كه مرگ به دليل بيماري «دليريوم ترمنس» بوده است. دليريوم ترمنس نوعي اختلال هوشياري ناشي از محروميت از الكل است. اما در تازه ترين كنفرانس باليني- آسيب شناسي دانشگاه مريلند در مورد علت مرگ شخص مشهورتري صحبت شد: «ولاديمير ايليچ لنين». در ساعت شش و 50 دقيقه بعدازظهر ۲۱ ژانويه سال ۱۹۲۴، چند ماه پيش از پنجاه و چهارمين سال تولدش، درگذشت. علت مرگ او سكته مغزي وسيع بود. دكتر «هري وينترز»، استاد نورولوژي و نوروپاتولوژي دانشگاه كاليفرنيا و «لِو لوري»، تاريخدان روسي مقيم سن پترزبورگ، دو فردي بودند كه محور بحث را برعهده گرفتند. ابتدا دكتر «وينترز» جزيياتي از پرونده پزشكي و سابقه خانوادگي «لنين» را براي شركت كنندگان بازگو كرد: در زمان شيرخوارگي سر «لنين» آنقدر بزرگ بود كه باعث مي شود سرش به پايين بيفتد. مادرش نگران بود كه ممكن است فرزندش بيماري ذهني داشته باشد. در زمان بلوغ او به بيماري هاي شايع آن زمان، مثل تيفوييد، مشكلات دندان، آنفلوآنزا و يك عفونت پوستي به نام «اريزيپلاس» مبتلاشد. او تنش زيادي را تحمل مي كرد، بي خوابي و ميگرن داشت و گاه دچار دردهاي شكمي مي شد.
او در ۳۸سالگي، در جريان يك ترور، هدف دو گلوله قرار گرفت. يكي از آنها به ريه و استخوان ترقوه اش آسيب رساند و ديگري در قسمت تحتاني گردنش نشست. هر دو گلوله تا آخر عمر در بدن «لنين» باقي ماندند. پدر «لنين» هم زودهنگام مرد و در ۵۴ سالگي درگذشت. علت مرگ او خونريزي مغزي بود. پدر او در هنگام مرگ به تب تيفوييد هم مبتلابود. البته هفت خواهر و برادر «لنين» هم مرگ هاي زودهنگامي داشتند. دو نفر از آنها در دوره شيرخوارگي فوت كردند. يكي از برادران او در ۲۱سالگي به دليل توطئه ترور «الكساندر سوم» اعدام شد و برادر ديگرش هم در 19 سالگي به سبب بيماري تيفوييد درگذشت. تنها سه نفر از برادران و خواهران او به ميانسالي رسيدند. يكي از خواهران او در ۷۱ سالگي به دليل سكته مغزي مرد، خواهر ديگرش در ۵۹ سالگي بعد از حمله قلبي درگذشت و آخرين برادر هم در ۶۹ سالگي به دليل بيماري اي كه طبق اسناد، «استنوكارديا» خوانده مي شد و مشخص نيست دقيقا به چه ناراحتي قلبي اشاره دارد، درگذشت. «لنين» دو سال قبل از مرگ، دچار سه سكته ناتوان كننده شد. در آن زمان با پزشكان برجسته اروپايي مشورت كردند و آنها تشخيص هاي متنوعي را مطرح كردند: خستگي شديد عصبي، مسموميت مزمن ناشي از سرب گلوله هاي باقي مانده در بدن، تصلب شريان ها يا آرتريواسكلروز و نوعي اختلال عروقي و پرده هاي مغز ناشي از سيفيليس به نام endarteritis luetica. تشخيص آخر به دليل تطابق نداشتن با اتوپسي «لنين» و همچنين منفي بودن آزمايش سيفيليس در او، نامحتمل بود. با اين همه محلول هايي حاوي آرسنيك را كه در آن زمان درمان رايج سيفيليس بود، به «لنين» تزريق مي كردند.
«لنين» در ساعات پاياني عمر، دچار تشنج شديدي شد. نمونه برداري از جسد «لنين» نشان داد كه شريان هاي منتهي به مغز او تقريبا به صورت كامل مسدود بودند، اما با اينكه ظاهرا «لنين» عوامل خطر سكته مغزي را نداشت، چرا اينچنين شريان هايش درگير بودند؟ حتي گفته مي شود وقتي انبرك جراحي به شريان هاي وي برخورد مي كرد، صدايي مثل سنگ شنيده مي شد كه نشانه رسوب شديد كلسيم در جدار شريان ها بود. «لنين» پرفشاري خون نداشت، حين كالبدگشايي هم با توجه به بزرگ نبودن سمت چپ قلب او، اين مساله تاييد شد. «لنين» سيگاري نبود و به علاوه اصلاتحمل نمي كرد كه كسي در حضورش سيگار بكشد، او به ندرت مشروب مي خورد و به طور منظم ورزش مي كرد، به علاوه او نشانه هاي عفونت مغز يا تومور مغزي هم نداشت. با مروري بر سابقه بيماري ها در خانواده «لنين»، علت بيماري او مشخص مي شود. سه خواهر و برادر او كه به سنين ميانسالي رسيدند، شواهد بيماري قلبي-عروقي داشتند، پدر او هم در سني نزديك به خود او به دليل خونريزي مغزي درگذشته بود، همه اينها اين احتمال را مطرح مي كنند كه بالابودن كلسترول، علت انسداد عروقي و سكته «لنين» بوده باشد. اما مطابق اسناد، «لنين» در ساعات آخر عمر، تشنج شديدي كرده بود. تشنج شيوع چنداني در بيماران دچار سكته مغزي ندارد و هر سمي مي تواند به تشنج منجر شود. دكتر «لوري» (تاريخدان روسي) هم بر اين باور است كه علت نهايي مرگ «لنين» مسموم شدن وي بوده است. اما چه كسي عليه «لنين» توطئه كرده بود؟ شايد «جوزف استالين»! فرد جاه طلبي كه «لنين» را تنها مانع خود بر سر رهبري شوروي مي ديد. روسيه كمونيست در سال هاي دهه ۲۰، سرزمين دسيسه هاي مافيايي بود. ناخوشي شديد «لنين» از سال ۱۹۲۱ شروع شده بود. در سه سال آخر عمر، حال «لنين» به صورت فزاينده اي رو به وخامت مي رفت. او در نامه اي كه به «ماكسيم گوركي» نوشته بود، اظهار كرده بود كه به شدت احساس خستگي مي كند، نمي تواند بخوابد و سردردهاي وحشتناكي دارد و نمي تواند هيچ كاري كند. در همين زمان «لنين» قصد داشت يك حمله سياسي عليه «استالين» ترتيب دهد و «استالين» به خوبي از قصد «لنين» آگاه بود. نامه محرمانه اي از «استالين» در سال ۱۹۲۳ در دست است كه وي در آن نوشته است كه «لنين» تمايل دارد رنج ناشي از بيماري هايش خاتمه يابد. به همين دليل يك بار در اواخر عمرش از او خواسته بود كه براي او «سيانيد پتاسيم» تهيه كند تا بتواند با استفاده از آن به زندگي اش خاتمه دهد. «استالين» هم به «لنين» اطمينان داده بود زماني كه لازم شود، خواسته او را بدون ترديد برآورده خواهد كرد. اما درعين حال اشاره كرده بود كه جسارت انجام اين كار را به رغم «انساني بودن و ضروري بودن كار» پيدا نكرده و موضوع را گزارش داده است. دكتر «لوري» معتقد است با اين وجود، «استالين» احتمالا«لنين» را مسموم كرده است. در آن زمان امكان انجام آزمايش هاي سم شناسي در روسيه وجود داشت. چيزي كه موضوع را پيچيده مي كند اين است كه دستوري مبني بر انجام ندادن آزمايش سم شناسي در مورد «لنين» در آن زمان صادر شده بود.
اما از اين موضوع و احتمالات تاريخي كه بگذريم، علت اصلي ناخوشي و مرگ «لنين»، همان زياد بودن كلسترول خونش بود. اگر «لنين» امروز زنده بود يا اگر داروهاي پايين آورنده كلسترول (دسته استاتين ها) صد سال پيش وجود داشتند، شايد از آن سكته ها پيشگيري مي شد و كسي چه مي داند، شايد در آن صورت «لنين» ۲۰ تا ۲۵ سال ديگر زنده مي ماند و در آن صورت روند تاريخ تغيير شگرفي مي كرد.