غربت عمارت تاریخی کلاه فرنگی بندرعباس در گذر زمان/‌ تنها اثر دوره صفویه در معرض تخریب

شهر بندرعباس به خودی خود آثار باستانی بسیاری ندارد و خانه‌های تاریخی و آثار و بناهای باستانی آن به حدی انگشت‌شمار است که شاید مردم یک یا دو نمونه که قطعاً یکی از آنها معبد هندوها است را نام خواهند برد اما در دل یکی از مراکز علمی بندرعباس عمارتی دور از چشم مردم و پژوهشگران نهفته است که قدیمی‌ترین بنای تاریخی شهر بندرعباس محسوب می‌شود و حداقل بیش از 3 قرن قدمت دارد و روایت‌کننده تاریخ استعمار در گَمبرون یا بندر شاه عباس سابق و بندرعباس امروز است.

کد خبر: ۶۵۲۰۶۳

تاریخ: ۲۲ آذر ۱۴۰۰ - ۱۶:۰۳

تسنیم: عمارت کلاه فرنگی یکی از اولین بناهای تاریخی در بندرعباس است که قدمت ساخت آن به دوره صفویه باز می‌گردد اما بی‌توجهی و غفلت نسبت به آن سرعت تخریب این عمارت را بالا برده است.

این بنا امروزه در بلوار آیت‌الله طالقانی بندرعباس روبروی اسکله شهید حقانی و در حیاط حوزه علمیه مدرسه النبی(ص) قرار گرفته است و به فضایی مخروبه، مستهلک و بلااستفاده تبدیل شده است و با وجود اینکه این اثر در سال 1384 با شماره 13835 در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است هیچ اقدامی جهت بازسازی، احیا، مرمت و نگهداری آن نشده است و روزگار تلخی را سپری می‌کند.

در دوران حکومت صفویه و سلطنت شاه عباس صفوی، بندرعباس اصلی‌ترین مرکز تجارت دریایی حکومت ایران زمین بود و به همین منظور شاه عباس با گسیل لشکری به فرماندهی امامقلی خان، پرتغالی‌ها را که آن روزها دارای توپ و نیروی دریایی بودند و مستعمرات فراوانی داشتند از خلیج فارس اخراج کرد و مناطقی مانند بندرعباس، قشم و جزیره هرمز را از دست آنها گرفت.

با اخراج پرتغالی‌ها کمپانی هند شرقی سال 1623 میلادی از دربار شاه عباسی اجازه گرفت که دو تجارتخانه یکی در اصفهان پایتخت حکومت صفوی و دیگری در بندر شاه عباسی (بندرعباس فعلی) تأسیس کند. به همین منظور عمارت کلاه فرنگی در این شهر و در جوار بندرگاه و ساحل تأسیس شد و هلندی‌ها در آن به تجارت و بازرگانی پرداختند.

با گذشت 136 سال از حضور و استفاده هلندی‌ها از این عمارت، آنها بندرعباس را ترک کردند؛ این عمارت دارالحکومه شد اما در سال 1284 با تأسیس اداره گمرک عباسی طبقه همکف این مجموعه به اداره گمرک اختصاص پیدا کرد و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، این عمارت ابتدا به عنوان میدان تره‌بار و سپس برای استفاده به عنوان حوزه علمیه به امام جمعه وقت آیت‌الله احمدی فقیه واگذار شد و ایشان نیز این مکان و زمین‌های اطراف آن را وقف حوزه علمیه بندرعباس کرده است.

تا حدود سال 1370 که ساختمان جدید حوزه علمیه بندرعباس احداث نشده بود، از عمارت کلاه فرنگی به عنوان حوزه استفاده می‌شد اما با احداث ساختمان جدید، این بنا به حال خود رها شد.

تیرماه سال 98 مدیرکل میراث فرهنگی و صنایع دستی و گردشگری استان هرمزگان ضمن بازدید از این بنا قول بازسازی و احیای آن را داده بود اما با گذشت چندین سال هیچ اقدامی برای احیا و مرمت آن نشده است و بنای اصلی تاریخی شهر بندرعباس که روایتگر تاریخ ضداستعماری این شهر، تاریخ بازرگانی این شهر و همچنین تاریخ حوزوی این شهر و سند حوزه علمیه‌ای است که بیش از 70 شهید تقدیم انقلاب کرده است در حال از بین رفتن است‌.

شهرهای دیگر ایران نیز بناهایی تحت عنوان عمارت کلاه فرنگی دارند از جمله رشت، تهران، بیرجند اما همه آنها به مکانی زیبا برای جذب گردشگر تبدیل شده است به جز عمارت کلاه فرنگی شهر بندرعباس.

عمارت کلاه فرنگی در محوطه حوزه علمیه بندرعباس قرار دارد و در زمینی به وسعت 429 مترمربع و در سه طبقه به طول حدود 30 متر و عرض 14 متر و ارتفاع حدود 9 متر بنا شده که طبقه همکف برای نگهداری کالا و طبقه دوم برای تشکیلات اداری و سکونت و دو حیاط وسیع هم در شمال مغرب با آب انبارهای متعدد بود.

بر فراز طبقه دوم ساختمان هشت گوشی از چوب ساخته بودند که در وسط آن گنبدی مخروطی شکل قرار داشت. گنبد مذکور شبیه به کلاهی بود که در آن روزگاران، مردم اروپایی «فرنگی‌ها» بر سر می‌گذاشتند به همین سبب آن بخش از ساختمان به کلاه‌فرنگی شهرت یافت و به تدریج نام کلاه‌فرنگی به کل عمارت اطلاق شد.