لباس واقعيت بر تن بازيگران

کد خبر: ۶۶۳۸۸

تاریخ: ۲۴ خرداد ۱۳۹۱ - ۱۲:۱۳

اعتماد: توجه به زندگي شخصيت هاي مهم تاريخ معاصر كه هنوز خاطره حضور آنان در ذهن ها موجود است موجب شد فيلم هاي سينمايي و مجموعه هاي تلويزيوني رويكردي جدي به اين موضوع داشته باشند كه از نمونه هاي اخير آن مي توان به فيلم «چ» ابراهيم حاتمي كيا و بازي فريبرز عرب نيا در نقش شهيد چمران اشاره كرد. امام خميني (ره)، شهيد بابايي، شهيد چمران، شهيد اندرزگو، دكتر قريب، شهريار و صادق هدايت از جمله چهره هاي معاصر هستند كه چهره آنها با حضور بازيگران در فيلم ها و سريال هايي تصوير شده و همچنين در تعدادي از فيلم ها و سريال ها چهره هاي شاخص تاريخ 200 سال اخير ايران به نمايش درآمده كه از جمله آنان مي توان به ناصرالدين شاه، اميركبير، رضاشاه، سيدحسن مدرس و كمال الملك اشاره كرد. اين آثار گاه قوت و ضعف هايي داشته اند و در ميان همين توليدات، تعدادي بيش از سايرين مورد توجه قرار گرفته و اغلب فضايي براي آشنايي بيشتر با وجهه هاي متفاوت شخصيت هايي كه همواره از يك جنبه به آنان پرداخت شده، به وجود آورده اند: هرچند توليد چنين آثاري با توجه به پرداختن به شخصيت هايي حقيقي، به دور از انتقادها نبوده است.

چمران به روايت حاتمي كيا
ابراهيم حاتمي كيا در سال هاي اخير با مشكلاتي براي نمايش فيلم هايش روبه رو شده است: «به رنگ ارغوان» ساخته او بعد از پنج سال فرصتي براي نمايش به دست آورد و هنوز تكليف اكران «گزارش يك جشن» او روشن نشده است. در اين شرايط حاتمي كيا كه ديگر سينما و آثارش از فضاي كارهاي اوليه اش كه به موضوع دفاع مقدس مي پرداخت فاصله گرفته، سراغ روايت بخشي از زندگي شهيد چمران رفته است.
او تصوير كردن زندگي اين شهيد را يكي از مهم ترين دغدغه هاي خود اعلام كرده به گونه يي كه در برخي از سخنانش يادآور شده مايل است به عنوان آخرين اثر سينمايي اش پروژه چمران را مقابل دوربين ببرد. با وجود همه تعلق خاطري كه حاتمي كيا به اين پروژه دارد، روند پيش توليد اين كار به گونه يي پيش رفت كه در مقطعي حاتمي كيا انصراف داد، زماني نبود امكانات مانع شروع شدن فيلمبرداري شد و در ادامه با تغيير تهيه كننده، پيش توليد به صورت جدي پيگيري شد تا آنجا كه بازيگر نقش شهيد چمران انتخاب و فريبرز عرب نيا در مقام بازيگر اين نقش تست گريم شد. نخستين بار پروانه ساخت پروژه شهيد چمران در تاريخ بيستم دي ماه سال 1389، در شرايطي كه محمد پيرهادي به عنوان تهيه كننده آن معرفي شده بود، صادر شد. حاتمي كيا فيلم هاي «دعوت» و «گزارش يك جشن» را با پيرهادي كار كرده بود و همچنين قصد داشت «قبل از دعوت» را هم با همكاري او بسازد كه ساخت اين فيلم محقق نشد.
قرار بود «چ» سومين همكاري اين تهيه كننده و كارگردان با يكديگر باشد كه روند كار به گونه يي پيش رفت كه پيرهادي از پروژه جدا شد و مهدي كريمي مسووليت تهيه كنندگي را بر عهده گرفت. در مقطعي كه هنوز پيرهادي عنوان تهيه كنندگي اين فيلم را برعهده داشت، اعلام كرده بود آمادگي دارد هرچه زودتر ساخت اين فيلم را آغاز كند، اما گويا امكانات مورد نظر پيرهادي در بهار 1390 براي ساخت «چ» فراهم نشده بود كه او در گفت وگويي با ايسنا اظهار داشت: «برخلاف پيگيري هاي انجام شده، هنوز اراده قطعي براي ساخت اين پروژه شكل نگرفته است و ما همچنان در انتظار شروع جدي اين پروژه هستيم. آرزو داشتيم ساخت فيلم شهيد چمران در بخش خصوصي تحقق پيدا كند، اما با توجه به گستردگي فراوان اين پروژه و متاسفانه بضاعت مالي در اين بخش و نبود موسسات و مراكز فرهنگي مستقل، امكان تحقق اين آرزو فراهم نيست.»
او تاكيد كرده بود كه در آن مقطع اقداماتي براي شروع كار صورت گرفته بود: «تاكنون مذاكرات اوليه صورت گرفته، اما هنوز هيچ اقدام عملي براي شكل گيري پروژه انجام نشده است و البته آن بخشي كه به ما در حال حاضر مربوط مي شود، تنها اعلام آمادگي و انتظار براي شروع پيش توليد است.»حاتمي كيا در سال 1385 كه صحبت هايي درباره ساخت اين پروژه به كارگرداني او و تهيه كنندگي حبيب الله كاسه ساز منتشر شده بود، از ساخت اين كار انصراف دارد و توضيحات خود را به اين شرح در اختيار ايسنا قرار داد: «بارها گفته ام كه آرزو مي كنم آخرين كار من ساختن فيلمي درباره شهيد چمران باشد و آن را بزرگ ترين انگيزه شخصي خودم مي دانم، ولي روند پيش آمده عملاسكان كشتي را از من ربود و من بايد در فرصت و مهلتي ديگر و در فضايي كاملاشخصي به اين دردانه شهيدان جنگ، مصطفي چمران، بپردازم.»
بالاخره وضعيت به گونه يي پيش رفت كه حاتمي كيا باز هم با اين پروژه همراه شود و اين بار نبود حمايت ها اجازه نمي داد فيلم «چ» مقابل دوربين برود، هرچند وزير ارشاد اعلام كرده بود به دليل اهميت اين پروژه حتما آن را مورد حمايت قرار خواهند داد و گويا برخي قول و قرارها تحقق پيدا كرد تا اينكه اين فيلم سينمايي در سال 1391 وارد مرحله انتخاب بازيگران و دورخواني هاي فيلمنامه شد. سايت خبري اين فيلم در خردادماه 1391 تصويري مبهم از گريم بازيگر نقش شهيد چمران منتشر كرد كه عملاحدس زدن درباره بازيگري كه گريم مي شود دشوار بود و بعد از چند روز بالاخره به صورت رسمي از سوي مهدي كريمي، تهيه كننده فيلم اعلام شد فريبرز عرب نيا بازيگر اين نقش خواهد بود.
عرب نيا بين سال هاي 82 تا 87 به دليل بازي در مجموعه «مختارنامه» كمتر فرصت كار در سينما را به دست آورد و بالاخره از سال 1387 در فيلم هاي «پرتقال خوني»، «پنهان»، «خاك و آتش»، «شكلات داغ»، «صندلي خالي» و «طاووس هاي بي پر» بازي كرد، اما حضور در هيچ يك از اين فيلم ها نتوانست تصوير مورد انتظار را از عرب نيا نمايش دهد: بازيگري كه فيلم هايي به يادماندني همانند «شوكران» و «سلطان» را در كارنامه كاري اش دارد.
عرب نيا بعد از بازي در «مختارنامه» و به واسطه شخصيت خاصي كه در اين مجموعه بازي كرد انتظارها را از خود بالاتر برد و فيلم هايي كه بعد از اين كار بازي كرد، در حد و اندازه هايي كه از او توقع مي رفت نبود. بر اين اساس انتخاب او براي بازي در فيلم ديگري از ابراهيم حاتمي كيا كه پيش از اين تجربه همكاري با يكديگر را در «وصل نيكان» با يكديگر داشتند، خود ظرفي براي بروز توانايي هاي اين بازيگر فراهم مي كند و توقع مي رود اين كار نيز در كارنامه عرب نيا جايگاهي خاص پيدا كند. حاتمي كيا كارگرداني است كه معمولابازيگران در فيلم هايش بيش از ساير كارها امكان بروز توانايي خود را مي يابند، اين را مي توان در نقش هايي كه پرويز پرستويي، رضا كيانيان و حميد فرخ نژاد در آثار او بازي كرده اند مشاهده كرد. پيچيدگي هاي شخصيت و تمام و كمال به نظر رسيدن آن بر اساس آنچه حاتمي كيا در آثار خود خلق كرده، بازيگر را در محيطي مناسب براي ايفاي نقشي قابل قبول قرار مي دهد و تكيه فيلم «چ» بر شخصيت شهيد چمران اين ذهنيت را بيش از پيش قوت مي دهد.
داستان اين فيلم دو روز و دو شب از زندگي شهيد چمران را از روز بيست و پنجم تا بيست و هفتم مرداد 1358 روايت مي كند. مريلازارعي ديگر بازيگر اين فيلم است و سه، چهار بازيگر اصلي فيلم نيز به زودي اعلام خواهند شد. فيلمبرداري اين كار از 15 تيرماه آغاز مي شود و تهران و كرمانشاه لوكيشن هاي اين فيلم سينمايي هستند.
ابراهيم حاتمي كيا در سايت فيلم «چ» درباره فيلم شهيد چمران نوشته است: «يا لطيف، چمراني كه ما دوست داريم: چمراني است مسلمان. ايراني. مدافع اسلام و از عاشقان امام(ره). چمراني كه مرد اضداد است. مردي چندبعدي. مرد چهارفصل. عارف عملگرا. انقلابي درونگرا. چريك رئوف و روشنفكر مردمي. چمراني كه ژنرال نيست. رييس نيست. مقامش جز با شهادت نشان نمي گيرد. شهيدي كه صاحب سلوك است و اين شهيدان مي ميرند قبل از آنكه ميرانده شوند. چمراني كه متعلق به همه نسل ها و سليقه هاست و همه فارغ از سن و جنس و مقام مي توانند از اتوبانش بگذرند. چمراني كه يك گزاره است. يك نشانه و يك آدرس.»

حسيني و مجيدي در قامت شهيد بابايي و شهيد اندرزگو
شهاب حسيني بازيگري كه براي بازي در دو فيلم «درباره الي... » و «جدايي نادر از سيمين» ساخته اصغر فرهادي جوايزي از جشنواره فيلم فجر و جشن خانه سينما دريافت كرده است، در مجموعه «شوق پرواز» در نقش شهيد بابايي ظاهر شد و اين حضور او مورد توجه مخاطبان قرار گرفت.
حسيني بنا به گفته يدالله صمدي، كارگردان اين مجموعه، به انتخاب همسر شهيد بابايي براي ايفاي اين نقش انتخاب شد و خود او در ديدار با خانواده اين شهيد درباره حضور در نقش يك شخصيت سرشناس معاصر اظهار داشت: «از تحمل همه كه باعث شديد به باروري خوب براي اين نقش برسم تشكر مي كنم. مساله يي كه در سريال بود اين است كه به جاي اينكه من نقش شهيد بابايي را در بياورم، شهيد بابايي بود كه من را ساخت.»
مجيد مجيدي نيز در فيلم سينمايي «تيرباران» به كارگرداني علي اصغر شادروان در نقش شهيد اندرزگو ظاهر شد. اين فيلم روايتگر بخش مهمي از زندگي اين شهيد است كه منجر به شهادت او مي شود. در اين فيلم ماجرا به اين ترتيب روايت مي شود: «بهمن ماه سال 1343 محمد اندرزگو به همراه چند تن ديگر روبه روي ساختمان مجلس منتظر مي شوند تا حسنعلي منصور را ترور كنند. ترور با موفقيت انجام مي شود، اما ماموران با تجسس بسيار همه عاملان ترور به جز سيدعلي اندرزگو را دستگير و اعدام مي كنند. ماموران ساواك به دنبال اندرزگو هستند چرا كه او را از طراحان اصلي ترور مي دانند، اما سيدعلي اندرزگو در لباس مبدل به مبارزه ادامه مي دهد و چند بار تا مرز دستگيري مي رسد، وليكن باز نجات مي يابد و هر بار مجبور مي شود به همراه خانواده به شهري يا روستايي ديگر برود. آخرين بار ماموران ساواك محل زندگي او را محاصره مي كنند و سيدعلي اندرزگو بعد از يك درگيري مسلحانه سخت، به شهادت مي رسد.»

فيلم ها و مجموعه هايي براي شخصيت هاي مهم معاصر
كيانوش عياري و كمال تبريزي در دو مجموعه «روزگار قريب» و «شهريار» زندگي دكتر محمد قريب و شهريار، شاعر معاصر را روايت كردند.
مجموعه عياري مانند ديگر ساخته هاي سينمايي و تلويزيوني او بسيار مورد توجه قرار گرفت. اين كارگردان در مجموعه «روزگار قريب» نيز با مهدي هاشمي همكاري كرد و مسووليت سنگين ايفاي نقش دكتر قريب را بر عهده بازيگر كاربلدي همانند هاشمي سپرد. اين بازيگر هم به خوبي از پس ايفاي نقش برآمد و در مجموعه «روزگار قريب» به عنوان يكي از مجموعه هاي موفق درباره شخصيتي معاصر توانست جايگاهي ويژه در كارنامه كاري عياري به دست بياورد. مجموعه «شهريار» كمال تبريزي در جريان پخش با برخي حواشي مواجه شد. اعتراض دختر شهريار به اين مجموعه موجب شد قسمت نوزدهم اين كار با 50 دقيقه مميزي مواجه شود و در نهايت اين مساله نيز جوابيه تبريزي را به همراه داشت. پرداخت به زندگي يك شخصيت معاصر و مشاهده نتيجه كار از سوي خانواده هاي اين افراد حساسيت ها را روي فيلم ها و مجموعه ها بالامي برد و كار تبريزي نيز از اين حواشي و مسائل دور نماند. ايرادهاي واردشده به اين كار از نوع صحبت كردن خانواده شهريار با او و همچنين سبك زندگي او و خانه نشين شدن او در 40 سال آخر عمرش بود. اردشير رستمي بخش هاي مربوط به جواني استاد شهريار و سيروس گرجستاني سال هاي پيري او را بازي كردند. «گرداب» حسن هدايت نيز فرصتي بود تا تصويري نه چندان كامل از صادق هدايت، نويسنده سرشناس معاصر ارائه شود. بهروز شعيبي در اين فيلم نقش هدايت را بازي كرد.

«فرزند صبح» و تصويري از خانواده امام(ره)
بهروز افخمي در فيلم پرحاشيه «فرزند صبح» تلاش كرد بخش هايي از كودكي، ميانسالي و لحظات پاياني عمر امام خميني(ره) را به تصوير بكشد و بر اين اساس بازيگراني چون عبدالرضا اكبري و هادي حيدري در نقش امام(ره)، هديه تهراني در نقش دايه امام(ره) و محمدرضا شريفي نيا در نقش سيداحمد خميني ظاهر شدند كه به دليل ساختار خاص فيلم افخمي اين شخصيت ها ديالوگ چنداني نداشتند و به طور خاص درباره دو شخصيت امام (ره) و سيداحمد خميني كه تصاوير آنان كاملادر ذهن ها موجود است، اتكا به بازي هاي بدون كلام موجب شد انتقادي درباره آنان مطرح نشود و حتي در برخي خبرها آمد انتخاب شريفي نيا به عنوان بازيگر نقش سيداحمد بنا به تاييد خانواده امام(ره) بوده است. هرچند اين فيلم با همه زمان و هزينه يي كه صرف آن شد حتي مورد قبول كارگردان خود هم قرار نگرفت و افخمي اصرار دارد تاكيد كند آنچه به عنوان فيلم تكميل شده «فرزند صبح» ارائه شده فيلم مورد تاييد او درباره امام (ره) نبوده است.

شخصيت هاي تاثيرگذار معاصر روي پرده سينما و قاب تلويزيون
عزت الله انتظامي در فيلم هاي «كمال الملك» و «ناصرالدين شاه آكتور سينما» در نقش ناصرالدين شاه بازي كرده است و بازي او مانند اغلب حضورهايش مورد توجه قرار گرفت. رضا شاه نيز در تعدادي از مجموعه ها و فيلم ها تصوير شده است كه داوود رشيدي در «كمال الملك» و سعيد راد در «در چشم باد» اين نقش را ايفا كرده اند. زنده ياد خسرو شكيبايي در مجموعه «مدرس» يكي از بازي هاي ماندگار خود را تصوير كرد و در نقش سيدحسن مدرس ظاهر شد. هادي اسلامي نيز در «مرغ حق» اين نقش را ايفا كرد. سعيد نيكپور نيز در «اميركبير» خود در نقش اين شخصيت ظاهر شد و جمشيد مشايخي هم بازي در نقش كمال الملك را در فيلم «كمال الملك» به عنوان يكي از بازي هاي مهم خود در كارنامه دارد. محمدرضا فروتن در فيلم «شاه خاموش» در نقش احمدشاه بازي كرد و بهنام تشكر در فيلم در حال توليد «استرداد» ايفاي نقش تيمسار زاهدي، نخست وزير ايران بعد از مصدق را برعهده دارد و همچنين انتظامي در «گراند سينما» نقش آقايف يكي از بزرگ ترين سينماداران ايران را ايفا كرد