خاطرات صادق طباطبایی، شماره ۳۷: شاه در آمریکا و تظاهرات دانشجویان مقابل کاخ سفید

خاطرات صادق طباطبایی: در تظاهرات... به هنگام عبور اتومبیل شاه، گروهی از دانشجویان توانستند با شکستن حلقه‌ی محاصره‌ی پلیس خود را به اتومبیل حامل شاه رسانده و آن را درهم بکوبند. در این جریان تعداد زیادی دستگیر شدند، که در پی اعتراضات و اعتصابات دانشجویان بعد از چند روز آزاد شدند...

کد خبر: ۶۶۷۱۵۴

تاریخ: ۲۴ اسفند ۱۴۰۰ - ۲۳:۵۲

سرویس تاریخ «انتخاب»؛ در ۲۲ اوت همان سال (۱۹۶۷) شاه از ایالات متحده دیدار کرد. تجربه‌ی کنفدراسیون و دانشجویان از تظاهرات آلمان به سرعت به آمریکا انتقال یافت و سازمان دانشجویان ایرانی در آمریکا، واحد‌های تابعه‌ی جبهه ملی و دانشجویان مسلمان و نیز دانشجویان کشور‌های آمریکای لاتین تظاهرات وسیعی را در مقابل کاخ سفید، به هنگام استقبال جانسون – رئیس‌جمهور – از شاه و ملکه برگزار کردند، که همچون آلمان به درگیری شدید با پلیس منجر شد. در تظاهرات روز بعد به هنگام عبور اتومبیل شاه، گروهی از دانشجویان توانستند با شکستن حلقه‌ی محاصره‌ی پلیس خود را به اتومبیل حامل شاه رسانده و آن را درهم بکوبند. در این جریان تعداد زیادی دستگیر شدند، که در پی اعتراضات و اعتصابات دانشجویان بعد از چند روز آزاد شدند؛ این واقعه در حالی بود که روز قبل ۶۰ دانشجوی ماسک‌دار به ساختمان مرکزی سیا در لانگزلی واقع در ایالت ویرجینیا یورش برده، آن را محاصره کرده و دخالت سیاه در کودتای ۲۸ مرداد را محکوم کرده بودند.

در روز‌های ۲۵ و ۲۶ اکتبر (سوم و چهارم آبان) همان سال، تظاهراتی گسترده‌تر در اعتراض به مراسم و جشن‌های تاج‌گذاری شاه در سانفرانسیسکو برگزار گردید. سال‌های ذکرشده، دانشگاه‌های ایران نیز از حالت رکود سیاسی خارج شده و روز به روز بر دامنه‌ی فعالیت آنان افزوده می‌شد؛ تلاش‌ها و فعالیت‌هایی که تا سال ۱۳۵۷ ادامه یافت.

در اردی‌بهشت ۴۶ زمانی که جهانشاه صالح رئیس دانشگاه تهران دانشجویانی را که شهریه‌ی خود را کامل پرداخت نکرده بودند، از شرکت در امتحانات محروم کرد؛ گروهی از دانشجویان با حرکاتی مسالمت‌آمیز به سوی دفتر نخست‌وزیر هویدا حرکت کرده و اعتراض خود را به وی تسلیم کردند. اما پس از آن‌که دولت دخالتی در این امر نکرد در روز ۱۳ اردی‌بهشت نمایندگان دانشجویان خواستار ملاقات با رئیس دانشگاه شدند.

هنگامی که اعلام شد ریاست دانشگاه از پذیرفتن آنان معذور است، پلیس وارد کار شده، به ضرب و شتم آنان پرداخت و تعدادی را نیز بازداشت نمود. دامنه‌ی اعتراضات گسترده شد و می‌رفت تا به یک بحران منجر شود که فرح پهلوی شهریه‌ی دانشجویان را پرداخت کرد، آنان توانستند در امتحانات شرکت جویند. بعد از این حادثه مسئله‌ی شهریه‌ی دانشجویان در دانشگاه تبریز و محرومیت آنان از شرکت در امتحانات پیش آمد که به درگیری پلیس با دانشچویان و قتل دو دوانشجو منجر شد.

منبع: صادق طباطبایی، «خاطرات سیاسی اجتماعی (۱)؛ جنبش دانشجویی ایران»، تهران: موسسه چاپ و نشر عروج، چاپ سوم، ۱۳۹۳، صص ۲۵۰-۲۵۱.