نشریه دیپلمات:

رهبر چین در چه صورتی برای احیای برجام ورود می‌کند؟

از سال ۲۰۱۸، موضع چین در مورد برجام تغییر چندانی نکرده است - ترکیبی از درخواست برای احیای برجام، حضور حاشیه‌ای در مذاکرات وین و سرزنش یکجانبه گرایی ایالات متحده. پس از سفر رئیسی به پکن، آنچه که مقامات چینی به طور خصوصی به همتایان ایرانی خود گفته اند، موضوعی است که هیچ‌کس نمی‌خواهد درباره آن حرف بزند. حضور علی باقری کنی، مذاکره‌کننده ارشد ایران در برجام، در هیئتی که به چین سفر کرده است، اگرچه با توجه به گستردگی این سفر تعجب آور نیست، اما نشان می‌دهد تبادل نظری عمیق‌تر از لفاظی‌های عمومی در جریان بوده است.

کد خبر: ۷۱۶۴۳۸

تاریخ: ۰۵ اسفند ۱۴۰۱ - ۱۹:۴۵

ژاکوپو اسکیتا در نشریه دیپلمات نوشت: همانطور که در سفر رئیسی به چین نشان داده شد، بازگشت به توافق هسته ای ایران بسیار به نفع پکن است. پس چرا چین برای احیای برجام به ایران فشار نمی آورد؟

به گزارش سرویس بین الملل «انتخاب»؛ در ادامه این مطلب آمده است: در پی سفر سه روزه ابراهیم رئیسی به پکن، نقش متوازن چین در خلیج فارس که پس از سفر شی جین پینگ، رهبر چین به عربستان سعودی در ماه دسامبر دچار اخلال شده بود، احیا شد. به طور نمادین، پکن به ایران اطمینان داده است که شریکی است که ارزش آن کمتر از عربستان سعودی و امارات متحده عربی نیست. اما ادعای موفقیت فوق العاده اقتصادی که بار دیگر مقامات ایرانی مطرح کرده اند، در نهایت تنها امضای چندمین بار ده ها یادداشت تفاهم بین دو کشور خواهد بود.

در واقع، مانع اصلی اجرای توافق‌نامه جامع راهبردی 25 ساله ایران و چین که در سال 2021 امضا شد، همچنان وجود تحریم‌های ثانویه ایالات متحده و یا از منظری دیگر، احیا نشدن برجام است.

در ماه مه 2022، من نوشتم که توافق با ایران به بهترین وجه منافع امنیتی چین در خلیج فارس را تامین می کند و من همچنان بر این ارزیابی هستم. با این حال، شکی نیست که پکن برای احیای این توافق کار زیادی انجام نداده است. سفر رئیسی به چین زمانی انجام شد که چشم انداز بازگشت به توافق با ایران یا حتی برجام 2 ضعیف است. با این حال، علی‌رغم وضعیت کاملاً در اغمای برجام، شی جین پینگ مجدداً بر تعهد چین به اجرای سریع برجام تأکید کرد.

فن هونگدا، استاد مطالعات خاورمیانه در دانشگاه مطالعات بین‌المللی شانگهای و کارشناس برجسته چینی درباره ایران، گفت: «با در نظر گرفتن آنچه رئیس‌جمهور شی به رئیس‌جمهور ایران در پکن گفت، فکر می‌کنم چین واقعاً می‌خواهد مذاکرات برجام را پیش ببرد.» وی افزود : پکن نمی‌خواهد شاهد کنار گذاشته شدن برجام باشد.

در واقع، طبق قرائت رسمی، شی به رئیسی اطمینان داد که «چین به مشارکت سازنده در مذاکرات احیای برجام، حمایت از ایران در حفظ حقوق و منافع مشروع خود، و تلاش برای حل و فصل زودهنگام و مناسب مساله هسته ای ایران پایبند است.»

سخنان شی شگفت آور نیست. از سال 2018، موضع چین در مورد برجام تغییر چندانی نکرده است - ترکیبی از درخواست برای احیای برجام، حضور حاشیه ای در مذاکرات وین و سرزنش یکجانبه گرایی ایالات متحده . پس از سفر رئیسی به پکن، آنچه که مقامات چینی به طور خصوصی به همتایان ایرانی خود گفته اند، موضوعی است که هیچ‌کس نمی‌خواهد درباره آن حرف بزند. حضور علی باقری کنی، مذاکره‌کننده ارشد ایران در برجام، در هیئتی که به چین سفر کرده است، اگرچه با توجه به گستردگی این سفر تعجب آور نیست، اما نشان می دهد تبادل نظری عمیق‌تر از لفاظی‌های عمومی در جریان بوده است.

با این حال، واقعیت ظریف تر است. به نظر می رسد چین به اندازه کافی با وضعیت موجود راحت است، نه به این دلیل که بهترین گزینه روی میز است چرا که بهترین گزینه برای چین، احیای برجام است، بلکه به این دلیل که از دیدگاه پکن، وضع موجود برای تضمین منافع اصلی چین در منطقه کافی است. به هر حال، حتی پس از خروج ترامپ از برجام، چارچوب گسترده‌تر توافق همچنان پابرجاست و حداقل کنترل را بر تشدید تنش‌های هسته‌ای ایران تضمین می‌کند و طرف‌ها را درگیر مذاکرات نگه می‌دارد.

بله، سرمایه‌گذاری‌های چینی در ایران از سال 2018 کاهش یافته است و نشان می‌دهد که این توافق چقدر برای آینده روابط چین و ایران حیاتی است. اما روابط اقتصادی، مالی و سیاسی بین پکن و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس بدون تأثیر تنش های دریایی در خلیج فارس، در حال شکوفایی است. سفر شی جین پینگ به عربستان سعودی در ماه دسامبر نشان داد که علیرغم برجام رو به زوال، ردپای چین در منطقه همچنان به گسترش به ظاهر غیرقابل توقف خود ادامه می دهد و مورد استقبال و گرامیداشت شرکای عرب قرار گرفته است.

در یک سناریوی جهانی که مسائل مهم تری نظیر رقابت با ایالات متحده و جنگ روسیه و اوکراین به طور کامل دیپلماسی چین را به خود مشغول می کند، انگیزه چینی ها برای تخصیص منابع دیپلماتیک گرانبها برای ایفای نقش فعال در میانجیگری بین ایران و واشنگتن بسیار کم است، به ویژه با توجه به اینکه پکن فاقد اراده و تجربه برای رهبری مذاکرات برای احیای برجام است.در عوض، چین به روش ساده تر از طریق واردات غیرعلنی نفت، به ایران راه نجات اقتصادی ارائه می‌کند و در عین حال که نفت خام ارزان قیمت را برای خود تضمین می کند؛ از خطر قابل تشدید یک جمهوری اسلامی گیر افتاده گوشه رینگ اقتصادی، جلوگیری می‌کند. نتیجه یک تعادل متزلزل است که به شدت وابسته به وضعیت موجود است.

اما علاوه بر این، موضع اصولی چین مطرح است. گلوبال تایمز در سرمقاله ای قبل از سفر رئیسی، روابط چین و ایران را «ضد هژمونی و ضد قلدری» توصیف کرد، موضعی که بسیاری از کارشناسان چینی در آن اشتراک نظر دارند. از منظر چین، خروج ترامپ از توافق ایران و اعمال تحریم ها نمونه ای از یکجانبه گرایی آمریکاست.

به گفته پروفسور فن هونگدا، «اگر بتوان در جامعه بین‌المللی حرف از عدالت و انصاف زد، خروج یکجانبه آمریکا از برجام در واقع خطاست. از سرگیری اجرای کامل برجام نیز احترام به انصاف و عدالت بین المللی است.»

از نظر چین، طرفی که پس از به خطر انداختن برجام و «علت اصلی وضعیت کنونی» لازم است سازش کند، ایالات متحده است نه ایران. با این حال، به گفته پروفسور فن هونگدا، در حالی که برجام همچنان بهترین گزینه برای چین است، «اگر ایالات متحده و ایران بتوانند خارج از مذاکرات برجام به یک راه حل دوجانبه دست یابند، توافق فعلی چندان اهمیتی نخواهد داشت. اما آیا این دو کشور می‌توانند در یک دوره کوتاه‌تر آشتی کنند؟»

تنها ترس از فروپاشی نهایی برجام می تواند چین را وادار کند که ایران را به توافق بازگرداند و برخی منابع دیپلماتیک را برای میانجیگری بین تهران و واشنگتن در نظر بگیرد. با این حال، در صورتی که وضعیت رقابت چین و ایالات متحده امید چندانی برای راه حل دوم باقی نمی گذارد، این شانس که مقامات چینی به طور خصوصی نگرانی های خود را به ایرانی ها منتقل کنند، نباید به طور کامل رد شود. خبر سفر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به تهران در پی کشف ذرات اورانیوم با غنای 84 درصد و تشدید تبادلات دیپلماتیک بین ایران و بازیگران منطقه (از جمله سفر قریب‌الوقوع سلطان عمان، میانجی‌گر مهم در جریان مذاکرات برجام) نشان می دهد که چیزی پیرامون برجام دوباره در حال حرکت است، هرچند در جهتی نامشخص.

اگر همانطور که فن گفت، سخنان شی منعکس کننده تمایل مجدد چین برای پیشبرد مذاکرات باشد، ممکن است شاهدی باشد که پکن متوجه شده است که حماسه توافق با ایران به نقطه شکست رسیده است و ممکن است تعادل نامطمئن فعلی از بین برود.