هفته جهانی تغذیه با شیر مادر؛

درمانگاهی در آغوش مادر

کد خبر: ۷۲۰۰۰

تاریخ: ۱۴ مرداد ۱۳۹۱ - ۱۰:۵۰

عطی الرضا بنانج - شیر مادر فقط یک ماده غذایی صرف نیست. شیردهی نیز یک فرایند برای سیر کردن کودک به شمار نمی‌رود. در اسطوره ها و تاریخ، در سیر رشد آدمیان از دیرباز تاکنون این عمل آنقدر مورد توجه بوده که شیردهی مشترک به دو فرد کاملاً غریبه، آنان را تبدیل به خویشاوند رضاعی می‌کند.

از دهم تا هفدهم مرداد را هفته ترویج تغذیه با شیر مادر نام نهاده اند. فرصت مناسبی است برای پرداختن به این موضوع. ابعاد اجتماعی و نیازهای حقوقی- معیشتی خانمهای شیرده البته در این مقال و صفحه نمی گنجد، اما اگر بنا را بر افزایش جمعیت گذاشته ایم، یکی از مراحل و موضوعها، پرداختن به حق مادر در دوران شیردهی است.
اگرچه تمامی خواص شیر مادر شناخته نشده، اما ظرفیت ماده مغذی آن مشخص و پایدار است. شیر مادر از مواد مغذی موجود در دستگاه گردش خون و ذخایر بدنی مادر تشکیل شده است. شیر مادر دارای مقادیر مشخص و دقیقی از چربی، شکر، آب و پروتئین می‌باشد که برای رشد و تکامل نوزاد ضروری است. با توجه به اینکه شیردهی سبب از دست دادن 500 کالری روزانه می‌شود، به کاهش وزن مادر پس از زایمان کمک شایانی می‌کند. ترکیب شیر مادر در هر مورد فرق می‌کند و وابسته به اینکه طفل در هر دوره شیردهی چه مقدار شیر می‌مکد و چه‌قدر سن دارد، تفاوت می‌کند. کیفیت شیر مادر ممکن است با مصرف سیگار، مشروبات الکلی، نوشیدنی‌های کافئین‌دار، ماری‌جوانا، متامفتامین، هروئین و متادون به خطر بیفتد.

فواید برای نوزاد
پژوهشها نشان‌ می‌دهند، نوزادانی که با شیر مادر تغذیه کرده‌اند، بسیار کمتر از آنانی که از شیر خشک و... تغذیه کرده‌اند، به عوامل عفونی مبتلا می‌شوند. نوزادانی که با شیر مادر تغذیه کرده‌اند تا 2 تا 3 ماهگی انگیختگی بهتری در خواب دارند. این مصادف با اوج بروز سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS) می‌باشد. مطالعه‌ای در دانشگاه مونستر نشان می‌دهد، تغذیه با شیر مادر خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد در کودکان را تا سن یک سالگی، به نصف کاهش می‌دهد.
کودکانی که با شیر مادر تغذیه می‌کنند، از هوش بالاتری برخوردار خواهند بود . شیر مادر، خطر ابتلا به دیابت نوع اول را تا حد قابل توجهی در شیرخوارانی که به طور منحصر به فرد از آن تغذیه کرده باشند، کاهش می‌دهد. تغذیه نوزادان با شیر مادر، سبب کاهش خطر چاقی مفرط در کودکان در ماه‌های 39 تا 42 می‌شود. تغذیه با شیر مادر می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی را در زندگی آینده کاهش دهد.

«آغوز» اولین و گران‌ترین قطره واکسن در دنیا
یک متخصص کودکان و نوزادان، آغوز را نخستین و گران‌ترین واکسن دنیا (دربردارنده عوامل ایمونولوژیک) می‌داند و می‌گوید: قطع شیردهی در هیچ شرایطی حتی در صورت بروز بیماری‌های عفونی در مادر (به جز در دو مورد) جایز نیست.
دکتر محمد حسین سلطان زاده، در گفت‌وگو با ایسنا، غذای مناسب شیرخوار در 6 ماه نخست بارداری را فقط شیرمادر (بدون نیاز به آب) دانست و یادآور شد: در 6 ماهه دوم تولد 65 تا 70 درصد از نیاز شیرخوار از شیر مادر و 30 تا 50 درصد آن از تغذیه تکمیلی تأمین می‌شود.
سلطان زاده، با تأکید بر اینکه تغذیه با شیر مادر به لحاظ تکاملی و سایکولوژی برای شیرخوار سودمند است، افزود: گوش دادن به موزیک ملایم هنگام شیردهی سبب رشد مغزی نوزاد می‌شود. وی، اهمیت شیردهی با شیر مادر را در دین مبین اسلام تا آن حد دانست که روزه گرفتن برای مادران شیرده منع شده است .

فواید شیردهی برای مادر
- لمس کودک در هنگام شیر دادن، سبب می‌شود، رحم مادر پس از زایمان به اندازه طبیعی خود برگردد.
- خونریزی پس از زایمان را کاهش می‌دهد.
- ابتلا به سرطان سینه و تخمدان را در مادر کاهش می‌دهد.
- باعث تقویت استخوانهای مادر می‌شود.
- چربی اضافی را که طی بارداری در بدن مادر ذخیره شده، از بین می‌برد.
- سبب صرفه جویی در هزینه ها می‌شود، زیرا غذاهای آماده گران هستند.
- سبب صرفه جویی در زمان می‌شود، زیرا آماده کردن شیر خشک و شیشه وقت زیادی می‌برد.

شیردهی به کودک در شرایط پر تنش
نتایج یک تحقیق در زمینه تأثیر استرس بر شیردهی نشان می‌دهد، ادامه شیر دهی حتی در شرایط پرتنش نیز ضروری است. به گزارش سلامت نیوز، در مواقعی که تحمل استرس اجتناب پذیر است، صحبت کردن مادر با یک نفر در مورد احساساتش، مشاوره شیردهی مناسب از سوی پرسنل بهداشتی، در صورت مصرف دارو مشاوره کردن با پزشک، ارتباط عاطفی مادر با کودک هنگام شیردهی حتی در زمانی که مادر سوگوار است، می‌تواند بسیار مفید باشد.
گفتنی است، چنانچه مادر استراحت کافی نداشته باشد به بروز مشکلاتی مانند کاهش مکیدن پستان به وسیله کودک، اشکال در بازتاب خروج شیر از پستان، ایجاد خواب آلودگی و کاهش اشتهای کودک و بی‌قراری منجر می‌شود.

ممنوعیتهای مصرف شیر مادر
- نوزادان مبتلا به بیماریهای متابولیک نظیر بیماری شربت افرا، گالاکتوزمی و فنیل کتون اوریا
- مادران مصرف کننده داروهای ضد سرطان (آنتی متابولیت‌ها )، رادیواکتیو، طلا و لیتیوم
- در مادران مبتلا به ایدز و HTLV-1 با توجه به احتمال انتقال این ویروسها از طریق شیر مادر و وجود اختلاف نظر در مصرف یا مصرف نکردن شیر مادر بهتر است با پزشک خودتان مشورت کنید.
- مادران آلوده به سیتومگالو ویروس نیز اگر نوزاد نارس دارند نباید به او شیر دهند .
- مادران آلوده به هپاتیت B نیز اگر به نوزادشان واکسن و ایمنوگلبولین بزنند، شیردهی شان مانعی ندارد.

عوامل کاهش دهنده شیر مادر
افسردگی، شوک، ترس، نگرانی، استرسهای مشابه و عصبانیت، بیشتر همراه با کاهش اعتماد به نفس و ناتوانی در سازگاری با دیگران است و قطع شیردهی، بیشتر اوقات به دنبال این مسایل ایجاد می‌شود. تحقیقات اخیر نشان می‌دهد، تنها زمانی که مادر دچار سوء تغذیه شدید باشد، کیفیت شیرش کاهش می‌یابد، کشیدن سیگار، مصرف الکل ،کافئین و مصرف داروهای انرژی زا

اختلال در تغذیه انحصاری با شیر مادر
استفاده از پستانک و بطری با ایجاد اختلال در یادگیری مکیدن طبیعی، شیرخواران را برای گرفتن پستان با مشکل روبه‌رو می‌کند. این تأثیر منفی، با کاهش میزان تغذیه انحصاری با شیر مادر همراه است، به‌طوری که در بررسی گسترده سال 2005، بیست‌و‌یک مطالعه انجام شده در ارتباط با استفاده از پستانک و تغذیه با شیر مادر روشن کرده که این مسأله با کاهش میزان تغذیه انحصاری با شیر مادر همراه بوده است. متأسفانه با اختلال در تغذیه انحصاری با شیر مادر، مادر و شیرخوار از فواید مهم این نوع تغذیه محروم می‌شوند.

ورزش در دوران شیر دهی
شیر دادن ممکن است سبب افسردگی در بعضی از مادران شیرده شود. یکی از راه‌های مؤثر برای جلوگیری از افسردگی، ورزش کردن است؛ زیرا مغز و بدن انسان روی یکدیگر اثر می‌گذارد. ورزش کردن نه تنها شیر مادر را کم نمی کند، بلکه به شیر دادن او نیز کمک می‌کند.
ورزش در همه حال و در هر سن و شرایط برای بدن موثر است. ورزش در هوای آزاد به مدت 20 تا30 دقیقه و 3 تا4 نوبت در هفته، به مادر شیر ده احساس آرامش می‌دهد و ظاهر او را نیز بهبود می‌بخشد. حرکاتی مانند نشستن و برخاستن و جمع کردن پاها، بدن مادر را زودتر به حالت پیش از بارداری بر می‌گرداند. ورزش، سوخت و ساز بدن را افزایش می‌دهد، جریان خون بدن را زیادتر و قوام عضلات بدن را بیشتر می‌کند و از افسردگی مادر جلوگیری می‌کند. ورزش را با راه رفتن شروع کنید و بتدریج زمان آن را افزایش دهید.سپس نشستن و برخاستن و بالا بردن پاها را انجام دهید.

نمونه یک رژیم غذایی مناسب برای یک مادر شیرده
صبحانه: نان سبوس دار 3 برش + پنیر30گرم + کره دو قاشق مرباخوری + عسل یا مربا 2قاشق مرباخوری + شیرکم چربی یک لیوان ، ساعت 10 صبح : میوه یک عدد، چای و کیک
ناهار: لوبیا پلو با سالاد شیرازی، گوشت 120گرم، کته 15 قاشق غذاخوری، لوبیا سبز پخته یک دوم لیوان، روغن مایع دو قاشق مرباخوری، ماست کم چربی یک لیوان، خیار یک عدد، گوجه یک عدد، پیاز یک دوم عدد به همراه آبلیمو و روغن زیتون
عصرانه: میوه دو عدد، نان دو برش، پنیر 30 گرم، گردو دو مغز کامل
شام: کوکوی سبزی با ماست، تخم مرغ یک عدد، سبزی خام دو لیوان، نان دو برش، روغن مایع دو قاشق غذاخوری، ماست کم چربی 1 لیوان
پیش از خواب : شیرکم چربی یک لیوان، عسل یک قاشق غذاخوری