بحث « ازدواج موقت» نیاز به نگاه علمی دارد

کد خبر: ۷۵۰۳۲

تاریخ: ۱۱ شهريور ۱۳۹۱ - ۰۲:۲۷

«صیغه» یا «ازدواج موقت»! بی‌تعارف باید گفت بحث و نظر برای چنین موضوعاتی، چه موافق باشی یا مخالف، جسارت می‌خواهد!

زیرا همواره افرادی در دو سوی این خطوط ایستاده‌اند که بقیه را با نگاه‌ها، قلم‌ها و کلامشان که اغلب زهرآگین هم هست بنوازند. پس در آغاز این بحث، از تمام کار‌شناسان و صاحبنظران که جسارت سخن گفتن در این حوزه را داشته و دارند سپاسگزاری می‌کنیم و امیدواریم این مباحث راهگشای مشکلات جامعه امروز ما باشد.
چندین قرن است که بحث «ازدواج موقت» در جامعه اسلامی مطرح می‌شود و همیشه واکنشهای متفاوتی داشته است. موافقان و مخالفان نیز تلاش می‌کنند با استمداد از ابزار و اسناد مختلف به نفی و تایید آن بپردازند. ما نیز در نخستین قدم به سراغ حجت‌الاسلام علی الماسی، رئیس موسسه فقه و اصول اهل‌البیت(ع) و از موافقان بحث «متعه» رفته‌ایم و در این زمینه با وی به گفتگو نشسته‌ایم. در ضمن سایر صاحبنظران می‌توانند دیدگاه خود را در این باره بیان کرده و گروه جامعه روزنامه قدس، پذیرای نظرهای آنها می‌باشد.

آقای الماسی، به نظر شما در شرایط امروزی طرح و تاکید بر «ازدواج موقت» تا چه حد ضروری است؟
- به نظرم همانطور که ازدواج موقت و متعه در دین اسلام و مذهب تشیع، مجاز شمرده شده است، در جامعه ما نیز باید نگاه‌ها نسبت به آن تغییر کرده وآن رنگ منفی برداشته شود و نگاه معقولی جایگزین شود. لازمه این دگرگونی نیز فرهنگسازی مناسب است، زیرا آنچه امروزه ضرورت وجودی متعه را در جامعه نفی می‌کند، دین و قانون و عقل نیست، بلکه فرهنگ نادرستی است که این بحث را تابویی قلمداد می‌کند که فرصت گفتگو و بررسی منطقی را نمی‌دهد. از این رو‌ گاه شاهد هستیم برخی از مردم حاضرند خود و اطرافیانشان رفتار غیرشرعی انجام دهند اما بحثی از ازدواج موقت نباشد!
البته علاوه بر آنکه باید نگاههای منفی نسبت به این مقوله اصلاح شود ضروری است از رواج بی‌ضابطه آن نیز پرهیز شود. برای فرهنگسازی نیز باید بسترهای آن فراهم شود زیرا متاسفانه در جامعه ما وقتی می‌خواهند مقوله‌ای را رواج بدهند یا حتی نفی و ریشه‌کن کنند، غوغا و هیاهو کرده و شانتاژ رسانه‌ای می‌کنند و سپس در میان آحاد مردم و گروههای غیرآکادمیک، بحث را لوث می‌کنند و پس از جوسازی‌ها، شرو ع به بحث و تحلیل می‌کنند. در حالی که مسایلی مانند مقوله «ازدواج موقت» باید در ابتدا به صورت علمی ومنطقی توسط صاحبنظران حوزه و دانشگاه بررسی و آسیب‌شناسی شود. همچنین باید به تفکیک این مساله با روابط غیراخلاقی و شرعی پرداخت زیرا این مقوله همانند لبه تیغ است و مرزی حساس بین آن و روابط غیرشرعی وجود دارد. حتی افراد با کوچکترین اشتباه می‌توانند در این زمینه به فساد بیفتند. به این ترتیب کارآیی و کارکردی که این مقوله برای مصونیت از رواج فساد داشته لوث می‌گردد. پس باید ضرورت‌ها و کارکرد متعه، مورد تحلیل مجامع علمی و تخصصی قرار بگیرد.
به نظرم، در شرایطی که در جامعه امروزی ما بسیاری از حد و حصر‌های دینی از بین رفته و چه بخواهیم و چه نخواهیم روابط بین دو جنس مخالف وجود دارد و در برخی مناطق یک رفتار ناهنجار ضددینی فاسد، فرهنگسازی می‌شود، توجه به ازدواج موقت می‌تواند یک راهکار باشد. به نظر شما یک راهکار منطقی این نیست که یک فرهنگ درست را جا بیندازیم؟ امروزه از دغدغه‌های جامعه، ازدواجهای شکست خورده و ناکامی است که به دلیل نبود شناخت بین طرفین حاصل می‌شود. حال آنکه اگر جامعه و خانواده‌ها این را بپذیرند که طی شروط و قیود خاص و مورد نظر که خانواده می‌پذیرند طرفین بتوانند در قالب ازدواج موقت با هم معاشرت داشته و بیشتر یکدیگر را بشناسند و سپس این ازدواج دائم شود، با شناخت به دست آمده، کمتر مشکلی در ازدواج‌ها رخ می‌دهد. حتی اگر طرفین طی این معاشرتهای خانوادگی دریافتند که مناسب یکدیگر نیستند طلاقی رخ نداده است. من براساس تجربه و تحقیق دریافتم که، بسیاری از جوانانی که روابطی با جنس مخالف دارند از این رفتار به دلیل پیامدهای ناخوشایند مختلف رضایت ندارند و آن را نمی‌پسندند. برای نمونه، از بیان و آثار این مساله در زندگی آینده خود نگران هستند. این در حالیست که نمی‌توان وجود غرایز جنسی و روابط موجود را نادیده گرفت. در واقع ما با نهی ازدواج موقت در جامعه امروز به جای حل مساله، صورت مساله را پاک می‌کنیم. درحالی که ازدواج موقت نقش درمانی دارد. از همین رو برای افرادی که متاهل هستند و همسر دائمی دارند و مشکلی نیز در روابط خود ندارند، «ازدواج موقت» توصیه نمی‌شود.

ما احادیث مختلف و حتی متناقضی درباره «ازدواج موقت» می‌بینیم. علت این مساله چیست؟
- بر اساس پژوهش‌ها و بررسیهایی که در زمینه احادیث مربوط به ازدواج موقت انجام داده‌ام، دریافتم که سه دسته روایات در این زمینه وجود دارد. نخست احادیثی که آن را جایز دانسته است. دسته‌ای دیگر توصیه می‌کند به این امر و سپس احادیثی که نهی می‌کنند. در اینجا این پرسش مطرح می‌شود که دلایل این تفاوت چیست؟ برای پاسخ باید دقت کنیم که این احادیث در چه شرایط و موقعیتی مطرح شده است. به طوری که پیشوایان معصوم درباره آن دسته از اصحابشان که در جوامعی زندگی می‌کردند که این مساله پذیرفته نشده بود و طرح و انجام ازدواج موقت دردسرساز بوده چنین ازدواجی را نهی کرده‌اند. یا براساس احادیث، متعه به دلیل خاص نهی شده است. به طوری که گفته می‌شود ازدواج موقت بر اساس شهوت‌پرستی نباشد. به این ترتیب، در افرادی که به آن اعتیاد پیدا کنند و مکرر به دنبال این کار باشند، مناسب نیست. اینگونه برای نهی از متعه دلیل ثانویه‌ای وجود دارد.

آقای الماسی، نظر شما درباره ثبت چنین ازدواجهایی چیست؟
- به نظرم از راهکارهای ساماندهی و پرهیز از بی‌بند و باری، ثبت قانونی آن است. به این ترتیب با فرهنگسازی مطلوب باید به کنترل و نظارت در ازدواج موقت نیز بپردازند. حتی می‌توانند با تصویب قوانین به محدود کردن آن بپردازند. برای نمونه،‌ گاه مشاهده می‌شود پسران مجردی که از تمول اقتصادی نیز برخوردارند برای فرار از مسؤولیت تشکیل خانواده دایم، به ازدواج موقتهای متعدد می‌پردازند، که این پسندیده نیست. زیرا اصل تشکیل خانواده پایدار از اصول مورد تاکید در اسلام است. از این رو، ازدواج موقت برای افرادی با شرایط خاص توصیه شده است.

همانطور که اشاره کردید، «متعه» یک شیوه درمانی برای کاهش آسیبهاست. به اعتقاد شما، در حال حاضر در جامعه ما تمام راهکارهای مناسب و اصولی مانند تلاش برای گسترش ازدواج دائم یا پیشگیری از طلاق و... اجرا می‌شود که ما به دنبال روش درمانی متعه برویم؟
- بله، ما هنوز به طور کامل به دنبال حل موانع مشکلات ازدواج دایم نبوده‌ایم و باید در این راه تلاش کنیم. باید توجه کرد که ازدواج موقت راه‌حلی برای بعد از بروز مشکلات و راهکاری برای حل آن‌ها نیست. بلکه به اعتقاد من، راهکاری در کنار سایر راهکارهای اصولی و ‌گاه نیز مقدم بر آنهاست.

برخی‌ها توصیه می‌کنند که به تشکیل مراکزی مشخص برای انجام چنین ازدواجهایی بپردازیم. به اعتقاد شما این مساله قابل تایید است؟
- من به هیچ وجه این امر را تایید نمی‌کنم. زیرا بسیاری از زنانی که برای تامین نیازهای گوناگون خود، تن به ازدواج موقت می‌دهند، حاضر نیستند به چنین شهرتی معرفی شوند. امروزه تعدادی از زنان جامعه ما با وجود مشکلات متعدد، ازدواج موقت می‌کنند و هیچکس هم از مشکلات و مسایل آنها آگاه نیست، پس چرا ما باید آنها را معرفی کنیم؟ به نظرم اگر قرار است در این زمینه فرهنگسازی شود باید بر اساس آموزه‌های اسلامی باشد نه مسایل دلخواه خودمان. زیرا ایجاد چنین فضاهایی بیشتر به فضاهای خاص غربی شبیه است که خدمات خاصی ارائه می‌کنند. در حالی که ما سعی داریم از آسیبهای بی‌بند و باری جنسی مصون بمانیم.