لزوم بهره‌وری در مصرف برق و انرژی

با اینکه در ایران تلاش شده است تا متناسب با مناطق جغرافیایی متفاوت الگوی مصرف برق متفاوت تعیین شود و ضمن اعمال برق یارانه ای در چارچوب الگو، همچنین برای مصارف بالاتر از الگو به صورت پلکانی هزینه برق بر اساس هزینه تامین محاسبه و دریافت شود، اما در بسیاری از کشورهای دیگر اساساً الگوهای محاسباتی دیگری در ارتباط با میزان و تعرفه برق مصرفی محاسبه و لحاظ می شود. به عنوان نمونه در کشور آلمان از استراتژی « critical peak pricing» یا همان قیمت گذاری اوج مصرف برای مدیریت و کاهش مصرف برق در بخش خانگی استفاده می شود. بر اساس این استراتژی تعرفه برق در آلمان از ۲ یورو در هر مگاوات ساعات برق که در ایام کم باری لحاظ می شود تا ۱۰۷ یورو بر مگاوات ساعت در ساعات پرباری متغیر است.

کد خبر: ۸۱۰۶۵۲

تاریخ: ۳۰ مرداد ۱۴۰۳ - ۱۶:۵۳

اتفاق خسارت باری که در تشدید ناترازی در حوزه برق و انرژی موثر بوده این است که شدت مصرف برق و انرژی در کشور نسبت به کشورهای توسعه یافته ۴ برابر و نسبت به میانگین جهانی ۲ برابر افزایش دارد. جالب است بدانیم اکنون تقاضای مصرف انرژی برق در دو کشور صنعتی و بزرگ فرانسه و آلمان با جمعیتی تقریباً هم اندازه با ایران به ترتیب حدود ۵۳ هزار مگاوات و ۷۸ هزار مگاوات ارزیابی می شود و این در حالی است که در فصل گرم سال جاری در ایران تقاضای مصرف برق از ۸۰ هزار مگاوات عبور کرده است و ۳۵ هزار مگاوات معادل ۳ برابر مصرف انرژی برق در بخش خانگی فرانسه تنها توسط سامانه های سرمایشی در ایران به مصرف می رسد.

الگوی مصرف برق در ایران در ماه های غیر گرم سال برای کل کشور ۲۰۰ کیلو وات ساعت در ماه و در فصل گرم سال متناسب به مناطق جغرافیایی از ۳۰۰ کیلو وات ساعت در مناطق عادی، ۴۵۰ کیلو وات ساعت در مناطق گرمسیر چهار، ۶۰۰ کیلو وات ساعت در مناطق گرمسیر سه، ۱۵۰۰ کیلو وات ساعت در مناطق گرمسیر دو و ۲۵۰۰ کیلو وات ساعت در مناطق گرمسیر یک متغیر است. با اینکه مصرف برق مشترکان در چارچوب الگو مشمول تعرفه های یارانه ای (حدوداً ۱۵۰ تومان در هر کیلووات ساعت) می شود و با هزینه واقعی انرژی با احتساب سوخت نیروگاهی (بالای ۳ هزار تومان در هر کیلووات ساعت) فاصله بسیار زیادی دارد، اما مشترکانی که مازاد از الگوی مصرف منطقه محل زندگی برق مصرف کنند مشمول تعرفه‌های پلکانی می‌شوند.

این در حالی است که اگر مشترکان بخش خانگی میزان مصرف برق خود را نسبت به الگو و مصرف سال قبل کاهش دهند، نه تنها مشمول پاداش ۲۰ برابری خوش مصرفی می شوند، بلکه می توانند در قرعه کشی جوایز نفیس پویش با انرژی شرکت کنند. توضیح اینکه اصلاح نظام افزایش پلکانی تعرفه برق در بخش خانگی و حذف یارانه مشترکان پرمصرف در بند «ی» تبصره ۸ قانون بودجه سال ۱۴۰۰، بند «ک» تبصره ۱۵ قانون بودجه سال ۱۴۰۱، بند «ل» تبصره ۱۵ قانون بودجه ۱۴۰۲ و همچنین ماده ۶ قانون مانع زدایی از توسعه صنعت برق تعیین شده است. بر اساس ماده ۶ قانون مانع زدایی از توسعه صنعت برق، تخصیص یارانه به مصارف بالاتر از الگو ممنوع بوده و تعریف برق مشترکان خانگی با مصرف بالاتر از الگوی مصوب برای میزان مصارف کمتر از الگو، مازاد بر الگو تا یک و نیم برابر، مازاد بر الگو تا دو و نیم برابر، و میزان مصارف بیش از دو و نیم برابر به ترتیب با ضرایب نیم، یک و نیم، دو و نیم و پنج برابر هزینه تأمین برق (بدون احتساب هزینه سوخت) محاسبه و دریافت می‌شود.

در شیوه جدید تعرفه‌گذاری که در دو سال و نیم گذشته وارد فاز اجرا شده است، ضمن کاهش مصرف برق بخش خانگی و در مقابل افزایش امکان تأمین برق برای بخش‌های مولد، نه تنها این تعرفه‌ها به گونه‌ای طراحی شده است که با شرایط آب و هوایی مناطق مختلف کشور همخوانی داشته باشد، بلکه در آن تلاش شده است تا از اعمال هرگونه فشار اقتصادی بر روی اقشار آسیب‌پذیر جلوگیری شود. اقدامی که در دو سال گذشته توانست نقش مؤثری در کاهش میزان مصرف برق مشترکان خانگی داشته باشد و در حالی که در فصل گرم سال ۱۴۰۱ میزان مصرف برق بخش خانگی کشور ۴۸ تراوات ساعت بود، این میزان در فصل گرم سال گذشته و متأثر از همین برنامه‌های مدیریت مصرف باوجود افزایش ۷۵۰ هزار مشترک جدید و افزایش بی‌سابقه دما نه تنها افزایش نداشت، بلکه تا ۴۶ تراوات ساعت کاهش یافت.

در کشور پرتغال نیز همین استراتژی برای مدیریت مصرف برق وجود دارد و در حالی که در ساعات کم باری قیمت هر مگاوات ساعت برق ۳ یورو محاسبه می شود، در ساعات اوج بار این رقم تا ۷۳ یورو بر مگاوات ساعت افزایش می یابد. در کشور ایتالیا نیز این استراتژی البته با کف قیمت نسبتاً بالاتر در حال تکرار است و در این کشور در حالی که در ساعات کم باری قیمت هر مگاوات ساعت برق ۶۷ یورو است، در ساعات پرباری تا ۱۱۸ یورو افزایش می یابد. تعیین و اعمال این تعرفه ها در کشورهای اروپایی و بسیاری از دیگر کشورهای توسعه یافته جهان آن هم برای مشترکان عادی و کم مصرف در حالی است که در ایران همانطور که پیشتر اشاره شد تعرفه برق برای مشترکان در چارچوب الگو بسیار پایین است و حتی تعرفه مشترکان بالای دو و نیم برابر الگو نیز که ۵ برابر هزینه تامین محاسبه می شود، به مراتب از تعرفه مشترکان عادی کشورهای توسعه یافته نیز پایین تر است.

این یعنی بر خلاف کشورهای اروپایی و توسعه یافته که عمده تمرکز خود را برای کاهش مصرف برق بر روی ابزارهای قیمتی قرار داده اند، در ایران ابزار قیمتی با شدت نسبتاً پایینی در این حوزه به خدمت گرفته شده است و در مقابل عمده تمرکز و تلاش این است تا از طریق اعطای پاداش

صرفه جویی، جوایز خوش مصرفی و نیز فرهنگ سازی نسبت به کاهش مصرف برق مشترکان اقدام شود. ناگفته نماند استفاده از ابزارهای قیمتی در کشورهایی همانند آلمان به طور غیرمستقیم در تغییر سبک زندگی شهروندان در استفاده از لوازم برقی موثر بوده و مستند به اطلاعاتی که وب گاه تخصصی «warc.com» منتشر کرده است، هم اکنون ۴۳ درصد از مشترکان بخش خانگی آلمانی به ناچار و با هدف جلوگیری از افزایش قبوض برق خود از لوازم برقی هوشمند استفاده می‌کنند و روند گرایش مردم آلمان به لوازم هوشمند متاثر از همین ابزارهای قیمتی رو به افزایش است.

اگرچه در بخش خانگی ایران ترکیبی از انرژی گاز و برق برای تامین انرژی مورد نیاز خانه استفاده می شود و از این لحاظ مقایسه میزان برق بخش خانگی ایران و کشورهای توسعه یافته به صورت عددی چندان صحیح نیست، اما پیش بینی می شود در ایران نیز به مرور روند استفاده از لوازم برقی هوشمند و دارای راندمان مصرف بالا افزایش یابد و با اتخاذ ترکیبی از سیاست های قیمتی، فرهنگی و زیرساختی میزان مصرف انرژی برق بخش خانگی به میزان قابل توجهی کاهش یابد.