چگونه می‌توان اخبار جعلی را در اینترنت تشخیص داد؟

در شبکه‌های اجتماعی، ادعاهای نادرست بسیاری درباره دستکاری در رای‌گیری‌ها در جریان انتخابات سال ۲۰۲۵ آلمان مطرح شده و نگرانی‌ها درباره تأثیر نشر این اطلاعات نادرست و اینکه چگونه کاربران اینترنت می‌توانند بهتر از خود محافظت کنند، افزایش یافته است.

کد خبر: ۸۵۷۵۶۹

تاریخ: ۰۴ فروردين ۱۴۰۴ - ۱۷:۴۷

یورو نیوز: در شبکه‌های اجتماعی، ادعاهای نادرست بسیاری درباره دستکاری در رای‌گیری‌ها در جریان انتخابات سال ۲۰۲۵ آلمان مطرح شده و نگرانی‌ها درباره تأثیر نشر این اطلاعات نادرست و اینکه چگونه کاربران اینترنت می‌توانند بهتر از خود محافظت کنند، افزایش یافته است.

رویدادهای ژئوپلیتیک منجر به انفجار روزافزون روایت‌های دروغین و اخبار جعلی در اروپا و فراتر از آن شده است.

ایالات متحده با جریانی از ادعاهای مشکوک روبروست که از سوی دونالد ترامپ، رئیس جمهور و ایلان ماسک، مدیر عامل تسلا مطرح می‌شود و قاره اروپا نیز در معرض تهدید دائمی اطلاعات نادرست است.

مثلا در جریان انتخابات اخیر در آلمان و حتی پس از آن، رسانه‌های اجتماعی از پست‌های گمراه کننده درباره تقلب در انتخابات پر شد و حتی برخی پست‌ها ادعا می کردند که نام نامزد راست افراطی آلترناتیو برای آلمان (AfD) در رای گیری لایپزیگ حذف شده است.

البته مقامات لایپزیگ به سرعت این ادعا را رد کردند و گفتند همه برگه‌های رای به یک شیوه چاپ شده و چنین دستکاری‌هایی غیرممکن است.

این فقط نمونه‌ای از روایات دروغین و کمپین‌های اطلاع‌رسانی نادرست است که اروپایی‌ها و دیگران روزانه با آن مواجه هستند.

بنابراین مهم است که بدانیم چگونه از خود در برابر سیل اخبار جعلی محافظت کنیم و چگونه این اخبار را تشخیص دهیم.

بخش EuroVerify یورونیوز با کارشناسانی صحبت کرده که سه نکته مهم را درباره چگونگی شناسایی و اجتناب از اطلاعات غلط آنلاین مطرح کردند.

۱: مراقب عبارات کلیشه‌ای باشید

مارک اوون جونز، استاد تجزیه و تحلیل رسانه‌ای در دانشگاه نورث وسترن در قطر می‌گوید که برخی عبارات کلیشه‌ای، نوعی شاخص قوی هستند که به ما یادآوری می‌کنند این ادعا ممکن است درست نباشد.

مثلا استفاده از این عبارات که «رسانه‌های غربی به شما نمی‌گویند» یا «این چیزی است که رسانه‌های جریان اصلی به شما نمی‌گویند»... باید در باور مطالبی که با این جملات می‌آیند احتیاط کرد.

ادعاهای حاوی چنین جملاتی نیز اغلب در زمان برگزاری رویدادهای تعیین کننده‌ای مانند انتخابات یا در پست‌های مربوط با جنگ ظاهر می‌شوند و سعی دارند بر نظرات و رفتار کاربران تأثیر بگذارند.

از نظر رابرت راجچیک، استاد موسسه روزنامه نگاری و ارتباطات رسانه‌ای در دانشگاه سیلزیا در کاتوویتس (لهستان)، رسانه‌های اجتماعی و ابزارهای الگوریتم محور آن نه‌تنها می‌توانند نظرات کاربران را شکل دهند بلکه موجب قطبی شدن آنها می‌شوند.

او می‌گوید: «هرچه یک کاربر در اینترنت محتوای بحث برانگیزتری مصرف کند، چنین محتواهایی بیشتر به او ارائه می‌شود. به عبارت دیگر، در فضای اینترنت، ما عمدتا آنچه را که می‌خواهیم بشنویم یا آنچه خودمان به آن اعتقاد داریم، خواهیم شنید.»

۲: مراقب اطلاعات جعلی تولید شده توسط هوش مصنوعی باشید

نگرانی مهم دیگر، فریب خوردن با محتواهای تولید شده توسط هوش مصنوعی است که تمایز بین اطلاعات واقعی و جعلی را برای کاربران دشوارتر می‌کند.

از نظر مارک اوون جونز، اگرچه عکس‌های «دیپ فیک» و تصاویر تولید شده توسط هوش مصنوعی می‌توانند فوق العاده واقع بینانه به نظر برسند، راه های کلیدی برای شناسایی آنها وجود دارد.

او می‌افزاید: «مثلا گاهی تصاویری را می‌بینیم که به نظر می‌رسد در آنها گوش‌ها متقارن نیستند، یا مثلا گوشواره‌ها متوازن نیستند. اگر این عکس‌ها را از نزدیک نگاه کنید، حتی ممکن است متوجه شوید که اگرچه آنها عینک ندارند اما یک دستۀ عینک در نزدیکی گوش وجود دارد.»

به گفته جونز، اگرچه ممکن است این روش‌ها همیشه برای تشخیص تصاویر جعلی موثر نباشند اما می‌توانند هشداری برای شناسایی تصاویر و متن تولید شده توسط هوش مصنوعی باشند.

او می‌گوید که این نوع دستکاری‌ها عمدتا تلاشی برای برانگیختن احساسات است؛ زیرا «وقتی احساسات ما برانگیخته شوند، احتمال بیشتری وجود دارد که تحت تاثیر دیدگاههای آنها قرار بگیریم و این خطر هوش مصنوعی است».

۳: منابع اخباری را که دریافت می‌کنید، حتما بررسی کنید

با توجه به حجم بالای اطلاعاتی که هر روز در فضای مجازی منتشر می‌شود، بررسی چندباره منابع این اطلاعات، یک واقعیت کلیدی است.

آیک پیکونه، استاد مطالعات رسانه و روزنامه نگاری در دانشگاه وریج بروکسل، بر اهمیت سواد رسانه‌ای فراتر از شناخت اطلاعات غلط تأکید کرد.

او می‌گوید: «وقتی صحبت از اشکال خاصی از سواد و سواد خبری می‌شود، یکی از جنبه‌های کلیدی درک نحوه عملکرد اخبار است. زیرا وقتی درک کنید که اخبار چگونه کار می‌کنند، می‌توانید به عنوان مثال تشخیص دهید که چرا برخی رسانه‌های خبری سنتی نیز ممکن است مستعد تعصب خبری خاصی باشند.»

راجچیک بر مقایسه اخبار در منابع مختلف تاکید دارد و آن را مهم می‌داند. او می‌گوید: «رسانه‌های اصلی را تماشا کنید و درست بودن اطلاعات را از مسیر خواندن، تماشا کردن و گوش دادن به سایر رسانه‌های جریان اصلی تأیید کنید.»

وی افزود: «اگر ما آموزش مناسبی نداشته باشیم و زمینۀ تاریخی رویدادها را ندانیم، نسبت به محتواهای جعلی اخبار، مقاومت بسیار کمتری خواهیم داشت.»