آخرین وضعیت برخی بیماری‌ها در کشور/ وزارت بهداشت: ۸۱ هزار مورد و ۴ مورد مرگ ناشی از عقرب گزیدگی/ تشخیص ۷۹ ابتلا به تب خونریزی دهنده کریمه کنگو/ سال گذشته ۴۵۰۰ طغیان بیماری‌های منتقله از آب و غذا در ایران گزارش شده

مرکز مدیریت بیماری های واگیر معاونت بهداشت وزارت بهداشت در چندین گزارش، آخرین وضعیت بیماری های قابل انتقال بین انسان و حیوان، تیفوئید، دسانتری و بیماری های منتقله از آب و غذا در سال ۱۴۰۳، نتایج ویروس های تنفسی شناسایی شده در خردادماه امسال و همچنین تب دنگی، چیکونگونیا و زیکا تا ۷ تیر ۱۴۰۴ را منتشر کرد.

کد خبر: ۸۷۳۷۷۲

تاریخ: ۱۵ تير ۱۴۰۴ - ۱۸:۲۵

ایرنا: مرکز مدیریت بیماری های واگیر معاونت بهداشت وزارت بهداشت در چندین گزارش، آخرین وضعیت بیماری های قابل انتقال بین انسان و حیوان، تیفوئید، دسانتری و بیماری های منتقله از آب و غذا در سال ۱۴۰۳، نتایج ویروس های تنفسی شناسایی شده در خردادماه امسال و همچنین تب دنگی، چیکونگونیا و زیکا تا ۷ تیر ۱۴۰۴ را منتشر کرد.

بیماری های قابل انتقال بین انسان و حیوانات (زئونوزها) به بیماری‌های عفونی گفته می‌شود که بین جانوران (عموماً مهره‌داران) و انسان به صورت طبیعی قابل انتقال هستند. این بیماری‌ها می‌توانند توسط عوامل مختلفی از جمله ویروس‌ها، باکتری‌ها، قارچ‌ها، انگل‌ها و پریون‌ها ایجاد شوند. از مهمترین این بیماری ها که در کشور ما وجود دارد، می توان به تب مالت، سالک، هاری، سیاه زخم، کیست هیداتیک، لپتوسپیروز و تب خونریزی دهنده کریمه کنگو اشاره کرد.

از طرف دیگر به دلایل مختلف، خطر ورود بیماری های دیگر مانند جنون گاوی، تب دره ریفت، آنفلوانزای پرندگان و… را نباید نادیده گرفت. براساس گزارشهای سازمان بهداشت جهانی، از میان عوامل بیماری زای عفونی، ۶۰ درصد از حیوانات به انسان منتقل می شوند و از میان ۱۵۶ بیماری نوپدید شناخته شده در انسان، ۷۵ درصد آن از بیماری های قابل انتقال بین انسان و حیوان هستند. برای پیشگیری از ابتلا به این بیماری‌ها، رعایت بهداشت شخصی، پرهیز از تماس با حیوانات آلوده اهلی و وحشی یا واکسیناسیون حیوانات اهلی و مصرف فرآورده‌های دامی سالم توصیه می‌شود.

ثبت ۴۰۹ هزار مورد حیوان گزیدگی در سال گذشته

حیوان گزیدگی از آسیب های جدی است که منجر به بیماری هاری می شود، در سال گذشته ۴۰۹هزارو ۲۲۱ مورد (میزان بروز ۴۷۶ در صد هزار نفر) در کشور شناسایی شد که همه آن ها برای انجام اقدامات پیشگیری شامل شستشوی محل گزش و تزریق واکسن و سرم به واحد های مراقبت و پیشگیری از هاری مراجعه کرده اند.

بیشترین حیوان گزیدگی در استان ها تهران و شمال کشور

بیشترین موارد حیوان گزیدگی در استان تهران و بعد از آن در استان های گیلان و مازندران و گلستان اتفاق افتاده است. در این سال ۲۴ مورد ابتلا به هاری که منجر به مرگ شده است شناسایی شد. متاسفانه تعدادی از این موارد پس از حیوان گزیدگی یا به مراکز خدمات جامع سلامت مراجعه نکرده و یا مراحل درمان و واکسیناسیون را به طور کامل انجام نداده اند. بیشترین موارد مبتلا به هاری در استان مازندران سپس گیلان، البرز و کرمان گزارش شده است ولی امکان بروز آن در همه استان ها وجود دارد.

تب خونریزی دهنده کریمه کنگو (CCHF) از عفونت های ویروسی در کشور است که از طریق گزش کنه یا ذبح غیر بهداشتی دام و قطعه قطعه کردن گوشت یا تماس با ترشحات و خون بیمار مبتلا اتفاق می افتد. در سال گذشته، ۷۹ مورد تشخیص داده شده و ۵ مورد از آنها منجر به مرگ شده است.

بیشترین موارد بیماری در استان سیستان و بلوچستان و کرمان اتفاق افتاده است. مهمترین اقدام پیشگیری ذبح دام در کشتارگاه و عدم دستکاری کنه و مراجعه فوری در موارد مبتلا به تب در موارد تماس ذکر شده می باشند.

تب مالت از بیماری های عفونی باکتریایی شایع در کشور است که مهمترین راه ابتلای آن استفاده از فراورده های لبنی غیر پاستوریزه و غیر بهداشتی و تماس با دام ها است. ۱۹۹۷۲ مورد (میزان بروز ۲۳ در صد هزار نفر) در سال ۱۴۰۳ در کشور شناسایی شده است که بیشترین موارد در استان های خراسان رضوی و آذربایجان غربی و شرقی و اردبیل گزارش شده است.

پیشگیری از ابتلا به این بیماری علاوه بر مصرف فراورده های لبنی پاستوریزه و استفاده از فراورده های دامی مورد تایید سازمان دامپزشکی، واکسیناسیون دام ها برعلیه بروسلوز در دام توسط دامداران است.

لیشمانیوز پوستی(سالک) از طریق گزش پشه خاکی منتقل می شود و در ۱۹ استان کشور بومی است. ۸۲۶۷ مورد(میزان بروز ۱۰ در صدهزار نفر) در سال ۱۴۰۳، شناسایی شده است. بیشترین موارد از استان های اصفهان، خراسان رضوی و فارس گزارش شده است.

متاسفانه موارد بیماری در سایر استان ها هم به دلیل مسافرت به استان های آلوده شناسایی شده است. حدود ۲ ماه پس از گزش پشه خاکی یک جوش کوچک ایجاد شده و ایجاد زخم می کند. در صورت ایجاد هر ضایعه پوستی، افراد باید پیش از ۱۰ روز به مراکز خدمات جامع سلامت برای تشخیص و درمان رایگان مراجعه کنند.

سیاه زخم نیز در ایران بومی است عمدتا به دنبال تماس مستقیم با داشتن جراحت پوستی با دام آلوده و یا مصرف گوشت و فرآورده های آلوده و یا تنفس هوای آلوده به خصوص در اصطبل دارای دام بیمار در انسان ایجاد بیماری می کند. شایعترین شکل بیماری، سیاه زخم پوستی است و لی موارد گوارشی و تنفسی حتی با درمان میزان مرگ و میر بالا دارد. سال گذشته، ۱۴۲ مورد مبتلا به سیاه زخم پوستی ثبت شده و بیشترین موارد از استان های آذربایجان غربی، اصفهان و چهار محال و بختیاری شناسایی شده است که همگی بهبود یافته اند.

لپتوسپیروز عفونت باکتریایی است که مخزن اصلی آن موش ها و سایر حیوانات هستند. این بیماری در کشاورزان به ویژه شالیکاران شایع و موارد مبتلا از طریق تماس پوست با آب آلوده (شستشوی دست و صورت یا قدم زدن در آب و یا شنا) یا مصرف آن یا تماس پوست با خاک آلوده است.

مارگزیدگی از آسیب های شایع در کشور است که سال گذشته، ۸۳۸۹ مورد آن (میزان بروز۱۰ در صد هزار نفر) شناسایی شد و موجب مرگ ۵ مورد شده است. بیشترین موارد در استان های سیستان و بلوچستان، خوزستان و کرمان اتفاق افتاده است. در صورت مارگزیدگی بلافاصله باید به نزدیکترین مرکز خدمات جامع سلامت و یا بیمارستان مراجعه کرد.

عقرب زدگی در ایران دارای میزان بروز بالا می باشد به طوری که سال گذشته، ۸۱۴۰۶ مورد (میزان بروز ۹ در صد هزار نفر) عقرب زدگی با ۴ مورد مرگ شناسایی شده است. بیشترین موارد از خوزستان، سیستان و بلوچستان، کرمان و هرمزگان گزارش شده است. در صورت عقرب زدگی نیز باید بلافاصله به نزدیکترین مرکز خدمات سلامت و یا بیمارستان مراجعه کرد.

تیفوئید یا حصبه، یک بیماری باکتریال سیستمیک است که شروعی تدریجی داشته و با تب ممتد، سردرد و حالت گیجی، ضعف، بی اشتهایی، کندی نبض، بزرگی طحال، لکه های قرمز روی تنه (Rose spots) سرفه بدون خلط، یبوست و یا اسهال همراه است. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، برآورد شده سالانه حدود ۹ میلیون نفر به تیفوئید مبتلا و ۱۱۰ هزار نفر جان خود را بر اثر این بیماری از دست می دهند و تخمین زده می شود بیشترین بروز مربوط به مناطق جنوب شرق آسیا، مدیترانه شرقی و منطقه آفریقا است.

سال ۱۴۰۳ در مجموع ۵۵۷ مورد تحت عنوان موارد مشکوک، محتمل یا قطعی تیفوئید گزارش شده است که نسبت به تعداد موارد گزارش شده در سال ۱۴۰۲ (۱۱۷۱مورد) ۵۲.۵ درصد کاهش داشته است. ۶۸ درصد از موارد گزارش شده در مناطق شهری و سایر موارد در مناطق روستایی و عشایری سکونت داشته اند.

شایع ترین علائم گزارش شده در مبتلایان

۵۳.۶۸ درصد از مبتلایان، مونث و ۴۶.۱۴ درصد نیز مذکر بوده اند. ۹۸ درصد مبتلایان شناسایی شده، ملیت ایرانی داشته اند. شایع ترین علائم گزارش شده در مبتلایان تب بیشتر از ۱ هفته (در۷۱.۱ درصد موارد)، سردرد و اختلال هوشیاری (۱۴.۵۴ درصد) و بثورات جلدی (۱۳.۴۶ درصد) بوده است.

از مجموع موارد گزارش شده در نظام مراقبت تیفوئید۱۲۰ مورد به عنوان مورد قطعی، ۲۵۵ در گروه محتمل و ۱۸۲ مورد به عنوان مورد مشکوک طبقه بندی شده اند. طبق بخشنامه های ابلاغی، کلیه ایزوله های شناسایی شده به عنوان salmonella spp باید جهت تایید به آزمایشگاه مرجع سلامت ارسال شوند که مورد قطعی تیفوئید نیز فقط به مواردی اطلاق خواهد شد که تشخیص به تایید آزمایشگاه مرجع کشوری رسیده باشد.

بررسی شرایط بهداشتی در موارد گزارش شده به عنوان مورد قطعی تیفوئید حاکی از آن است که در ۶.۷ درصد مبتلایان منابع آب آشامیدنی غیرایمن بوده (شامل آب چاه، منبع، چشمه، رودخانه و سایر منابع) همچنین ۶.۷ درصد مبتلایان نیز از توالت غیربهداشتی استفاده کرده اند.

بر اساس اطلاعات ثبت شده در نظام کشوری مراقبت بیماری های واگیر، طی سال ۱۴۰۳ در مجموع ۶۵۳۶ بیمار با تابلو بالینی دیسانتری(اسهال خونی) شناسایی و به واحدهای ارائه دهنده خدمات سلامت گزارش شده است.

در برنامه کشوری مراقبت بیماری های منتقله از آب و غذا، دیسانتری در گروه بیماری های مشمول گزارش دهی بوده و کلیه موارد با تابلو بالینی اسهال خونی باید به حوزه معاونت بهداشتی دانشگاه های علوم پزشکی کشور گزارش شود.

براساس اطلاعات موجود حدود ۷۲ درصد موارد ابتلا در مناطق شهری و ۲۸ درصد در نقاط روستایی سکونت داشته اند. ۵۵ درصد از موارد ابتلا مذکر و سایر موارد مونث بوده اند. اغلب موارد دیسانتری در کودکان به وقوع پیوسته است به صورتی که حدود ۵۲.۷ درصد از مبتلایان در گروه سنی کمتر از ۱۰ سال بوده اند.

نرخ بستری در مجموع مراجعین با شکایت دیسانتری ۵۸.۰۵ درصد بوده و ۴۱.۹۵ درصد موارد به صورت سرپایی درمان شده اند. موارد دیسانتری در تمام ماه های سال گزارش شده است ولی فراوانی موارد در نیمه ابتدای سال بیشتر بوده است و حدود ۶۰ درصد موارد طی ۶ ماه ابتدای سال رخ داده است.

رعایت بهداشت دست و شستشوی صحیح دست ها به ویژه بعد از اجابت مزاج، قبل از تهیه و صرف غذا، استفاده از توالت بهداشتی و دفع بهداشتی فاضلاب، استفاده از آب آشامیدنی ایمن و بهداشتی، شستشو و ضد عفونی صحیح میوه و سبزیجات از جمله اقدامات اصلی جهت پیشگیری از ابتلا به اسهال خونی است.

وضعیت طغیان بیماری های قابل انتقال از آب و غذا در کشور در سال ۱۴۰۳

بیماری های منتقله از آب و غذا یک مشکل سلامت عمومی رو به رشد در دنیا بوده و با تاثیر بر سیستم مراقبت های بهداشتی، کاهش بهره وری، به خطر انداختن توریسم و تجارت اثرات اجتماعی اقتصادی قابل توجهی به همراه دارد. بر اساس نظام مراقبت بیماری های واگیر در کشور، طغیان بیماری های منتقله از آب و غذا در گروه بیماری های مشمول گزارش فوری است و چنانچه دو نفر یا بیشتر که از یک غذا یا آشامیدنی مشترک استفاده کرده اند، بیمار شده و علائم بالینی مشترکی داشته باشند به عنوان وقوع طغیان بیماری منتقله از آب و غذا بوده و باید به سیستم سلامت گزارش تلفنی فوری شود.

همچنین در صورت افزایش تعداد بیماران با علائم گوارشی از قبیل اسهال، استفراغ، تهوع، دل درد و سایر علایم همراه مشاهده شود نیز مراتب باید به صورت فوری گزارش شود. در پاسخ به هر طغیان ارزیابی های لازم در قالب ارزیابی های اپیدمیولوژیک، ارزیابی های محیطی و ارزیابی های آزمایشگاهی توسط تیم های واکنش سریع انجام می شود.

سال گذشته ۴۵۰۰ طغیان بیماری های منتقله از آب و غذا در کشور گزارش شد

در سال ۱۴۰۳ در مجموع ۴۵۱۲ طغیان بیماری های منتقله از آب و غذا در کشور گزارش و ثبت شده است. به دنبال وقوع این تعداد طغیان تعداد موارد ابتلا، بستری و مرگ به ترتیب ۲۲۳۷۵ نفر، ۱۵۲۹ نفر و ۲۷ مورد و بر این اساس نرخ بستری و نرخ کشندگی به ترتیب ۶.۸۳ درصد و ۰.۱۲ درصد بوده است.

اغلب طغیان ها خانگی بوده است

تعداد مبتلایان در هر طغیان از حداقل ۲ تا حداکثر ۶۸۴ نفر متغیر بوده است اما تعداد بیماران در ۹۶ درصد طغیان‌ها کمتر یا مساوی۱۰ نفر بوده است. اگرچه اغلب طغیان ها از نوع طغیان های خانگی بوده است (۷۷ درصد) ولی۲۲۰ مورد از طغیان های گزارش شده به دنبال برگزاری مراسم جمعی از قبیل جشن تولد، عروسی و یا مراسم های مذهبی بوده است.

۱۴۶ طغیان در مراکز تجمعی از قبیل اردوگاه، آسایشگاه، خوابگاه دانشجویی، سرباز خانه و مراکز نظامی، مهد کودک، مدرسه، خوابگاه دانش آموزی و یا مهمان شهر اتباع خارجی رخ داده است. حدود ۶۸ درصد از طغیان ها در طول ۶ ماهه ابتدای سال و حدود ۵۶ درصد موارد در مناطق شهری یا حاشیه شهر به وقوع پیوسته است. تابلو بالینی در اغلب طغیان ها سندرم اسهال حاد آبکی (۴۶.۸۸ درصد) و سندرم مسمومیت غذایی (۴۳.۵۹ درصد) بوده است.

نتایج ویروس های تنفسی شناسایی شده (۲۱ پاتوژن تنفسی) / خرداد ۱۴۰۴

در خرداد ماه سال جاری(۱۴۰۴)، ویروس کووید۱۹ با ۱۱.۷ درصد در راس ویروس های در گردش قرار داشته است.

نتایج دیده وری (۲۱ پاتوژن تنفسی)

به منظور رصد و پایش ویروس های در گردش بیماریهای حاد تنفسی، دیده وری مولتی پلکس(۲۱ پاتوژن تنفسی) در دانشگاه های منتخب علوم پزشکی تهران، ایران، شهید بهشتی و هرمزگان از مرداد ماه سال ۱۴۰۲ شروع شده و در اردیبهشت ماه سال جاری، تعداد ۱۱۱ نمونه از نظر ۲۱ پاتوژن تنفسی، تحت آزمایش قرار گرفت. نتایج نشان دهنده آن است که ویروس کووید۱۹ با ۱۱.۷ درصد، رینوویروس با ۵.۴ درصد و ویروس های پارا آنفلوانزا و متاپنوموویروس(HMPV) با ۴.۵ درصد در راس ویروس های در گردش است.

طبق آخرین آمار مرکز مدیریت بیماری های واگیر، از ابتدای سال تا ۷ تیر امسال، ۲۲۲ مورد بیمار مبتلا به تب دنگی در کشور شناسایی شده است. از این تعداد، ۲۱۹ مورد در شهرستان چابهار گزارش شده که ۲۱۵ مورد آن بومی و ۴ بیمار شناسایی شده مربوط به آلوده شدگان در کشور پاکستان بوده‌اند. همچنین، یک مورد در زاهدان و دو مورد در ایرانشهر گزارش شده است که هر سه بیمار سابقه سفر به چابهار داشته‌اند.

همچنین در سال ۱۴۰۳ بالغ بر ۱۱۲۶ مورد تب دنگی در کشور تشخیص داده شده است که تعداد ۹۲۲ مورد آن در داخل کشور رخ داده است و انتقال محلی محسوب می شود و مابقی بیماران در خارج از کشور به بیماری دچار شده اند.

وضعیت کشور از نظر وجودناقل

در تمامی مبادی مرزی زمینی، ریلی، دریایی و هوایی بین المللی مراقبت حشره شناسی انجام می شود. اولین گزارش صید پشه آئدس اجیپتی در اسفند سال ۱۳۹۸ در شهرستان بندرلنگه استان هرمزگان گزارش شده است.

در حال حاضر پشه آئدس اجیپتی در استان های هرمزگان، سیستان و بلوچستان (چابهار و کنارک)، بوشهر (عسلویه و کنگان)، فارس (شهرستان مهر) و آئدس آلبوپیکتوس در تمامی نقاط استان گیلان، در شهرستان های رامسر، تنکابن، عباس آباد، محمودآباد و نور استان مازندران و شهرستان بیله سوار استان اردبیل، شهرستان های خدافرین، هوراند و کلیبر استان آذربایجان شرقی گزارش شده است