بازار خودرو در ایران؛ مسیر پرپیچ‌وخم قیمت‌ها

کد خبر: ۸۹۷۴۰۱

تاریخ: ۰۸ آذر ۱۴۰۴ - ۱۷:۳۳

بازار خودرو در ایران سال‌هاست که به یک میدان پرالتهاب شبیه شده؛ جایی که هر خبر کوچک، هر تصمیم دولتی، هر تغییر در تولید یا حتی هر شایعه‌ای درباره واردات، موجی تازه در قیمت‌ها به‌راه می‌اندازد. بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد که «قیمت روز خودرو» امروز بیش از هر زمان دیگری تحت‌تأثیر انتظارات، فضای روانی و محدودیت‌های ساختاری است. این گزارش تلاش می‌کند تصویری واقع‌گرایانه، ژورنالیستی و چندلایه از این بازار و نیروهای پنهان و آشکار آن ارائه دهد.

۱. بازاری که همیشه یک خبر جلوتر است

در بسیاری از کشورها قیمت خودرو تابعی از نرخ تولید، سطح تقاضا و رقابت بین خودروسازان است. اما در ایران، بازار خودرو یک ویژگی منحصربه‌فرد دارد:
قیمت‌ها حتی قبل از وقوع رویدادهای واقعی دستخوش تغییر می‌شوند.

به‌طور مثال کافی است زمزمه‌ای درباره کاهش یا افزایش تیراژ تولید منتشر شود یا سخنگویی از سخت‌تر شدن واردات حرف بزند. بلافاصله موجی از خرید هیجانی یا فروش اضطراری شکل می‌گیرد و «قیمت روز خودرو» جهش یا افت جدیدی را تجربه می‌کند.

روایت یکی از نمایشگاه‌داران مرکز شهر، تصویری شفاف از این وضعیت ارائه می‌دهد. او می‌گوید:
«ما هنوز درک نمی‌کنیم چرا مردم قبل از اینکه اتفاقی بیفتد واکنش نشان می‌دهند. هنوز مصوبه‌ای امضا نشده اما قیمت روز خودرو یک‌شبه بالا می‌رود.»

این رفتار نشان می‌دهد که بازار خودرو در ایران بیش از آنکه تابع منطق اقتصادی باشد، درگیر سرمایه‌گذاری احساسی و برداشت‌های ذهنی از آینده است.

۲. نوسانات ارزی؛ قلب تپنده گرانی‌ها

در هر تحلیلی از بازار خودرو، موضوع ارز در مرکز توجه قرار دارد. حتی خودروهای تولید داخل نیز با نرخ ارز پیوندی تنگاتنگ دارند؛ چون بخش قابل‌توجهی از قطعات، مواد اولیه و فناوری‌های مورد استفاده در خطوط تولید داخلی، وابسته به واردات است.

به همین دلیل، وقتی نرخ ارز بالا می‌رود، «قیمت روز خودرو» تقریباً فوری واکنش نشان می‌دهد. این تأثیر تنها روی خودروهای خارجی نیست؛ حتی مدل‌های داخلی و مونتاژی نیز از این موج در امان نیستند.

یکی از فعالان قدیمی بازار در این‌باره توضیح می‌دهد:
«وقتی دلار تکان می‌خورد، نه فقط خودروساز بلکه فروشنده‌ها و خریداران هم تکان می‌خورند. انگار همه منتظرند ببینند روند بالا رفتن قیمت روز خودرو کِی شدت می‌گیرد.»

این رابطه یک‌طرفه نیست؛ گاهی نیز با کاهش نرخ ارز، قیمت‌ها در بازار تکانی نمی‌خورند یا بسیار آرام و دیرهنگام پایین می‌آیند. دلیل؟
بازار خودرو همیشه سریع‌تر گران می‌شود تا ارزان.

۳. خودروسازان؛ بین تیراژ کم و هزینه‌های سنگین

خودروسازان داخلی در سال‌های اخیر با مشکلاتی جدی روبه‌رو شده‌اند:

هزینه‌های بالای تولید

فرسودگی بخشی از خطوط مونتاژ

محدودیت‌های تامین قطعات

بدهی‌های سنگین به قطعه‌سازان

قیمت‌گذاری دستوری

این زنجیره پیچیده موجب می‌شود که تیراژ تولید در برخی دوره‌ها کاهش یابد و همین موضوع زمینه‌ای برای رشد «قیمت روز خودرو» فراهم کند. در واقع، هر زمان تولید کمتر از نیاز بازار باشد، فاصله میان عرضه و تقاضا مستقیماً به افزایش قیمت‌ها تبدیل می‌شود.

یکی از قطعه‌سازان باسابقه می‌گوید:
«وقتی قیمت‌گذاری دستوری است اما هزینه تولید آزادانه بالا می‌رود، طبیعی است که تولیدکننده قدرت تولید پایدار نداشته باشد. در نتیجه بازار سیگنال کمبود می‌گیرد و قیمت روز خودرو بالا می‌رود.»

۴. واردات؛ امیدی که همیشه کامل محقق نمی‌شود

در سال‌های اخیر، خبرهایی درباره باز شدن مسیر واردات خودروهای اقتصادی منتشر شده است. این اخبار همان‌طور که انتظار می‌رفت، ابتدا موجب کاهش هیجان و افت موقت قیمت‌ها شد. اما در عمل، به دلیل محدودیت‌های ارزی، پیچیدگی فرآیندها و دشواری‌های اجرایی، واردات آن‌طور که تصور می‌شد گسترده نشد.

به همین دلیل، بازار دوباره به مسیر قبلی بازگشت و «قیمت روز خودرو» پس از دوره‌ای انتظار و ثبات نسبی، دوباره روند صعودی گرفت.

یک کارشناس بازار خودرو می‌گوید:
«هر بار که خبر از واردات می‌آید، مردم فاز انتظار می‌گیرند و قیمت‌ها برای مدتی آرام می‌شود. اما وقتی تعداد خودروهای وارداتی کم باشد، دوباره بازار کنترل را از دست می‌دهد.»

۵. خریداران؛ میان نیاز واقعی و نگرانی از آینده

در این میان، خریداران خودرو نیز به دو دسته تقسیم شده‌اند:

الف) خریداران مصرفی

این گروه به‌دنبال خرید برای استفاده‌اند اما به دلیل رشد مداوم قیمت‌ها، هر بار خرید را عقب می‌اندازند؛ با امید اینکه «قیمت روز خودرو» یک روزی پایین بیاید. بسیاری از آنان می‌گویند ماه‌هاست به دنبال خرید هستند اما هر بار قیمت‌ها از دسترس خارج می‌شود.

ب) خریداران سرمایه‌ای

این گروه بازار را به چشم محلی برای حفظ ارزش پول می‌بیند. آنها خودرو را نه برای رانندگی، بلکه به‌عنوان دارایی امن قلمداد می‌کنند. همین رفتار باعث شده تقاضای سوداگرانه در برخی دوره‌ها تأثیر شدیدی بر قیمت‌ها بگذارد.

درواقع، ترکیب مصرف و سرمایه بودن خودرو در ایران، بازاری غیرمتعارف ایجاد کرده است؛ بازاری که با کوچک‌ترین باد مخالف یا موافق، تغییر جهت می‌دهد.

۶. نمایشگاه‌داران؛ روایت از خط مقدم بازار

گشت‌وگذار در نمایشگاه‌های سطح شهر نشان می‌دهد که بسیاری از فروشندگان نسبت به آینده بازار تردید دارند. اغلب آنها معتقدند که:

قیمت‌ها هنوز واقعی نیست

معاملات نسبت به چند سال قبل کاهش یافته

مردم منتظرند ببینند تصمیمات سیاست‌گذار در نهایت چه خواهد بود

در برخی نمایشگاه‌ها خودروهایی دیده می‌شود که هفته‌هاست همان‌جا پارک شده‌اند. یکی از نمایشگاه‌داران شمال شهر می‌گوید:
«بازار دیگر مثل گذشته نیست؛ قبلاً هر خودرویی می‌آوردیم نهایتاً سه چهار روزه می‌رفت. حالا حتی اگر قیمت روز خودرو را پایین بگذاری، باز هم خریدار با وسواس جلو می‌آید.»

۷. سامانه‌های قیمت‌گذاری آنلاین؛ مرجع جدید مردم

در گذشته قیمت خودرو بیشتر توسط نمایشگاه‌داران یا صفحات آگهی‌ها تعیین می‌شد. اما امروز سامانه‌های اینترنتی، شبکه‌های اجتماعی و ابزارهای آنلاین قیمت‌گذاری نقش مهمی پیدا کرده‌اند.

این سامانه‌ها مدام به‌روزرسانی می‌شوند و بسیاری از مردم هر روز چندین بار «قیمت روز خودرو» را در آنها جست‌وجو می‌کنند. با این حال، این ابزارها گاهی خود به بخشی از التهاب بازار تبدیل می‌شوند چون هر کاهش یا افزایش کوچک، موجی از واکنش را در شبکه‌های اجتماعی ایجاد می‌کند.

۸. آینده بازار؛ ثبات یا آشفتگی بیشتر؟

پیش‌بینی درباره آینده بازار خودرو کاری دشوار و پرریسک است. اما برخی نشانه‌ها می‌تواند خطوط کلی آینده را مشخص کند:

۱. اگر تولید افزایش یابد

بازار به سمت تعادل حرکت می‌کند و سرعت رشد قیمت‌ها کم می‌شود.

۲. اگر واردات روان‌تر شود

در میان‌مدت قیمت روز خودرو به سمت منطقی‌تر شدن میل می‌کند اما کاهش شدید بعید است.

۳. اگر نرخ ارز تثبیت شود

نوسان‌ها کمتر خواهد شد و بازار به سمت رفتار منطقی‌تر حرکت می‌کند.

۴. اگر سیاست‌گذاری یکپارچه شود

کاهش دخالت‌های مقطعی می‌تواند بزرگ‌ترین کمک به آرام‌سازی بازار باشد.

در مقابل، هر نوع بی‌ثباتی سیاسی، اقتصادی یا صنعتی می‌تواند فضای بازار را تیره‌تر کند و بار دیگر قیمت‌ها را به صعود وا دارد.

۹. جمع‌بندی: بازاری که هنوز دنبال راه‌حل می‌گردد

بازار خودرو در ایران هنوز فرآیندی پایدار و قابل پیش‌بینی ندارد و «قیمت روز خودرو» همچنان درگیر اثرات روانی و ساختاری است. حساسیت بازار بالا، دخالت‌های گاه‌به‌گاه، محدودیت تولید، احتیاط خریداران، نقش سرمایه‌گذاران و نوسانات نرخ ارز، همه‌وهمه بازاری ایجاد کرده که کوچک‌ترین خبر می‌تواند در آن موج بیندازد.

برای رسیدن به ثبات واقعی باید:

تولید پایدار باشد

واردات هدفمند و قابل اتکا پیش برود

سیاست‌گذاری شفاف شود

و بازار از رفتارهای غیرمنطقی فاصله بگیرد

تا زمانی که این مؤلفه‌ها شکل نگرفته‌اند، بازار خودرو همچنان بازاری خواهد بود که هر روز با عبارتی آشنا گره خورده است: «قیمت روز خودرو».