شاید سال ۲۰۲۶، سال فروپاشی صخره‌های مرجانی جهان باشد

صخره‌های مرجانی گرمسیری کمتر از ۱ درصد از بستر اقیانوس‌ها را پوشش می‌دهند، اما زیستگاه حدود ۲۵ درصد از تمام گونه‌های دریایی جهان هستند. برآورد می‌شود که طی چند دهه‌ی گذشته، بین ۳۰ تا ۵۰ درصد از صخره‌های مرجانی جهان از بین رفته‌اند.

کد خبر: ۹۰۳۸۱۴

تاریخ: ۱۶ دی ۱۴۰۴ - ۱۱:۵۸

به گزارش انتخاب و به نقل از sciencealert ؛ اکنون به آستانه‌ای وحشتناک نزدیک می‌شویم. پس از موج‌های گرمای بی‌سابقه‌ی اقیانوسی در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ که باعث «سفیدشدگی» مرجان‌ها در دست‌کم ۸۳ کشور شد، دانشمندان با نگرانی فزاینده‌ای چشم به سال ۲۰۲۶ دوخته‌اند.

پرسش این است: آیا ۲۰۲۶ سالی خواهد بود که یک نقطه‌ی واژگونی جهانی برای مرجان‌های آب‌های گرم رقم می‌خورد؟ نقطه‌ای که پس از آن، سرنوشت این اکوسیستم‌ها عملاً قطعی می‌شود و حتی مقاوم‌ترین گونه‌ها نیز دیگر توان بازیابی نخواهند داشت.

سرنوشت مرجان‌ها در گرو اقیانوس آرام

آینده‌ی این اکوسیستم‌ها ممکن است به رویدادهایی در اقیانوس آرام گره خورده باشد؛ به‌ویژه به یک چرخه‌ی طبیعی اقلیمی به نام نوسان جنوبی ال‌نینو–لانینا (ENSO). ما به‌تازگی از یک ال‌نینوی ویرانگر (فاز گرم این چرخه) عبور کرده‌ایم؛ رویدادی که ۸۴ درصد از صخره‌های مرجانی جهان را در معرض تنش گرمایی در حد «سفیدشدگی» قرار داد.

در حالت معمول، صخره‌ها در دوره‌ی خنک‌تر لانینا چند سال فرصت «نفس کشیدن» و ترمیم دارند. اما با گرم‌تر شدن سیاره، ال‌نینوها هم قوی‌تر و هم پرتکرارتر شده‌اند و دوره‌های گذار نیز کوتاه‌تر و خنکای آن‌ها کمتر شده است.

با پیش‌بینی وقوع یک ال‌نینوی دیگر در سال ۲۰۲۶ ــ آن هم تنها مدت کوتاهی پس از رویداد قبلی ــ بسیاری از صخره‌ها زمان کافی برای بازیابی نخواهند داشت. این مرحله‌ی بعدی می‌تواند ماشه‌ی فروپاشی گسترده‌ی صخره‌های مرجانی را بکشد.

آیا به نقطه‌ی بازگشت‌ناپذیر نزدیک می‌شویم؟

نگرانی اصلی این است که ۲۰۲۶ به یک «نقطه‌ی واژگونی» تبدیل شود؛ لحظه‌ای که یک اکوسیستم به‌طور ناگهانی دچار تغییر می‌شود، آن‌هم تغییری که بازگرداندن آن بسیار دشوار یا حتی ناممکن است.

با این حال، شناسایی این آستانه‌ها در زمان وقوع‌شان بسیار سخت است. هر صخره ویژگی‌های خاص خود را دارد و تشخیص تغییرات دائمی در میان شوک‌های کوتاه‌مدتی مانند موج‌های گرمایی و رویدادهای شدید آب‌وهوایی ــ آن هم در شرایطی که دمای جهانی همچنان رو به افزایش است ــ کار ساده‌ای نیست. همین موضوع باعث می‌شود دیدن تصویر کلیِ وضعیت بلندمدت صخره‌ها دشوارتر شود.

رسیدن هم‌زمان تمام مرجان‌های جهان به یک نقطه‌ی واژگونی در سال ۲۰۲۶، بدبینانه‌ترین و کم‌احتمال‌ترین سناریو است. اما در مقیاس محلی، بسیاری از صخره‌های آب‌های گرم آشکارا در مسیر آسیب شدید قرار دارند.

برخی صخره‌ها همین حالا از نقطه‌ی بازگشت‌ناپذیر عبور کرده‌اند و اگر موج‌های گرمای شدید بار دیگر به این زودی سراسر مناطق گرمسیری را دربرگیرد، میزان خسارت طی ۱۲ ماه آینده می‌تواند فاجعه‌بار باشد.

فروپاشی مرجانی چه شکلی دارد؟

وقتی یک صخره از نقطه‌ی واژگونی عبور می‌کند، دگرگونی آن می‌تواند تکان‌دهنده باشد.

این روند با سفیدشدگی آغاز می‌شود؛ زمانی که آب اطراف بیش از حد گرم می‌شود. این تنش باعث می‌شود مرجان‌ها جلبک‌های ریز و رنگارنگِ هم‌زیست در بافت‌های خود را بیرون برانند و در نتیجه سفید به نظر برسند.

در این مرحله مرجان هنوز نمرده است، اما اگر دمای بالا برای مدت طولانی ادامه یابد، مرگ آن محتمل خواهد بود.

گونه‌هایی که نسبت به گرما حساس‌ترند، بیش از همه در معرض نابودی قرار می‌گیرند. پس از مرگ مرجان‌ها، جلبک‌ها به‌سرعت جای آن‌ها را می‌گیرند و در چنین شرایطی، استقرار و رشد لاروهای جدید مرجان بسیار دشوار می‌شود.

این آسیب‌ها می‌توانند بسیار ماندگار باشند و صخره شاید هرگز به وضعیت پیشین خود بازنگردد.

همه‌چیز هم تیره‌وتار نیست

البته یک سفیدشدگی گسترده‌ی دیگر ناشی از ال‌نینو، حکم مرگ تمام مرجان‌ها را ندارد. میزان تاب‌آوری در برابر گرما در نواحی مختلف اقیانوسی متفاوت است. برخی گونه‌ها با افزایش دما به‌سرعت دچار مشکل می‌شوند، در حالی که برخی دیگر نشان داده‌اند می‌توانند گرما را تحمل کنند یا حتی خود را با آن سازگار سازند.

مرجان‌های خلیج عقبه (میان شبه‌جزیره‌ی سینای مصر و عربستان سعودی) و ماداگاسکار، به‌طور شگفت‌انگیزی دماهای بی‌سابقه‌ی ۲۰۲۳–۲۰۲۴ را تاب آوردند. این موضوع نشان می‌دهد که برخی جوامع مرجانی از مقاومت طبیعی در برابر تنش گرمایی برخوردارند.

همچنین صخره‌های عمیق‌ترِ دور از ساحل ممکن است به‌عنوان نوعی «بانک بذر» برای آینده عمل کنند.

این صخره‌ها که «مزوفوتیک» نام دارند و در عمق حدود ۳۰ تا ۵۰ متری زیر سطح آب قرار گرفته‌اند، در زمان موج‌های گرمایی از محافظت بیشتری برخوردارند؛ زیرا لایه‌هایی از آب خنک‌تر و سنگین‌تر آن‌ها را دربر می‌گیرد. به همین دلیل، صخره‌های عمیق‌تر می‌توانند به پناهگاه‌هایی حیاتی تبدیل شوند که در آن‌ها مرجان‌های آب‌های گرم دست‌کم در آینده‌ی نزدیک شانس بیشتری برای بقا داشته باشند.

فراتر از گرما

حتی اگر دما در سال ۲۰۲۶ افزایش یابد، مرجان‌ها از همین حالا نیز به‌دلیل عواملی مانند آلودگی، صید بی‌رویه و توسعه‌ی سواحل بیش از گذشته مستعد سفیدشدگی هستند.

خبر خوب این است که کاهش این فشارها می‌تواند به بازیابی صخره‌ها کمک کند. برای نمونه، صخره‌ی مرجانی مزوامریکا که نزدیک به ۷۰۰ مایل در امتداد سواحل مکزیک و آمریکای مرکزی کشیده شده است. با وجود آن‌که ۴۰ درصد از این صخره در سال ۲۰۲۴ دچار سفیدشدگی شد، برخی بخش‌ها بهبود یافتند؛ چرا که با مدیریت بهتر شیلات، جمعیت ماهی‌ها دوباره افزایش پیدا کرد.

اسیدی‌شدن اقیانوس‌ها ــ که در اثر جذب بیشتر CO₂ از جو رخ می‌دهد ــ ساخت اسکلت‌های سخت مرجانی را دشوارتر می‌کند. این فرایند مرجان‌ها را ضعیف کرده و رشد آن‌ها را کند می‌سازد و حتی مرجان‌های عمیق و آب‌های سرد را که دچار سفیدشدگی نمی‌شوند، تهدید می‌کند.

راه نجات صخره‌های مرجانی

برای آن‌که این کانون‌های عظیم تنوع زیستی بتوانند از قرن بیست‌ویکم جان سالم به در ببرند، باید هم‌زمان سه اقدام اساسی انجام دهیم:
۱) کاهش شدید و فوری انتشار کربن برای خنک‌تر کردن آب‌ها،
۲) کم کردن فشارهای محلی مانند آلودگی و صید بی‌رویه،
۳) و گنجاندن پرورش گزینشی مرجان‌های مقاوم به گرما در برنامه‌های احیای صخره‌ها، تا تاب‌آوری آن‌ها در برابر موج‌های گرمایی افزایش یابد.