شکسپیر واقعی کیست؟

در سال‌های اخیر، بحث درباره اینکه آیا ویلیام شکسپیر واقعاً نویسنده آثار مشهورش بوده، شدت بالا گرفته است. برخی پژوهشگران با اشاره به کمبود مدارک تاریخی و تحصیلات محدود او، نظریه استفاده از نام مستعار یا همکاری با دیگران را مطرح می‌کنند. در مقابل، طرفداران هویت رسمی شکسپیر مدارک هم‌عصران و ثبت آثار را دلیلی بر نقش او می‌دانند.

کد خبر: ۹۰۵۷۷۴

تاریخ: ۲۹ دی ۱۴۰۴ - ۲۱:۰۷

ایبنا: در سال‌های اخیر، بحث درباره اینکه آیا ویلیام شکسپیر واقعاً نویسنده آثار مشهورش بوده، شدت بالا گرفته است. برخی پژوهشگران با اشاره به کمبود مدارک تاریخی و تحصیلات محدود او، نظریه استفاده از نام مستعار یا همکاری با دیگران را مطرح می‌کنند. در مقابل، طرفداران هویت رسمی شکسپیر مدارک هم‌عصران و ثبت آثار را دلیلی بر نقش او می‌دانند.

سال‌های اخیر بحثی تازه بر سر این موضوع شکل گرفته که آیا واقعاً ویلیام شکسپیر نمایشنامه‌نویس و شاعر مشهور عصر الیزابت نویسنده واقعی آثاری است که به نام او منتشر شده‌اند؟ شکسپیر که پسر یک دستکش‌ساز و سیاست‌مدار شهری در استراتفورد-آون بود، از دیدگاه بسیاری از تاریخ‌نگاران ادبی به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین نویسندگان زبان انگلیسی معرفی می‌شود و نمایشنامه‌هایی مانند هملت و جولیو سزار همچنان در مرکز ادبیات جهانی قرار دارند؛ اما برخی از پژوهشگران و نویسندگان معتقدند که ممکن است این آثار نه توسط خود او، بلکه توسط نام مستعاری منتشر شده باشند یا اینکه بخش‌هایی از آنها با همکاری دیگران نوشته شده باشد و بنابراین پرسش از «هویت واقعی نویسنده» همچنان موضوع بحث و گمانه‌زنی است.

منتقدان این دیدگاه، که به «ضد-استراتفوردیان» معروف‌اند، با تمرکز بر مدارک تاریخی می‌گویند مدارک معتبری که شکسپیر را به‌عنوان نویسنده قطعی آثارش معرفی کنند، وجود ندارد. آنها اشاره می‌کنند که او احتمالاً تنها تحصیلات ابتدایی محلی داشته و به دانشگاه نرفته است، در حالی که آثار منسوب به او حاوی واژگان گسترده، تسلط زبانی و آگاهی از موضوعات بسیار گوناگون‌اند؛ از سوی دیگر، مدارک به‌جا مانده بیشتر در مورد معاملات ملکی و سرمایه‌گذاری او صحبت می‌کنند، نه فعالیت ادبی‌اش، و نوشته‌های شخصی یا نامه‌هایی که نشان‌دهنده جایگاه ادبی او باشند، یافت نشده‌اند. همچنین نبود شواهدی از سفرهای او به خارج از انگلستان، عدم وجود ادعای عمومی در زمان حیاتش درباره استفاده از نام مستعار، و اینکه در زمان مرگ او گریه عمومی قابل‌توجهی مشاهده نشده است، از دیگر نکاتی است که این گروه مطرح می‌کنند.

در مقابل، طرفداران هویت رسمی شکسپیر به مدارکی اشاره می‌کنند که هم‌عصران او، از جمله نمایشنامه‌نویسان و همکاران، وی را به‌عنوان نویسنده آثارش می‌شناخته‌اند و مسئولان تودور نیز در زمان خود، این آثار را به نام او ثبت کرده و حتی پس از مرگش دیگران در انتشار آثارش مشارکت داشته‌اند. همچنین بسیاری از پژوهشگران معتقدند که حتی اگر او با دیگران در برخی آثار همکاری کرده باشد، این موضوع به معنای نفی کامل نقش او نیست.

نظریه‌های جایگزین درباره نویسنده واقعی این مجموعه آثار بسیار متعددند و در طول قرن‌های نوزدهم و بیستم شکل گرفته‌اند. یکی از قدیمی‌ترین این نظریه‌ها منتسب کردن آثار به فرانسیس بیکن، دولتمرد و فیلسوف برجسته است؛ طرفداران این دیدگاه استدلال می‌کنند که بیکن به دلایل اجتماعی و سیاسی نمی‌خواسته نویسنده نمایشنامه باشد و در آثار «شکسپیر» ایده‌های فلسفی و علمی خود را مخفی کرده‌است.

نظریه دیگری می‌گوید که ادوارد دو ور، ۱۷ امیر آکسفورد، شاعر و حامی هنر بود که به دلایل متعدد از جمله موقعیت اجتماعی خود از انتشار آثارش تحت نام واقعی خودداری کرده و از نام شکسپیر به‌عنوان «جلوه» استفاده کرده است؛ حامیان این دیدگاه اشاره می‌کنند که سفرهای اروپایی و آگاهی آکسفورد از زبان‌ها و فرهنگ‌های دیگر می‌توانند علل انتخاب او برای نوشتن آثار متنوع شکسپیری باشند، هرچند یکی از نقدهای مهم این نظریه این است که آکسفورد در سال ۱۶۰۴ درگذشت، در حالی که برخی آثار شکسپیر پس از آن منتشر شده‌اند.

برخی دیگر، مانند هواداران نظریه مارلویان، معتقدند کریستوفر مارلو، نمایشنامه‌نویس و شاعر هم‌عصر شکسپیر، نویسنده واقعی اکثر، یا حتی همه آثار بوده و مرگ او در سال ۱۵۹۳ ممکن است صحنه‌سازی بوده باشد تا بتواند تحت نام شکسپیر به نوشتن ادامه دهد؛ این دیدگاه اشاره می‌کند که سبک و محتواهای آثار مارلو با شکسپیر شباهت‌های قابل توجهی دارد و اولین اثر منتشرشده با نام شکسپیر درست پس از مرگ مارلو ظاهر شد.

در دهه‌های بعد، نظریه‌پردازان حتی نام زنان فرهیخته‌ای مانند مریم سیدنی و امیلیا باسّانو را نیز به‌عنوان گزینه‌های ممکن پیشنهاد کرده‌اند، با استدلال‌هایی بر پایه آموزش کلاسیک، حضور در محافل ادبی و عناصر خاص فرهنگی و جغرافیایی در آثار شکسپیری که ممکن است با تجربه‌های زندگی آنان هم‌راستا باشد.

بحث درباره هویت واقعی نویسنده آثار منسوب به شکسپیر تاکنون توجه چهره‌های سرشناس فرهنگی را نیز جلب کرده است؛ از مارک تواین که از بیکن دفاع کرد گرفته تا هلن کلر، زیگموند فروید و والت ویتمن که هر یک به نوعی در کنار این گمانه‌ها ایستاده‌اند، و حتی دو قاضی سابق دیوان عالی آمریکا نیز به طوماری پیوسته‌اند که خواستار بازنگری جدی‌تر در این سوالات شده است.

اگرچه اکثریت جامعه علمی و ادبی امروز هنوز شکسپیر را نویسنده اصلی آثارش می‌دانند، مسئله «هویت واقعی نویسنده آثار شکسپیر» یکی از بحث‌برانگیزترین و هم‌چنان جذاب‌ترین موضوعات در تاریخ ادبیات جهانی باقی مانده است.