فسیلی تازه‌کشف‌شده از نخستین جانوران خشکی‌زی که به گیاه‌خواری روی آوردند

با «تیرانوروتِر هِبِرتی» آشنا شوید؛ گونه‌ای تازه توصیف‌شده که در زمان خود یکی از بزرگ‌ترین و ترسناک‌ترین جانوران خشکی‌زی به شمار می‌رفت این چهاراندام عجیب که حدود ۳۰۷ میلیون سال پیش می‌زیست، از نخستین موجودات شناخته‌شده‌ی خشکی‌زی بود که به آزمایش یک رژیم غذایی گیاه‌خواری دست زد.

کد خبر: ۹۰۹۲۹۵

تاریخ: ۲۱ بهمن ۱۴۰۴ - ۲۲:۳۸

.با «تیرانوروتِر هِبِرتی» آشنا شوید؛ گونه‌ای تازه توصیف‌شده که در زمان خود یکی از بزرگ‌ترین و ترسناک‌ترین جانوران خشکی‌زی به شمار می‌رفت. این چهاراندام عجیب که حدود ۳۰۷ میلیون سال پیش می‌زیست، از نخستین موجودات شناخته‌شده‌ی خشکی‌زی بود که به آزمایش یک رژیم غذایی گیاه‌خواری دست زد.

به گزارش انتخاب و به نقل از   sciencealert ؛ در زمانی که نخستین مهره‌داران، حدود ۳۷۰ میلیون سال پیش، خود را از آب بیرون کشیدند و پا به خشکی گذاشتند، گیاهان بیش از ۱۰۰ میلیون سال بود که بی‌دردسر و آرام روی زمین زندگی می‌کردند.

خوشبختانه برای گیاهان، این جانوران اولیه برای میلیون‌ها سال عمدتاً به خوردن یکدیگر مشغول بودند—اما دیر یا زود، تکامل راهی پیدا می‌کرد تا یکی از آن‌ها به این منبع غذایی فراوان و دست‌نخورده دست یابد.

اسکن‌های سی‌تی از جمجمه‌ی تیرانوروتِر نشان داد که این جانور از نخستین موجوداتی بوده که این راز را کشف کرده است. دندان‌ها و آرواره‌های آن به‌خوبی با یک رژیم غذایی عمدتاً گیاهی سازگار شده بودند.

آرین مان، زیست‌شناس تکاملی در موزه‌ی فیلد شیکاگو و نویسنده‌ی همکار مطالعه، می‌گوید:
«این یکی از قدیمی‌ترین جانوران چهارپا است که می‌دانیم سبزیجات می‌خورده است.»

او اضافه می‌کند:
«این یافته نشان می‌دهد آزمایش گیاه‌خواری به نخستین چهاراندام‌های خشکی‌زی بازمی‌گردد—خویشاوندان باستانی تمام مهره‌داران خشکی، از جمله خود ما.»

با وجود نام هراس‌انگیزش، تیرانوروتِر احتمالاً تنها حدود ۲۵ سانتی‌متر (۱۰ اینچ) طول داشته است. تصور می‌شود این جانور به گروهی به نام «پانتیلیدها» تعلق داشته باشد؛ گروهی که با آخرین نیای مشترک خزندگان و پستانداران خویشاوند بودند.

مان می‌گوید:
«پانتیلیدها متعلق به مرحله‌ی دوم خشکی‌زی شدن هستند؛ دوره‌ای که جانوران به‌طور دائمی با زندگی روی خشکی سازگار شدند.»

دیرینه‌شناسان جمجمه‌ی تیرانوروتِر را درون تنه‌ی فسیل‌شده‌ی یک درخت در نوا اسکوشیا، کانادا، کشف کردند. پژوهشگران برای مطالعه‌ی جدید، جمجمه را با اسکن میکرو-سی‌تی با وضوح بالا بررسی کردند تا ببینند دندان‌ها چه داستانی برای گفتن دارند.

در کنار ردیفی از دندان‌های نسبتاً آشنا در امتداد فک، تیرانوروتِر مجموعه‌هایی از صفحات استخوانی موسوم به «باتری‌های دندانی» در سقف دهان و فک پایینی خود داشت. همان‌طور که در بسیاری از گیاه‌خواران بعدی—از جمله دایناسورها—دیده می‌شود، این صفحات با ساییده شدن به هم، بافت‌های سخت گیاهی را خرد و آسیاب می‌کردند.

هیلاری مدین، دیرینه‌شناس دانشگاه کارلتون کانادا و نویسنده‌ی ارشد مطالعه، می‌گوید:
«هیجان‌انگیزترین بخش برای ما این بود که ببینیم پس از اسکن، چه چیزی در دهان این جانور پنهان شده است—دهانی مملو از یک مجموعه‌ی اضافی از دندان‌ها برای خرد کردن و آسیاب غذا، مثل گیاهان.»

البته به گفته‌ی پژوهشگران، تیرانوروتِر اگرچه گیاه‌خوار بوده، اما احتمالاً کاملاً وگان نبوده است. به‌احتمال زیاد اگر فرصتی پیش می‌آمد، از خوردن حشرات یا بندپایان هم چشم‌پوشی نمی‌کرد.

در واقع، ممکن است ریشه‌ی گیاه‌خواری آن به اجدادش بازگردد که از همین جانوران تغذیه می‌کردند. باتری‌های دندانی شاید ابتدا برای خرد کردن اسکلت‌های بیرونی سخت بندپایان تکامل یافته باشند و بعدها یکی از این جانوران زیرک متوجه شده باشد که همین ابزار برای جویدن گیاهان بی‌دفاع هم کارآمد است.

از سوی دیگر، چون خود حشرات گیاه‌خوار بودند، خوردن آن‌ها می‌توانست دستگاه گوارش چهاراندام‌ها را با میکروبیوم مناسب برای هضم سلولز «آماده‌سازی» کند.

جالب‌تر اینکه پس از شناسایی ساختارهای دندانی مشکوک به گیاه‌خواری در تیرانوروتِر، پژوهشگران نمونه‌های دیگر پانتیلید را نیز دوباره بررسی کردند و ویژگی‌های مشابهی یافتند—از جمله در فسیلی که قدمت آن به ۳۱۸ میلیون سال پیش می‌رسد.