روزه‌داری متناوب زیر ذره‌بین علم؛ شواهد اندکی از تأثیر واقعی آن بر کاهش وزن حکایت دارند

هر رژیم غذایی دوره‌ای از محبوبیت را تجربه می‌کند، اما شواهد نوظهور اکنون سایه‌ای از تردید بر هیاهوی پیرامون روزه‌داری متناوب انداخته‌اند.

کد خبر: ۹۱۰۴۵۱

تاریخ: ۲۹ بهمن ۱۴۰۴ - ۲۳:۰۳

به گزارش انتخاب و به نقل از  sciencealert ؛ بر اساس یک مرور گسترده و تازه از مطالعات بالینی، الگوهای مختلف روزه‌داری در کوتاه‌مدت هیچ برتری‌ای نسبت به رژیم‌های متعارف برای کاهش وزن ندارند.

در واقع، روزه‌داری متناوب طی یک سال تنها تغییراتی بسیار ناچیز و از نظر بالینی کم‌اهمیت ایجاد کرده است. این روش محبوب حتی در کاهش ۵ درصدی وزن بدن نیز عملکردی بهتر از ندادن هیچ‌گونه تغییر رژیمی نداشته است.

نویسندگان این مرور، به سرپرستی «لوئیس گارگنانی» از مؤسسه دانشگاهی بیمارستان ایتالیایی در بوئنوس آیرس آرژانتین، نتیجه‌گیری می‌کنند:

«در مقایسه با توصیه‌های سنتی تغذیه‌ای (مانند محدود کردن کالری یا تغییر نوع مواد غذایی مصرفی)، روزه‌داری متناوب احتمالاً تفاوت اندک یا هیچ تفاوتی در کاهش وزن و کیفیت زندگی بزرگسالان دارای اضافه‌وزن یا چاقی ایجاد نمی‌کند.»

این تیم پژوهشی بین‌المللی اعلام کرده‌اند که درباره یافته‌های مربوط به کاهش وزن «اطمینان متوسطی» دارند، اما در مورد سایر پیامدهای مرتبط با رژیم غذایی، سطح شواهد را «بسیار نامطمئن» ارزیابی می‌کنند.

بررسی ۲۲ کارآزمایی بالینی در سراسر جهان

این مرور جهانی شامل ۲۲ کارآزمایی بالینی تصادفی‌سازی‌شده درباره روزه‌داری متناوب بود که بین سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۴ منتشر شده‌اند. در مجموع ۷۵ مطالعه کنار گذاشته شدند که برخی از آن‌ها به دلیل دوره پیگیری کمتر از شش ماه حذف شدند.

در مجموع، نزدیک به ۲ هزار شرکت‌کننده از آمریکای شمالی، استرالیا، چین، دانمارک، آلمان، نروژ و برزیل در این تحلیل گنجانده شدند.

کارآزمایی‌ها طیف متنوعی از روش‌ها را بررسی کردند، از جمله:

• محدود کردن زمان غذا خوردن (مصرف وعده‌ها در یک بازه روزانه، معمولاً ۱۰ ساعت یا کمتر)

• روزه‌داری دوره‌ای برای یک یا دو روز در هفته

• روزه‌داری یک‌روزدرمیان

• روزه‌داری اصلاح‌شده یک‌روزدرمیان (برای مثال، دو روز روزه و پنج روز تغذیه معمول)

بسیاری از این مطالعات به نتایج قطعی نرسیدند و هیچ‌یک میزان رضایت شرکت‌کنندگان، وضعیت دیابت یا سایر مشکلات سلامت را گزارش نکردند. در میان پژوهش‌هایی که روزه‌داری متناوب را با عدم تغییر رژیم مقایسه کرده بودند، تنها یک مطالعه کیفیت زندگی را بررسی کرده و فقط دو مطالعه به عوارض جانبی احتمالی مانند خستگی، سردرد یا احساس ناخوشی پرداخته بودند.

نویسندگان خاطرنشان می‌کنند که اگرچه یک مرور اخیر از سوی سازمان پژوهشی Cochrane اثرات روزه‌داری متناوب را در پیشگیری و کاهش خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی بررسی کرده بود، اما بیشتر مطالعات گنجانده‌شده در آن، شرکت‌کنندگانی بدون اضافه‌وزن یا چاقی را شامل می‌شدند؛ موضوعی که کاربرد نتایج آن برای این جمعیت را محدود می‌کند.

هنوز برای توصیه پزشکی زود است

به‌وضوح، پیش از آنکه پزشکان روزه‌داری متناوب را به‌عنوان روشی قطعی برای کاهش وزن یا بهبود سلامت متابولیک در افراد دارای اضافه‌وزن یا چاقی توصیه کنند، پژوهش‌های بیشتری لازم است.

با وجود کمبود شواهد مستحکم، این رژیم در سال‌های اخیر محبوبیت زیادی پیدا کرده است. اساس این رویکرد بر این ایده استوار است که بدن در حالت «روزه» سوخت‌وساز خود را تغییر می‌دهد و به‌جای گلوکز، از ذخایر چربی برای تأمین انرژی استفاده می‌کند.

برخی شواهد اولیه نشان می‌دهند که این وضعیت ممکن است برای مغز، روده و متابولیسم فوایدی داشته باشد. با این حال، انواع مختلفی از روزه‌داری متناوب وجود دارد و برخی مطالعات نشان داده‌اند که همه این روش‌ها لزوماً شاخص‌های سلامت متابولیک یا قلبی‌عروقی را تغییر نمی‌دهند.

حتی در صورت پایبندی کامل به یک رژیم روزه‌داری، پژوهش‌ها نشان می‌دهند که میزان سودمندی آن از فردی به فرد دیگر بسیار متفاوت است و باید به عوارض احتمالی نیز توجه کرد.

نیاز به پژوهش‌های گسترده‌تر و دقیق‌تر

گارگنانی و همکارانش با توجه به خلأهای موجود، خواستار انجام پژوهش‌های تازه درباره تأثیر روزه‌داری متناوب بر گروه‌های مختلف جمعیتی، از جمله زنان و مردان و گروه‌های اجتماعی-اقتصادی متفاوت شده‌اند. به گفته آنان، «تأثیر بالقوه روزه‌داری متناوب ممکن است کمبودهای تغذیه‌ای موجود را در برخی گروه‌ها تشدید کند.»

«مایک پیتزنر»، مدل‌ساز داده‌های سلامت در مؤسسه بهداشت برلین در شاریته، وابسته به Charité – Universitätsmedizin Berlin، در گفت‌وگو با The Guardian اظهار داشت که پژوهش‌های خودش نشان می‌دهد برای مشاهده مزایای متابولیک در خون، چندین روز روزه‌داری لازم است.

او به خبرنگار این روزنامه گفت:

«اگر افراد با چنین رژیم‌هایی احساس بهتری دارند، من آن‌ها را منع نمی‌کنم؛ اما این مطالعه، در کنار سایر پژوهش‌های این حوزه، به‌روشنی نشان می‌دهد که شواهد محکمی از اثرات مثبت فراتر از یک کاهش وزن متوسط احتمالی وجود ندارد.»

پیتزنر در ادامه افزود:

«بدن ما در طول تکامل، در شرایط کمبود مداوم غذا شکل گرفته و به‌خوبی می‌تواند دوره‌های طولانی بی‌غذایی را تحمل کند؛ اما این به آن معنا نیست که وقتی این برنامه‌های تکاملی فعال می‌شوند، عملکرد بهتری خواهیم داشت.»