قسمت صد و پنجاه و هفتم خاطرات میلسپو: مسلّم شده است که امتیازات انحصاری بیگانگان در ایران همانقدر نامطلوب است که دخالتهای مسلحانه یک جانبه و سیاست ستون پنجم

اکنون مسلّم شده است که امتیازات انحصاری بیگانگان در ایران همانقدر نامطلوب است که دخالتهای مسلحانه یک جانبه و سیاست ستون پنجم. هرگونه تحولی در مسئله نفت در آینده باید به کمپانیهای بین المللی واگذار شود و حتی‌الامکان با مشارکت ایران به عمل آید و من از نقطه نظر اصولی هیچ مانعی نمی بینم که مسئلۀ فروش امتیازات موجود از جمله امتیاز شرکت نفت انگلیس و ایران در جنوب و امتیاز شیلات در شمال به کمپانیهای بین‌المللی مورد توجه قرار گیرد. باید به اتحاد شوروی تضمین آزادی عبور و مرور به خلیج فارس و یک بندر آزاد در کرانه خلیج داده شود.

کد خبر: ۹۱۰۷۰۶

تاریخ: ۰۱ اسفند ۱۴۰۴ - ۲۳:۵۶

سرویس تاریخ «انتخاب»: کتاب ماموریت آمریکایی‌ها در ایران اثر آرتور میلسپو ترجمۀ حسین ابوترابیان در سال ۱۳۵۶ است.

آرتور میلسپو متولد مارس ۱۸۸۳ در روستایی در میشیگان، حقوقدان و کارشناس مالی آمریکایی که در سالهای ۱۹۲۲-۱۹۲۷ و ۱۹۴۲-۱۹۴۵ برای اصلاح مالیه به استخدام دولت ایران درآمد. او دانش آموخته (دکترای) دانشگاه جانز هاپکینز و (کارشناسی ارشد) دانشگاه ایلینوی بود‌.

در یکی از فصلهای پیشین این کتاب شرایطی را که به حکومت کردن در ایران کمک می‌کند و آن را مشخص می‌سازد مطرح کردم و متذکر شدم که این سرزمین هنوز یک ملت نیست. طرز تفکر و اخلاق عمومی مردم و طبقات حاکم هیچ شباهتی به کیفیات فکری و ویژگیهای اخلاقی که لازمه رهبری و شهروندی یک حکومت مستقل است ندارد. هیچ علامت تشویق کننده ای از تحولات سازمانی بنظر نمی رسد. مطبوعات، افکار عمومی، احزاب سیاسی بطرز شگفت انگیزی ناجوراند. دیوانسالاری هر چند از لحاظ حجم متورم است ولی از نظر ضروریات اساسی ابتدائی است. تمرکز اداری بیش از اندازه و گرایشهای خودکامگی همراه با فقدان انجمنهای ایالتی و ولایتی، عقب ماندگی و نابسامانی دولت را تأکید می‌کند.

پیشنهاداتی بعنوان راه چاره

اگر قرار باشد مسئله ایران حل شود باید یک‌ تلاش برنامه ریزی شده و سازمان یافته برای نیل به مقاصد زیر به عمل آید: (۱) حفظ کشور از دخالتهای زیانبار بیگانه. (۲) فراهم کردن زمینه بازسازی و پیشرفت داخلی.

تخلیه نیروهای مسلح شوروی از خاک ایران یکی از گامهای بزرگی است که باید در این راه برداشته شود. بدون رعایت تعهدات قراردادی موجود از جانب شوروی و تعهدات این کشور در قبال سازمان ملل متحد، امید ناچیزی به حفظ و بقای ایران از طریق هرگونه توافق موقت بین المللی می رود. هر وقت این شرایط جمع شد، سه قدرت بزرگ و ایران باید از طریق قرارداد اصول و ترتیب اجرائی را که برای دو شرط کلی که در فوق ذکر شد بهتر تشخیص می دهند اقتباس کنند.

بخش اول این قرارداد باید مربوط به جنبه هایی از مسئله باشد که مستقیماً موجب نگرانی بین المللی است. قرارداد باید تمامیت ارضی ایران را تضمین کند. باید از هرگونه روند تجزیه کشور خواه بصورت حکومت خودمختار آذربایجان و خواه جمهوری مستقل کردستان جلوگیری کند. بقیه پیش بینی‌های آن باید بیشتر جنبه منفی داشته باشد و هدف آن باید خاتمه دادن به دخالتهای مسلحانه یک جانبه، فشارهای سیاسی زیر پرده و توطئه، فکر ایجاد منطقه نفوذ، رقابت در کسب امتیازات و دیگر اعمال اقتصادی ناشایست باشد. قرارداد باید متضمن اصل برابری فرصتهای اقتصادی و این دکترین باشد که باید از منابع طبیعی ایران در درجه اول و بدون امتیاز خاص برای سایر کشورها به نفع خود ایران استفاده شود. اکنون مسلّم شده است که امتیازات انحصاری بیگانگان در ایران همانقدر نامطلوب است که دخالتهای مسلحانه یک جانبه و سیاست ستون پنجم. هرگونه تحولی در مسئله نفت در آینده باید به کمپانیهای بین المللی واگذار شود و حتی‌الامکان با مشارکت ایران به عمل آید و من از نقطه نظر اصولی هیچ مانعی نمی بینم که مسئلۀ فروش امتیازات موجود از جمله امتیاز شرکت نفت انگلیس و ایران در جنوب و امتیاز شیلات در شمال به کمپانیهای بین‌المللی مورد توجه قرار گیرد. باید به اتحاد شوروی تضمین آزادی عبور و مرور به خلیج فارس و یک بندر آزاد در کرانه خلیج داده شود.