آیا استفاده‌ از صفحه‌نمایش پیش از پنج‌سالگی، بی‌سر‌و‌صدا رشد کودک شما را مختل می‌کند؟

آیا زمان استفاده از صفحه‌نمایش پیش از پنج‌سالگی بر روند رشد فرزندتان اثر می‌گذارد؟ کارشناس ما از خطرات پنهان آن برای گفتار، تمرکز و مهارت‌های اجتماعی می‌گوید و راهکارهایی برای ایجاد تعادل سالم دیجیتال در زندگی کودکان خردسال ارائه می‌دهد.

کد خبر: ۹۱۰۸۲۴

تاریخ: ۰۲ اسفند ۱۴۰۴ - ۱۷:۲۴

به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ صفحه‌نمایش‌های دیجیتال و نور آبی آن‌ها به بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی روزمره‌ی ما تبدیل شده‌اند. تلفن همراه، آی‌پد، تلویزیون یا لپ‌تاپ همیشه در دسترس‌اند. بنابراین عجیب نیست که حتی کودکان بسیار کم‌سن‌وسال، پیش از آن‌که راه رفتن را یاد بگیرند، به «بومیان دیجیتال» تبدیل شوند. برخی والدین تصور می‌کنند قرار گرفتن زودهنگام در معرض فناوری به یادگیری سریع‌تر کودک کمک می‌کند، اما شواهد رو‌به‌افزایش نشان می‌دهد استفاده‌ی بیش از حد از صفحه‌نمایش در این سال‌های شکل‌گیری، می‌تواند پیامدهای رشدی داشته باشد که همیشه هم بلافاصله آشکار نمی‌شوند.

صفحه‌نمایش چگونه بر رشد مغز نوپا اثر می‌گذارد؟

پنج سال نخست زندگی کودک، حیاتی‌ترین دوره برای رشد مغز و تکامل شناختی و جسمی اوست. در این زمان، مغز همچون اسفنجی فعال است که با سرعتی خیره‌کننده ارتباطات عصبی ایجاد می‌کند.

مطالعات نشان داده‌اند نوزادان و نوپاها در یادگیری از طریق صفحه‌نمایش با دشواری مواجه می‌شوند، زیرا انتقال آنچه روی یک صفحه‌ی دوبعدی می‌بینند به دنیای سه‌بعدی واقعی برایشان سخت است. برای مثال، کودکی ممکن است ویدئوی ساختن یک برج با بلوک‌ها را تماشا کند، اما نتواند همان کار را با بلوک‌های واقعی تکرار کند.

دکتر بوشان تأکید می‌کند: «قرار گرفتن طولانی‌مدت در برابر صفحه‌نمایش، به‌ویژه بیش از دو ساعت در روز، با تأخیر در رشد زبان مرتبط دانسته شده است. حتی روشن بودن تلویزیون در پس‌زمینه هم می‌تواند اختلال ایجاد کند. وقتی صفحه‌نمایش روشن است، گفت‌وگوهای خانوادگی کوتاه‌تر و کم‌محتواتر می‌شوند و همین موضوع ارتباط عمیق میان والد و کودک را دشوارتر می‌کند.»

رشد اجتماعی و رفتاری

کودکان خردسال از طریق بازی فعال و تعامل انسانی یاد می‌گیرند چگونه تمرکز کنند، صبور باشند و احساسات خود را مدیریت کنند. استفاده‌ی بیش از حد از صفحه‌نمایش می‌تواند این مهارت‌های حیاتی را مختل کند.

دکتر بوشان می‌گوید: «تماس بیش از اندازه با صفحه‌نمایش با چالش‌هایی در خودتنظیمی همراه است. کودکان ممکن است بی‌قرارتر شوند، زودتر ناراحت شوند یا در کنترل هیجانات خود مشکل داشته باشند.»

کودکان همچنین ناظران دقیقی هستند. اگر والدین هنگام صرف غذا یا بازی مدام گوشی خود را بررسی کنند، کودک ممکن است احساس نادیده گرفته شدن کند. او می‌افزاید: «در طول زمان، این موضوع می‌تواند پیوند والد–کودک را تضعیف کرده و به رفتارهای جلب توجه منجر شود. نوع محتوای تماشا‌شده نیز اهمیت دارد؛ برنامه‌های تند و پر سر و صدا می‌توانند تحریک‌پذیری ایجاد کنند، در حالی‌که محتوای آرام و آموزشی که همراه با والدین دیده شود، در کودکان بالای دو سال حتی می‌تواند به تقویت گفتار کمک کند.»

سلامت جسمی و خواب

امروزه بسیاری از افراد زمان بیشتری را پشت صفحه‌نمایش می‌گذرانند تا در فعالیت بدنی. هرچه کودک زمان بیشتری را نشسته مقابل تبلت یا تلویزیون بگذراند، فرصت کمتری برای حرکت و بازی فعال خواهد داشت. دکتر بوشان هشدار می‌دهد: «حتی روزی یک ساعت تماشای تلویزیون در سال‌های پیش‌دبستانی می‌تواند احتمال اضافه‌وزن را افزایش دهد.»

موضوع مهم دیگر، خواب است. نور آبی ساطع‌شده از صفحه‌نمایش‌ها در ترشح ملاتونین ــ هورمونی که به بدن اعلام می‌کند زمان استراحت فرا رسیده ــ اختلال ایجاد می‌کند. کیفیت پایین خواب فقط به بی‌حوصلگی ختم نمی‌شود؛ بلکه می‌تواند بر خلق‌وخو، تمرکز و رشد کلی کودک اثر منفی بگذارد.

توصیه‌های تخصصی برای ایجاد تعادل سالم

متخصصان سلامت معمولاً این راهنماها را پیشنهاد می‌کنند:

زیر دو سال: در حالت ایده‌آل، هیچ‌گونه زمان استفاده از صفحه‌نمایش توصیه نمی‌شود.

دو تا پنج سال: حداکثر یک ساعت در روز، آن هم از محتوای آموزشی باکیفیت.

والدین می‌توانند با این اقدامات کمک‌کننده باشند:

• همراه کودک برنامه تماشا کنید تا به درک بهتر آنچه می‌بیند کمک کنید.

• وسایل الکترونیکی را از اتاق خواب و میز غذا دور نگه دارید.

• کودکان از شما الگو می‌گیرند؛ در زمان‌های خانوادگی تلفن همراه خود را کنار بگذارید.

جمع‌بندی

صفحه‌نمایش‌ها بخشی عادی از زندگی مدرن هستند، اما هرگز نباید جایگزین گفت‌وگو، بازی و ارتباط انسانی واقعی شوند. در این سال‌های اولیه و سرنوشت‌ساز رشد، هیچ چیز به اندازه‌ی تعامل در دنیای واقعی و حضور آگاهانه و محبت‌آمیز شما، از مغز و بدن کودک حمایت نمی‌کند.