نابغه‌ای که جهان را شیفته خود کرد

انتخاب نقطه آغازی برای معرفی کارنامه و دستاوردهای «داوینچی»، واقعا کار سختی است. نقاشی کرد، مجسمه ساخت،‌ طراحی کرد، سراغ حوزه معماری رفت، نظریه‌پردازی کرد و حتی به مطالعه آناتومی انسان پرداخت! اما جالب‌تر اینکه که هر آنچه در این حوزه‌های مختلف از خود به جای گذاشته است در دنیای امروز حکم شاهکار را دارد.

کد خبر: ۹۱۷۸۲۹

تاریخ: ۲۷ فروردين ۱۴۰۵ - ۱۵:۲۲

۱۵ آوریل مصادف با سالروز تولد «لئوناردو داوینچی» است. کنجکاوی «داوینچی» سیری‌ناپذیر بود و از بخت خوش، چشمه استعداد او هم پایان نداشت. خالق «مونالیزا»، مشهورترین نقاشی جهان، به جهان علم، ریاضیات، معماری، طراحی، مهندسی، زمین‌شناسی، نقشه‌برداری، مجسمه‌سازی، طراحی و البته نقاشی قدم گذاشت.

کارنامه بازمانده از فعالیت او به‌عنوان یک نقاش اما به طرز شوکه‌کننده‌ای کم است: کمتر از ۲۰ اثر هنری را می‌توان بدون چون و چرا به «داوینچی»‌ نسبت داد. اما با وجود چنین تعداد اندکی، نام «داوینچی»، در فهرست مشهورترین‌ها،‌ محبوب‌ترین‌ها و حتی گران‌ترین‌ها می‌درخشد. البته که در خصوص فهرست گران‌ترین‌ها باید بگوییم که «داوینچی» صدرنشین مطلق است.

تابلو نقاشی «سالواتور موندی» (منجی جهان) که به این هنرمند منسوب است، در سال ۲۰۱۷ در جریان یک حراجی به قیمت ۴۵۰ میلیون دلار فروخته شد. پرتره مسیح (ع) اثر «داوینچی» که از آن به عنوان «نسخه مردانه مونالیزا» هم یاد می‌شود، مسیح (ع) را درحالی به تصویر می‌کشد که دست راستش را برای مناجات بلند کرده است و یک گوی شفاف در دست چپش قرار دارد.

تابلو نقاشی رنگ روغن «مونالیزا» از سال ۱۸۰۴ میلادی تاکنون در موزه لوور پاریس نگهداری می‌شود. سالانه میلیون‌ها نفر برای بازدید از این نقاشی به این موزه می‌روند و تلاش می‌کنند با مشهورترین اثر «داوینچی»‌ عکس بگیرند. گمان می‌رود این نقاشی که به تصویرگری‌های رنسانس از مریم مقدس بسیار شباهت دارد، چهره زنی به نام «لیزا گراردینی»‌،‌ همسر یک تاجر لباس و ابریشم به نام «فرانسسکو ژوکوندو» را به تصویر کشیده است.

در پشت سر این زن منظره‌ای محو وجود دارد که با استفاده از روش «اسفوماتو»‌ خلق شده است. از این روش برای ایجاد تصاویری بدون خطوط و مرزهای مشخص، گویی اجسام در میان دود یا مه نشان داده می‌شوند، استفاده می‌شود. در این نقاشی، این زن در حالی که دستانش را روی هم گذاشته است به چشمان مخاطب خیره شده و لبخند محوی نیز بر چهره دارد. البته لبخند خاص این  شخصیت مدت‌ها نظر بینندگان را جلب کرده است؛ به نحوی که مخاطبان با تماشای این نقاشی نمی‌توانند به آسانی حس و حال این زن و یا قصد نقاش را تشخیص دهند.

نکته مهم دیگر این نقاشی نگاه خیره اوست. برخی با نگاه کردن به این نقاشی احساس می‌کنند چشمان او در نقاط مختلف اتاق آن‌ها را دنبال می‌کند؛ گویی او موجودیت زنده دارد. با این وجود و با اینکه شاید به نظر برسد چشمان این زن مخاطبان را دنبال می‌کند، آنچه به اسم «تاثیر مونالیزا» مشهور شده است در این نقاشی اتفاق نمی‌افتد. در حقیقت، محققان آلمانی معتقدند چشمان این زن به ۱۵ درجه سمت راست افراد نگاه می‌کند که بیشتر به گوش افراد نزدیک است تا چشمان آن‌ها.

اشتیاق برای تماشای نقاشی او به اندازه‌ای شگفت‌آور است که حتی در میان انبوهی از شاهکارهای هنری از هنرمندان پرآوازه جهان در «لوور»، مسئولان این موزه ناچار شدند برای مدیریت بهتر جمعیت بازدیدکنندگان، به «مونالیزا» یک اتاق مجزا اختصاص دهند.

یکی از پرآوازه‌ترین آثار به‌جامانده از او شاهکاری است به نام «شام آخر». داوینچی»‌ خلق این نقاشی دیواری را در اواخر قرن پانزدهم میلادی و در سال ۱۴۹۵ آغاز کرد و سه سال بعد به اتمام رساند. این نقاشی که بر روی دیوار «کلیسای سانتا ماریا دله گرتزیه» در میلان خلق شده است، به عنوان یکی از مشهورترین نقاشی‌های «داوینچی»‌ شناخته می‌شود. نقاشی اصلی در ابعاد ۴.۶ متر در ۸.۸ متر خلق شد.

موضوع این نقاشی آخرین شام مسیح و حواریون پیش از خیانت یهودا است. این نقاشی در حقیقت تفسیر مصور از وقایعی است که در «عهد جدید» روایت شده است. این نقاشی واکنش حواریون را در لحظه‌ای به تصویر می‌کشد که مسیح اعلام می‌کند یکی از آن‌ها به او خیانت خواهد کرد.

زمانی که داوینچی خلق این نقاشی را آغاز کرد، مهارت چندانی نداشت. او کمی تمرین کرد و سپس رنگ‌آمیزی را روی گچ خشک دیوار پیاده کرد. به همین دلیل است که نقاشی در آزمون گذر زمان تاب نیاورد. حتی در روند خلق نقاشی نیز مشکلاتی همچون پوسته‌پوسته شدن بروز کرد. «داوینچی» در آن زمان برای رفع این مشکلات با چالش‌های زیادی روبه‌رو بود. در طول سال‌ها چندین‌بار برای مرمت آن تلاش شد. بنابراین امروزه مقدار کمی از شاهکار اصلی باقی مانده است.

«لئوناردو»‌ پس از گذراندن بیشتر زندگی خود بین فلورانس، میلان و به طور مختصر در رم سپس به فرانسه نقل مکان کرد و سه سال پایانی خود را در دربار «فرانسیس اول» به عنوان نقاش و مجسمه‌ساز گذراند. او در شهر «آمبوآز» در تاریخ ۲ مه ۱۵۱۹ درگذشت.

رمز و راز در جنبه‌های مختلف زندگی و کار «داوینچی»، بی‌شک در  شیفتگی جهان نسبت به این استاد رنسانس بی‌تاثیر نبوده است. چندین قرن بعد از درگذشت این هنرمند، به نظر می‌رسد که جهان بیش از پیش شیفته او است.

منبع: ایسنا