هشدار بیش از ۲۰۰ پژوهشگر جهانی درباره بمباران «تمدن ایران» و محو کردن تاریخ خاورمیانه

بیش از ۲۰۰ استاد و پژوهشگر جهانی در محکومیت بمباران ایران و نابودی میراث بشری و به خطر افتادن تحقیق هشدار دادند و تاکید کردند: این جنگ‌ها علاوه‌بر تلفات انسانی، با هدف قرار دادن میراث فرهنگی، به دنبال انسان‌زدایی از جوامع خاورمیانه است و به مفهوم مخرب و آسیب‌زای «برخورد تمدن‌ها» دامن می‌زند.

کد خبر: ۹۱۷۹۹۸

تاریخ: ۲۸ فروردين ۱۴۰۵ - ۲۳:۳۵

ایسنا: بیش از ۲۰۰ استاد و پژوهشگر جهانی در محکومیت بمباران ایران و نابودی میراث بشری و به خطر افتادن تحقیق هشدار دادند و تاکید کردند: این جنگ‌ها علاوه‌بر تلفات انسانی، با هدف قرار دادن میراث فرهنگی، به دنبال انسان‌زدایی از جوامع خاورمیانه است و به مفهوم مخرب و آسیب‌زای «برخورد تمدن‌ها» دامن می‌زند.

در این بیانیه که تا لحظه انتشار آن به امضای بیش ۲۴۰ نفر از استادان، پژوهشگران و محققان جهانی رسیده و از سوی محمدی اقدم، رایزن علمی ایران در اروپا در اختیار ایسنا قرار گرفته، با این تاکید که «این جنگ‌ها، افزون بر گرفتن جان هزاران انسان، با هدف قرار دادن میراث فرهنگی، حافظهٔ مشترک بشری را از میان می‌برند»، نوشته شده است: «باتوجه به شکننده  بودن آتش‌بسی که در ۸ آوریل میان ایران و ایالات متحده اعلام شد، جمع بزرگی از پژوهشگران و حامیان مطالعات ایرانی نسبت به حملاتی هشدار می‌دهند که هدفشان «زدودن ردپای گذشته» است؛ حملاتی که به گفتهٔ آنان «به غیرانسانی‌سازی جوامع خاورمیانه دامن می‌زند؛ زیرا تاریخ طولانی و پیوستهٔ این سرزمین‌ها را نابود می‌کند.

از ۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۶، دولت‌های ایالات متحده و اسرائیل کارزار گسترده‌ای از بمباران خاک ایران را آغاز کرده‌اند؛ اقدامی که بر اساس حقوق بین‌الملل غیرقانونی است. با وجود آتش‌بس شکننده‌ای که در شب ۷ تا ۸ آوریل اعلام شد، این حملات پیش از آن نیز خسارت‌های سنگینی بر جای گذاشته‌اند. ما همبستگی خود را با مردم ایران اعلام می‌کنیم؛  مردمی که بار اصلی پیامدهای این جنگ را بر دوش داشته‌اند و همچنان خواهند داشت.

پیامدهای فاجعه‌بار این جنگ برای میراث فرهنگی ایران و به‌طور گسترده‌تر برای خاورمیانه، توسط یونسکو در بیانیه‌های متعددی در ماه مارس محکوم شده است. این هشدارها توسط سایر سازمان‌های بین‌المللی مسئول حفاظت از میراث (مانند Europa Nostra،  ICOM ICOMOS و کمیته بلو شیلد ایالات متحده)  نیز بازتاب یافته است. فراتر از موارد نمادین آسیب‌دیده مانند کاخ گلستان در تهران،  کاخ چهل‌ستون و میدان نقش‌جهان در اصفهان که همگی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌اند، روزانه گزارش‌های بیشماری از تخریب‌های جبران‌ناپذیر توسط مقامات میراث فرهنگی ایران و رسانه‌ها منتشر می‌شود.

تا به امروز بیش از ۱۲۰ سایت تحت تأثیر قرار گرفته‌اند. فراتر از «خسارات جانبی»، برخی از این آسیب‌ها ناشی از حملات عمدی است که برای محو آثار گذشته و نابودی نهادهای متولی حفظ این میراث و آموزش نسل‌های آینده طراحی شده‌اند (مانند حملات به دانشگاه‌های تهران و اصفهان).

این حملات نه تنها خود سایت‌ها، بلکه پرسنل مسئول مطالعه و حفاظت از آن‌ها را نیز هدف قرار می‌دهند. برای مثال، ما عمیقاً نگران حملات ۸ مارس هستیم که دفاتر سازمان میراث فرهنگی در خرم‌آباد (استان لرستان) را ویران کرد؛ در حالی که دره اطراف آن جزو میراث جهانی یونسکو است. در این حملات چندین عضو این سازمان مجروح شدند و سرنوشت آرشیوهای باستان‌شناسی و اسناد علمی آنجا نامشخص است. این حملات همچنین به قلعه باستانی فلک‌الافلاک و موزه مجاور آن آسیب رسانده است.

این در حالی است که مختصات این بناها پیش‌تر توسط یونسکو به طرفین درگیر ابلاغ شده بود تا از بمباران آن‌ها جلوگیری شود. میراث ایران پیش از این نیز بهای سنگینی برای حوادث ناگواری که از زمان اولین بمباران‌های گسترده در ژوئن ۲۰۲۵ این کشور را لرزاند، پرداخته است. ما بیانیه‌های یونسکو را یادآوری می‌کنیم که بر تعهد طرفین به قوانین بین‌المللی، به‌ویژه کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه برای حفاظت از اموال فرهنگی در صورت درگیری مسلحانه، تأکید دارد.

« شاهدان جایگزین‌ناپذیر گذشته ایران برای نسل‌های حال و آینده »

ما به عنوان پژوهشگران تاریخ و فرهنگ ایران، بر غنای استثنایی میراث این کشور تأکید می‌کنیم. علاوه بر ۲۹ اثر ثبت شده در یونسکو، حدود ۴۰,۰۰۰ اثر از سال ۱۹۳۰ در فهرست میراث ملی ایران ثبت شده است. این سایت‌ها، مجموعه‌ها و آرشیوها شاهدان بی‌بدیل گذشته ایران هستند. برای ما محققان، این‌ها منابعی حیاتی برای درک تاریخ نه تنها در سطح ملی و منطقه‌ای، بلکه در مقیاس کل بشریت محسوب می‌شوند.

تاریخ این سرزمین به دوران پارینه‌سنگی (بیش از ۳۰۰,۰۰۰ سال پیش) بازمی‌گردد. ایران شاهد ظهور کشاورزی در دوران نوسنگی، یکی از قدیمی‌ترین سیستم‌های نگارش جهان (ایلامی مقدم) و شهرهای عصر مفرغ (مانند شوش، شهر سوخته و کنار صندل) بوده است. همچنین بناهای باشکوه هخامنشی، اشکانی و ساسانی (پاسارگاد، تخت‌جمشید، فیروزآباد و تخت سلیمان) و معماری دوران اسلامی (در یزد، اصفهان، کاشان و شیراز) بخشی از این گنجینه هستند.

تنوع جغرافیایی ایران — کشوری که سه برابر فرانسه وسعت دارد — آن را به مکانی منحصربه‌فرد برای مطالعه سازگاری جوامع باستانی با تغییرات اقلیمی تبدیل کرده است؛ موضوعی که امروزه بسیار حیاتی است. جنگ جاری پیامدهای زیست‌محیطی جدی برای این محیط‌های اغلب شکننده و ساکنان آن‌ها خواهد داشت.

ضرورت افزایش حمایت از محققان و کارشناسان ایرانی

ما خواستار حمایت نهادهای بین‌المللی از میراث ایران و پتانسیل علمی آن هستیم. فرانسه با بیش از ۱۵۰ سال سابقه همکاری علمی با ایران، نقشی حیاتی در این میان دارد. ما نباید اجازه دهیم شکافی میان ملت‌هایی که سرنوشت مشترکی دارند ایجاد شود.

ما بر موارد زیر تأکید داریم:

• تخصیص بودجه‌های اضطراری برای پژوهش و دیجیتالی کردن آرشیوها.

• گسترش برنامه‌های جابجایی بین‌المللی و ویزای نخبگان برای محققان ایرانی.

• تداوم آموزش متخصصان جوان از طریق بورسیه‌های دکترا و پسادکترا.

محو کردن تاریخ خاورمیانه

فراتر از مرزهای ایران، حفظ گفت‌وگوی علمی و درک گذشته برای انسانیت ما ضروری است. مردم ایران و تمام ساکنان منطقه در میانه این «آخرین جنگ خلیج فارس» که اهدافش هر روز پوچ‌تر و نتایجش نامشخص‌تر می‌شود، فراموش شده‌اند.

تخریب‌های اخیر نشان می‌دهد که این جنگ‌ها علاوه بر تلفات انسانی، با هدف قرار دادن میراث فرهنگی، به دنبال انسان‌زدایی از جوامع خاورمیانه هستند تا منافع کوتاه‌مدت ژئوپلیتیک و اقتصادی را جایگزین تاریخ غنی و پیوسته این منطقه کنند. این اقدامات در واقع به مفهوم مخرب و آسیب‌زای «برخورد تمدن‌ها» دامن می‌زنند.»

یادآور شده است این نامه ابتدا با ۱۱ امضاء از اساتید و پژوهشگران دانشگاه‌های فرانسه منتشر شد و تاکنون به بیش از ۲۴۰ امضاء باستان‌شناسان، پژوهشگران، مورخان، اساتید و دانشجویان مقطع دکتری دانشگاه‌های سوربن، پاریس، لیون، مارسی، استراسبورگ، و همچنین موزه لوور و موسسه تحقیقاتی تاریخ هنر در فرانسه، دانشگاه و موزه هنر ژنو، سوئیس، فرانکفورت آلمان، اساتید و محققان دانشگاه‌های میشیگان و ییل آمریکا، توکیو، استانبول، ایران و موسسه ایرانیکا رسیده و تعداد امضاها همچنان در حال افزایش است.

در این فهرست نام‌های سباستین گوندت (محقق CNRS، باستان‌شناس و از تهیه‌کنندگان اصلی این بیانیه)، دنیس هرمان (مورخ فرانسوی)، بنجامین موتین (استاد دانشگاه سوربن فرانسه)، مرجان مشکور (مدیر تحقیقات CNRS، زیست‌باستان‌شناس)، عباس امانت (خاورشناس و استاد تاریخ و مطالعات بین‌المللی در دانشگاه ییل)، زهرا هاشمی (دپارتمان آثار باستانی خاور نزدیک، موزه لوور)، سیپانا چاکریان (هماهنگ‌کننده علمی در تحقیقات و میراث در مناطق بحرانی در مؤسسه ملی تاریخ هنر فرانسه)، و لوران گلاتلی (مسئول تحقیق و ویرایش برنامه SEFIR - پشتیبانی از مطالعات فرانسوی در مورد جهان ایرانی) دیده می‌شود.