گاردین:

فرمانده ارتش پاکستان چگونه به چهره مورد اعتماد ایران و آمریکا برای جوش دادن توافق تبدیل شد؟

عصر چهارشنبه، وقتی فیلد مارشال عاصم منیر از هواپیما پیاده شد، مستقیماً در آغوش گرم عباس عراقچی، وزیر امور خارجه و مذاکره‌کننده ایران قرار گرفت. این فرمانده قدرتمند ارتش پاکستان که یونیفورم کامل نظامی پوشیده بود، چهره‌ای غیرمنتظره به عنوان نماد صلح به نظر می‌رسید. اما این دقیقاً همان نقشی بود که قصد ایفای آن را داشت.

کد خبر: ۹۱۸۱۹۵

تاریخ: ۳۰ فروردين ۱۴۰۵ - ۱۴:۲۵

گاردین نوشت: عصر چهارشنبه، وقتی فیلد مارشال عاصم منیر از هواپیما پیاده شد، مستقیماً در آغوش گرم عباس عراقچی، وزیر امور خارجه و مذاکره‌کننده ایران قرار گرفت. این فرمانده قدرتمند ارتش پاکستان که یونیفورم کامل نظامی پوشیده بود، چهره‌ای غیرمنتظره به عنوان نماد صلح به نظر می‌رسید. اما این دقیقاً همان نقشی بود که قصد ایفای آن را داشت.

به گزارش انتخاب، منیر با عجله به تهران رفت، اقدامی که بسیاری آن را تلاشی برای احیای میانجی‌گری پاکستان در پایان دادن به جنگ بین آمریکا و ایران تلقی کردند. چهار روز پیش از آن، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، اسلام‌آباد را ترک کرده بود، آن هم پس از آنکه بیش از ۲۱ ساعت مذاکره بین آمریکا و ایران به توافقی نینجامید.

اما حتی وقتی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به سرعت واکنش نشان داد و محاصره دریایی تنگه هرمز را اعمال کرد – اقدامی که خطر تشدید جنگ را در پی داشت – او نیز تلاش‌های «فوق‌العاده» منیر را برای ادامه مذاکرات بین دو طرف تحسین کرد. شب چهارشنبه، فرمانده ارتش پاکستان با پیشنهاد جدیدی از واشنگتن برای برگزاری یک چارچوب مذاکراتی و دور جدید گفت‌وگوها در اسلام‌آباد هفته آینده، وارد تهران شد.

پاکستان به عنوان میانجی‌گر دیپلماتیکی غیرمنتظره بین ایران و آمریکا ظاهر شده و منیر به طور گسترده به عنوان نیروی محرکه اصلی شناخته می‌شود. فرمانده ارتش پاکستان یکی از معدود افرادی بود که توانست سران آمریکا و ایران را تلفنی پای صحبت بنشاند و به عنوان واسطه‌ای مورد اعتماد، پیام‌ها را به هر دو طرف منتقل کند. به طور گسترده پذیرفته شده است که مذاکرات از راولپندی، مقر ارتش، هماهنگ می‌شود، نه از اسلام‌آباد، مقر پارلمان.

مالحه لودهی، که به عنوان سفیر پیشین پاکستان در سازمان ملل، آمریکا و بریتانیا خدمت کرده، گفت: «فیلد مارشال منیر نیروی محرکه است – بدون او این کار ممکن نبود. وزارت خارجه فقط یک شریک کوچک است. کشورهایی مثل ایران و آمریکا به عاصم منیر اعتماد دارند. وزرای دولت ما واقعاً در حاشیه هستند.»

این تماس‌های تلفنی منیر بود که هفته گذشته منجر به تلاش‌های بین‌المللی شتابزده‌ای شد که پس از تهدید ترامپ مبنی بر اینکه تمدن ایران «از بین خواهد رفت» اگر به توافق نرسند، به یک توافق آتش‌بس لحظه آخری انجامید. گفته می‌شود ترامپ مستقیماً بر منیر تکیه کرده بود تا از نفوذ و آشنایی خود با ایرانیان برای رسیدن به راه‌حل استفاده کند. و هنگامی که هیئت‌های آمریکایی و ایرانی روز شنبه در اسلام‌آباد دیدار کردند، منیر شخص سوم در اتاق بود.

این هفته، منیر به عنوان پیام‌رسان و مذاکره‌کننده کلیدی به ایران سفر کرد، در حالی که شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، سفری دیپلماتیک به عربستان سعودی داشت تا حمایت منطقه‌ای را برای تلاش‌های صلح‌جویانه کشورش جلب کند.

تحلیلگران تأکید کرده‌اند که این امر برای فرمانده ارتش پاکستان – مقامی غیرانتخابی اما به شدت قدرتمند – غیرعادی نیست که سیاست خارجی کشور را شکل دهد و چهره تعاملات خارجی باشد، حتی زمانی که ظاهراً دولت‌های غیرنظامی مسئول هستند. روسای جمهور آمریکا همواره ترجیح داده‌اند با رهبران نظامی پاکستان سر و کار داشته باشند تا با رهبران منتخب دموکراتیک آن.

با این حال، به گفته کارشناسان، منیر همیشه یک دولتمرد بین‌المللی علنی نبود. پس از انتصابش در سال ۲۰۲۲، تمرکز او بیشتر بر مسائل داخلی بود، از جمله سرکوب مخالفان سیاسی کشور و هماهنگی تمرکز بی‌سابقه قدرت خودش در داخل پاکستان.

اما در طول یک سال و نیم گذشته، او خود را به عنوان یک سفیر جهانی مطرح کرده و روابط قوی در واشنگتن، ریاض و تهران ایجاد کرده است. تا پایان سال ۲۰۲۵، دو بار از کاخ سفید دیدار کرده، بر قراردادهای پاکستان و آمریکا در زمینه رمزارز و استخراج مواد معدنی نظارت داشته و پیمان دفاعی با عربستان سعودی امضا کرده است.

لودهی گفت: «او در ایجاد روابط با رهبران و کشورها از طریق دیدارها و ارتباطات مکرر بسیار ماهر بوده است. او آدم بی‌خیالی نیست. کسی نیست که منتظر تماس بماند. همانطور که در فعالیت دیپلماتیکش دیدیم، خودش تلفن را برمی‌دارد.»

نکته مهم برای نفوذ فعلی منیر به عنوان یک واسطه مورد اعتماد، نقش او در بازسازی روابط آمریکا و پاکستان در دوران دوم ترامپ، از طریق ترکیبی از پیروزی‌های راهبردی، لابی‌گری، تعریف و تمجید و قراردادها بود. او با تحویل چندین تروریست برجسته به آمریکا که به ایالات متحده استرداد شدند، یک پیروزی زودهنگام به ترامپ داد.

سپس، زمانی که آمریکا در خصومت‌های فزاینده بین هند و پاکستان در مه ۲۰۲۵ مداخله کرد، پاکستان به طور مفصل از ترامپ تشکر کرد و حتی او را برای جایزه صلح نوبل نامزد کرد. منیر با موفقیت توانست در آن مناقشه ادعای پیروزی کند و جایگاه خود را در داخل و خارج از کشور ارتقا دهد.

دو ماه بعد، و پس از صرف بیش از پنج میلیون دلار توسط پاکستان برای لابی‌گرهای واشنگتن، منیر به کاخ سفید برای ناهاری خصوصی دعوت شد. به نظر می‌رسید او با ترکیبی از تعریق و تمجید و فرصت‌های سرمایه‌گذاری سودآور در پاکستان، از نفت گرفته تا مواد معدنی و رمزارز، رئیس‌جمهور آمریکا را مجذوب خود کرده است.

ترامپ آنقدر منیر را دوست داشت که طی چند ماه به طور رسمی دوباره به دفتر بیضی دعوت شد. رئیس‌جمهور آمریکا او را با تحسین‌های پرشور غرق کرد و او را «مردی استثنایی»، «مبارزی بزرگ‌تر» و «فیلد مارشال محبوب من» خواند.

منیر همچنین در ارتباط و تعامل با نهاد نظامی ایران به خوبی ماهر است. در حالی که روابط اسلام‌آباد و تهران پس از حملات فرامرزی در ژانویه ۲۰۲۴ متزلزل بود، سال گذشته پس از محکومیت صریح پاکستان علیه اسرائیل، ابتدا به خاطر اقداماتش در غزه و سپس برای حمله به ایران در طول جنگ ده روزه، حسن نیت تا حد زیادی بازسازی شد. احساسات عمومی در پاکستان به شدت طرفدار ایران باقی مانده است، حتی در میان مسلمانان سنی.

همانطور که آویناش پالیوال، استاد روابط بین‌الملل در دانشگاه SOAS لندن، توصیف می‌کند، منیر «با شرایط سختی روبرو بوده اما بسیار خوب بازی کرده است»، به ویژه در برخورد چابکانه‌اش با دولت ترامپ و درک او از اهمیت دیپلماسی شخصیت‌محور.

پالیوال گفت: «سیستم شخصی‌شده و متمرکز تحت فرمان فیلد مارشال منیر به پاکستان این درجه از انعطاف را می‌دهد که با درجه‌ای از اعتبار، نقش میانجی را در اینجا ایفا کند.»

با این وجود، پالیوال از جمله کسانی است که نسبت به دادن اعتبار بیش از حد به یک مرد برای کارزار دیپلماتیک گسترده پاکستان هشدار می‌دهد، کارزاری که در آن وزرای کلیدی دولت به چین، عربستان و ترکیه سفر کرده‌اند تا برای توافق از همه طرف‌ها فشار بیاورند.

محمد مهدی، تحلیلگر سیاسی، گفت: «منیر در خط مقدم بوده است، اما این یک تلاش جمعی بوده و بسیاری از طرف‌ها، در دولت و ارتش، نقشی برای ایفا کردن داشته‌اند.»

همانطور که تحلیلگران تأکید می‌کنند، موفقیت این مذاکرات برای خود منیر و همچنین برای تلاش پاکستان برای دیده شدن در سطح بین‌المللی به عنوان یک همکار دیپلماتیک معتبر، با نفوذ کافی برای هدایت ایران و آمریکا به سمت توافقی که فقط چند هفته پیش غیرممکن به نظر می‌رسید، بسیار حیاتی است. اما فوری‌ترین موضوع برای ارتش و دولت، نیاز مبرم به پایان دادن به جنگی است که در صورت تداوم، خطر ویرانی اقتصادی و امنیتی بیشتر برای پاکستان را به همراه دارد.

پالیوال می‌گوید حتی اگر توافقی برای پایان دادن به درگیری حاصل شود، بعید است نقش منیر به همین جا ختم شود. در نتیجه، پاکستان می‌تواند به عنوان یک بازیگر عملیاتی اصلی در حفظ صلح در خلیج فارس و خاورمیانه ظاهر شود.

پالیوال گفت: «این مردی است که احساس می‌کند در آینده، در هر معماری امنیتی که در خاورمیانه شکل گیرد، نقش بسیار قوی‌تری خواهد داشت. پاکستان اکنون کاملاً برای صلح‌سازی مرکزی است. برای منیر، این در مورد ساختن یک روایت جهانی است.»