یادداشتی از  محمد عرفان خانی :

اوضاع اقتصادی آشفته و لزوم تقویت جامعه مدنی

کد خبر: ۹۱۹۳۵۲

تاریخ: ۰۹ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۱۵:۰۱

اقتصاد ایران گرفتار یک آشفتگی دیرینه است‌.

بازار کشور مدت‌هاست رنگ ثبات و آرامش ندیده و در اوضاع نابسامانی به سر می برد.

ورود تورم چهل درصد به کانال های پایین‌تر و کانال تک رقمی، تبدیل به آرزویی دست نیافتنی شده و سال‌هاست که مردم ایران برای تحقق چنین آرزویی لحظه‌شماری می کنند.

امروز باید بیش از همیشه به فکر تقویت جامعهٔ مدنی بود.

البته از آنجا که مفهوم جامعه مدنی در ایران همواره در معرض تحریف کوته فکران قرار داشته و هر شخص یا جریانی سعی می کرده مفهوم جامعه مدنی را به نفع خود مصادره کند، ابتدا باید تعریف منسجم و دقیقی از جامعه مدنی ارائه کرد.

تعریف منسجم جامعه مدنی این است: نهادها و انجمن های داوطلبانه خارج از قلمروی دولت.

با این تعریف، جامعه مدنی نقشی تعیین کننده و حیاتی در پیشبرد امور اقتصادی پیدا می کند.

چون تجربه نشان داده دولت مطلقه هرگز قادر به ایجاد توسعهٔ اقتصادی نیست و لزوما باید مسئولیت پیشبرد چنین امری را به جامعه مدنی واگذار کند.

گذار جهانیان از دولت مطلقه به جامعه مدنی که فروپاشی ساختار دولت محور شوروی سابق و شکست سیاست های دولتی و مداخله‌جویانه کوبای فیدل کاسترو از مصادیق بارز آن است را می توان در همین راستا تحليل کرد.

اساسا چون جامعه مدنی یک نهاد داوطلبانه است و با هدف تأمین نیازهای عمومی وارد میدان مشکل گشایی اقتصادی شده، اشراف بهتری به الزامات رفاه اقتصادی دارد.‌

افراد جامعهٔ مدنی بیش از آنکه در قامت یک نهاد مدعی راهگشایی در حوزه اقتصادی شوند، به عمق مشکلات اقتصادی پی‌ می برند و از این رو، مسئوليت نمایندگی از ارادهٔ عمومی را عهده دار می شوند.

این آگاهی جامعهٔ مدنی از الزامات رفاه اقتصادی که این نهاد را از نهاد دولت متمایز می سازد و به جامعه مدنی قدرت گره‌گشایی اقتصادی می دهد، طی سه مرحله ایجاد می شود.

مراحل سه‌گانه بسط جامعه مدنی:

۱. جستجوی راه تأمین نفع شخصی

از آنجا که انسان ذاتا به دنبال رونق زندگی شخصی است و غایتی جز خود ندارد، از بدو تولد برای کسب انتفاع اقتصادی تلاش می کند و همواره به دنبال راهی برای تأمین نفع شخصی است.

نخستین مرحله بسط جامعه مدنی همین‌گونه آغاز می شود.

در این مرحله افراد جامعه مدنی عمیقا به الزامات رفاه اقتصادی در ساحت شخصی پی می برند.

چون از بدو تولد با این امر ارتباط دارند.

۲. جست‌وجوی ساحت عامی برای پیگیری نفع شخصی

انسان ها در مسیر پیگیری نفع شخصی به این واقعیت پی می برند که نیل به نفع خصوصی جز با وساطت امر عام ممکن نیست و انسان نمی تواند فارغ از امر عمومی به نفع شخصی برسد.

چون انسان برای بدست آوردن قدرت تأمین نفع شخصی و کسب انتفاع اقتصادی، باید با حوزه عمومی ارتباط بگیرد و سایر افراد را نیز با خود همراه کند.

انسان به تنهایی نمی تواند کاری از پیش ببرد.

۳. پیگیری نفع شخصی در ساحت جامعه مدنی

انسان وقتی در راستای تأمین نفع شخصی با سایر افراد ارتباط برقرار می کند، با آنها به یک نقطه مشترک می رسد.

آن نقطه مشترک رسیدن به یک امر عام است که از قضا نفع خصوصی یکایک آنها را دربرمی‌گیرد.

مثلا تولید ثروت ملی یک امر عمومی است‌ ولی در عین حال نفع خصوصی یک ملت به آن وابسته است.

التفات انسان ها به این وجه مشترک، مشارکت داوطلبانه جوامع انسانی در امور عمومی و اقتصادی را در پی دارد.

مشارکتی داوطلبانه که به هدف تأمین نفع شخصی ولی در ساحت عام نهادها و انجمن های مدنی خارج از قلمروی دولت انجام می شود.

در واقع جامعه مدنی نقطه نهایی مسیر جست‌وجوی نفع شخصی است.