شرح وضعیت «هانتاویروس»؛ از رصد بین‌المللی تا توصیه‌های جدید سازمان جهانی بهداشت

سازمان جهانی بهداشت (WHO) روز جمعه اعلام کرد خطر ابتلای عمومی به سویه کشنده هانتاویروس که شیوع آن در یک کشتی تفریحی در اقیانوس اطلس خبرساز شد در حال حاضر بسیار کم است چراکه این ویروس فقط از طریق «تماس بسیار نزدیک» منتقل می‌شود.

کد خبر: ۹۲۰۶۵۱

تاریخ: ۱۹ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۱۶:۱۴

ایسنا: سازمان جهانی بهداشت (WHO) روز جمعه اعلام کرد خطر ابتلای عمومی به سویه کشنده هانتاویروس که شیوع آن در یک کشتی تفریحی در اقیانوس اطلس خبرساز شد در حال حاضر بسیار کم است چراکه این ویروس فقط از طریق «تماس بسیار نزدیک» منتقل می‌شود.

«کریستین لیندمیر»، سخنگوی سازمان جهانی بهداشت در یک نشست خبری در ژنو گفت: این یک ویروس خطرناک است اما فقط برای فردی که واقعا آلوده شده است و خطر آن برای عموم مردم کاملا پایین است.

او گفت حتی افرادی که در کشتی «ام‌وی هوندیوس» در یک کابین با فرد آلوده اقامت داشته‌اند، به نظر نمی‌رسد که همگی آلوده شده باشند.

او با تأکید بر اینکه در مورد هانتاویروس به نظر نمی‌رسد نزدیکی نسبی به کسی که سرفه می‌کند برای ابتلا کافی باشد، گفت: شما اساسا باید رو در روی هم باشید و از طریق بزاق قابل انتقال است و مثلا تف کردن می‌تواند مشکل‌ساز باشد.

وضعیت در یک نگاه

در تاریخ ۲ مه ۲۰۲۶ (حدود یک هفته پیش)،‌ ابتلای گروهی از مسافرانِ یک کشتی کروز به بیماری تنفسی شدید به سازمان جهانی بهداشت گزارش شد. در آن زمان، طبق گفته اپراتور کشتی، ۱۴۷ مسافر و خدمه در کشتی بودند و ۳۴ مسافر و خدمه قبلا از کشتی پیاده شده بودند. از زمان آخرین اخبار شیوع بیماری که در ۴ مه منتشر شد، سه مورد مشکوک تأیید و یک مورد تأیید شده دیگر گزارش شد. تا ۸ مه نیز در مجموع هشت مورد تحت ارزیابی از جمله سه مورد مرگ (نسبت مرگ و میر ۳۸ درصد)، گزارش شده است. شش مورد به عنوان عفونت هانتاویروس به صورت آزمایشگاهی تأیید شده‌اند که همگی از نوع ویروس «آند» (ANDV) شناسایی شده‌اند.

پس از آن از طریق کانال مقررات بین‌المللی بهداشت (۲۰۰۵) (IHR)، به نقاط کانونی ملی IHR (NFPs) اطلاع داده شده و این نهادها از ردیابی تماس‌های بین‌المللی پشتیبانی می‌کنند.

همانطور که گفته شد در حال حاضر سازمان جهانی بهداشت خطر این رویداد را برای جمعیت جهانی کم ارزیابی می‌کند و به نظارت بر وضعیت اپیدمیولوژیک و به‌روزرسانی ارزیابی ریسک ادامه خواهد داد. همچنین خطر برای مسافران و خدمه کشتی متوسط ​​در نظر گرفته می‌شود.

شرح وضعیت

از زمان انتشار این اخبار درباره شیوع عفونت در کشتی کروز، دو پرواز ویژه تخلیه پزشکی حامل دو بیمار تأیید شده علامت‌دار و یک مورد مشکوک قبلی در تاریخ‌های ۶ و ۷ مه در هلند فرود آمدند. چهار بیمار در حال حاضر در بیمارستان بستری هستند، یکی در بخش مراقبت‌های ویژه در ژوهانسبورگ در آفریقای جنوبی، دو نفر در بیمارستان‌های مختلف در هلند و دیگری در زوریخ در سوئیس. مورد مشکوک قبلی نیز مستقیما به آلمان منتقل شد، جایی که مورد آزمایش قرار گرفت و هر دو آزمایش PCR و سرولوژی برای ویروس آند منفی بود و بنابراین دیگر به عنوان یک مورد در نظر گرفته نمی‌شود.

مرگ ۳ نفر در پی شیوع مشکوک ویروس «هانتا» در یک کشتی تفریحی در اقیانوس اطلس
همچنین ردیابی تماس مسافرانی که در «سنت هلن» پیاده شدند، در حال انجام است. با مسافران تماس گرفته شده و به آنها توصیه شده است که علائم خود را کنترل کنند. علاوه بر این، با مسافرانی که با همان پرواز از سنت هلن به آفریقای جنوبی سفر کرده بودند و یکی از موارد ابتلا که متعاقبا تأیید شد، در آنجا حضور داشت، تماس گرفته شده است.

شرح وضعیت ویروس «هانتا»؛ از رصد بین‌المللی تا توصیه‌های سازمان جهانی بهداشت
جدول توزیع موارد گزارش شده هانتاویروس از نوع «آند» بر اساس وضعیت و نتیجه مورد تا ۸ مه ۲۰۲۶
تحقیقات بیشتر در مورد احتمال قرار گرفتن در معرض اولین مورد و منبع شیوع بیماری با همکاری مقامات آرژانتین و شیلی در حال انجام است. شیوع بیماری از طریق یک واکنش هماهنگ بین‌المللی از جمله تحقیقات اپیدمیولوژیک عمیق، جداسازی موارد و مدیریت بالینی، تخلیه‌های پزشکی، آزمایش آزمایشگاهی و ردیابی و نظارت بین‌المللی بر تماس‌ها، مدیریت می‌شود.

اپیدمیولوژی

سندرم قلبی ریوی هانتاویروس (HCPS) که با نام سندرم ریوی هانتاویروس (HPS) نیز شناخته می‌شود، یک بیماری تنفسی ویروسی مشترک بین انسان و دام است که توسط هانتاویروس‌ها از جنس Orthohantavirus، خانواده Hantaviridae و راسته Bunyavirales ایجاد می‌شود. بیش از ۲۰ گونه ویروسی در این جنس شناسایی شده‌اند. در قاره آمریکا، ویروس Sin Nombre علت اصلی HPS در آمریکای شمالی است، در حالی که Orthohantavirus andesense مسئول اکثر موارد در آمریکای جنوبی است.

هانتاویروس‌های یافت شده در اروپا و آسیا به عنوان عامل تب خونریزی دهنده با سندرم کلیوی (HFRS) شناخته می‌شوند که در درجه اول کلیه‌ها و رگ‌های خونی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. انتقال انسان به انسان در این بخش از جهان ثبت نشده است.

عفونت هانتاویروس انسانی در درجه اول از طریق تماس با ادرار، مدفوع یا بزاق جوندگان آلوده یا لمس سطوح آلوده به دست می‌آید. مواجهه معمولاً در طول فعالیت‌هایی مانند تمیز کردن ساختمان‌های دارای آلودگی جوندگان رخ می‌دهد، اگرچه ممکن است در طول فعالیت‌های معمول در مناطق بسیار آلوده نیز رخ دهد. موارد انسانی بیشتر در محیط‌های روستایی مانند جنگل‌ها، مزارع و کشتزارها گزارش می‌شوند، جایی که جوندگان وجود دارند و فرصت‌های بیشتری برای مواجهه با آنها وجود دارد.

HPS با سردرد، سرگیجه، لرز، تب، درد عضلانی و علائم گوارشی مانند حالت تهوع، استفراغ، اسهال و درد شکم و به دنبال آن شروع ناگهانی دیسترس تنفسی و افت فشار خون مشخص می‌شود. علائم HPS معمولاً از یک تا شش هفته پس از مواجهه اولیه با ویروس بروز می‌کنند. با این حال، علائم ممکن است از یک هفته تا هشت هفته پس از مواجهه ظاهر شوند.

عفونت‌های هانتاویروس در سطح جهان نسبتا نادر هستند. در سال ۲۰۲۵، در منطقه آمریکا، هشت کشور ۲۲۹ مورد ابتلا و ۵۹ مورد مرگ با نرخ مرگ و میر کلی ۲۵.۷ درصد گزارش کردند. در منطقه اروپا، ۱۸۸۵ مورد عفونت هانتاویروس در سال ۲۰۲۳ گزارش شد (۰.۴ در هر ۱۰۰ هزار نفر)، که کمترین میزان مشاهده شده بین سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳ را نشان می‌دهد. در شرق آسیا، به ویژه چین و جمهوری کره، تب خونریزی دهنده هانتاویروس با سندرم کلیوی (HFRS) همچنان سالانه هزاران مورد را تشکیل می‌دهد اگرچه میزان بروز آن در دهه‌های اخیر کاهش یافته است.

عفونت‌های هانتاویروس با میزان مرگ و میر کمتر از ۱ تا ۱۵ درصد در آسیا و اروپا و تا ۵۰ درصد در آمریکا همراه هستند. در حالی که هیچ درمان یا واکسن مجاز برای عفونت‌های هانتاویروس وجود ندارد، مراقبت‌های حمایتی اولیه و ارجاع فوری به یک مرکز با بخش مراقبت‌های ویژه کامل می‌تواند بقا را بهبود بخشد.

عوامل محیطی و اکولوژیکی مؤثر بر جمعیت جوندگان می‌توانند روند بیماری را به صورت فصلی تحت تأثیر قرار دهند.

اگرچه انتقال محدود و غیرمعمول HPS از انسان به انسان ناشی از ویروس نوع «آند» در محیط‌های اجتماعی شامل تماس نزدیک و طولانی مدت گزارش شده اما موارد محدودی از آن گزارش شده است. عفونت‌های ثانویه در بین کارکنان مراقبت‌های بهداشتی قبلا در مراکز درمانی ثبت شده است، اگرچه همچنان نادر است. به نظر می‌رسد انتقال ثانویه در مرحله اولیه بیماری، زمانی که ویروس قابلیت انتقال بیشتری دارد، محتمل‌تر باشد. در حال حاضر، به دلیل کمبود شیوع هانتاویروس مربوط به انتقال انسان به انسان، شواهد کمی در دسترس است.

توصیه‌های سازمان جهانی بهداشت

سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند کشورهای عضو درگیر در این رویداد، هماهنگی و تلاش‌های مدیریتی بهداشت عمومی را در کشتی‌ها و در کشورهایی که موارد ابتلا و/یا تماس با افراد مبتلا وجود دارد یا به آنجا بازخواهند گشت، ادامه دهند.

این شامل ردیابی و نظارت بر تشخیص، تحقیق، گزارش موارد مشکوک، آزمایش آزمایشگاهی موارد مشکوک، مدیریت موارد، اقدامات پیشگیری و کنترل عفونت و ارتباط شفاف و روشن با افراد آسیب‌دیده و عموم مردم می‌شود.

موارد ضروری

- در زمینه شیوع فعلی، افراد حاضر در کشتی و پروازهای درگیر موارد اخیر، باید بهداشت دست را به طور مکرر رعایت و هرگونه علائم اولیه از جمله سردرد، سرگیجه، لرز، تب، درد عضلانی و مشکلات گوارشی مانند حالت تهوع، استفراغ، اسهال و درد شکم را به مدت ۴۲ روز پس از آخرین مواجهه احتمالی، کنترل کنند.

- در صورت بروز هرگونه علائم اولیه یا شروع ناگهانی ناراحتی تنفسی، افراد باید فوراً به مقامات بهداشتی اطلاع دهند و تا زمان انجام ارزیابی پزشکی، خود را قرنطینه کنند. در صورت وجود علائم تنفسی، افراد باید آداب تنفسی را رعایت کرده و از ماسک پزشکی استفاده کنند.

- همچنین باید رویکرد احتیاطی برای شناسایی، طبقه‌بندی، ردیابی و پیگیری تماس‌ها به‌ویژه برای افرادی که در کشتی یا در طول سفر در معرض ویروس قرار گرفته‌اند، اعمال شود. تماس‌ها باید بر اساس خطر مواجهه، با در نظر گرفتن شدت و مدت مواجهه، نزدیکی به فرد مبتلا، مواجهه با فضاهای بسته یا مشترک و استفاده از تجهیزات حفاظت فردی طبقه‌بندی شوند.

- مخاطبان پرخطر ممکن است شامل هم‌کابین‌ها، شرکای صمیمی، افرادی که مدت طولانی در معرض ویروس قرار دارند، کارکنان مراقبت‌های بهداشتی که بدون محافظت در معرض ویروس هستند و افرادی که بدون تجهیزات حفاظت فردی مناسب با مواد آلوده یا مایعات بدن کار می‌کنند، باشند.

مخاطبان پرخطر باید به مدت ۴۲ روز پس از آخرین مواجهه، تحت نظارت فعال علائم توسط یک مرجع بهداشت عمومی محلی قرار گیرند، در حالی که افراد کم‌خطر باید خودنظارتی غیرفعال انجام دهند و در صورت بروز علائم به دنبال ارزیابی پزشکی باشند.

برای تحقیقات تماس‌ها باید از منابع اطلاعاتی موجود از جمله مصاحبه‌ها، مانیفست مسافران، چیدمان صندلی‌ها و گزارش‌های فعالیت برای بهبود کامل بودن شناسایی تماس‌ها استفاده شود. شواهد فعلی از مفید بودن آزمایش‌های آزمایشگاهی معمول یا قرنطینه تماس‌های بدون علامت پشتیبانی نمی‌کند.

- تشخیص زودهنگام موارد مشکوک، جداسازی سریع و پایبندی مداوم به اقدامات پیشگیرانه و کنترل عفونت توصیه‌شده برای محافظت از پرسنل مراقبت‌های بهداشتی، سایر مسافران و اعضای خدمه همچنان ضروری است.

- در محیط‌های مراقبت‌های بهداشتی، اقدامات احتیاطی استاندارد باید برای همه بیماران از جمله بهداشت دست، نظافت محیط و مدیریت پسماند، اعمال شود. علاوه بر اقدامات احتیاطی استاندارد، اقدامات احتیاطی مبتنی بر انتقال باید برای مدیریت موارد مشکوک یا تأیید شده اجرا شود. برای رویه‌های تولید آئروسل، اقدامات احتیاطی از طریق هوا باید استفاده شود. همچنین هنگامی که به HPS مشکوک هستید، بیماران باید فوراً برای نظارت دقیق و مدیریت حمایتی به بخش اورژانس یا بخش مراقبت‌های ویژه منتقل شوند.

در ادامه گزارش سازمان جهانی بهداشت همچنین تاکید شد:

مدیریت اولیه باید شامل مراقبت‌های حمایتی با داروهای ضد تب و مسکن در صورت نیاز باشد. برای هانتاویروس تایید شده، آنتی‌بیوتیک‌ها به طور معمول تجویز نمی‌شوند. با این حال، قبل از تشخیص قطعی (و عفونت باکتریایی یک احتمال تشخیصی است) یا اگر عفونت باکتریایی اضافی مشکوک باشد، آنتی‌بیوتیک‌های تجربی با طیف گسترده ممکن است مناسب باشند. مدیریت بالینی در درجه اول به تجویز دقیق مایعات، نظارت همودینامیک و پشتیبانی تنفسی متکی است. با توجه به پیشرفت سریع سندرم درد قفسه سینه (HCPS)، نظارت دقیق و انتقال زودهنگام به بخش مراقبت‌های ویژه (ICU) برای موارد شدیدتر حیاتی است. تهویه مکانیکی، کنترل دقیق حجم و داروهای منقبض کننده عروق ممکن است مورد نیاز باشد. برای نارسایی شدید قلبی ریوی، اکسیژن رسانی مکانیکی خارج از بدن ممکن است نجات بخش باشد. در موارد شدید اختلال عملکرد کلیه، ممکن است دیالیز لازم باشد.