نگاهی به مصرف بی‌رویه دارو در ایران / بحران مصرف غیرمنطقی سرم و آنتی‌بیوتیک

سخنگوی سازمان غذا و دارو ضمن اشاره به پرمصرف‌ترین داروها در کشور، در عین حال نسبت به «تجویزهای دست‌ودلبازانه» و «مصرف خودسرانه دارو» در کشور هشدار داد و گفت که ماهانه حدود ۲۳ میلیون واحد سرم مصرف می‌شود و بیش از یک‌سوم نسخ‌ سرپایی نیز حاوی آنتی‌بیوتیک است؛ آماری که نشان‌دهنده الگوی مصرف غیرمنطقی و البته نیازمند فرهنگسازی و بازنگری فوری در پروتکل‌های درمانی است.

کد خبر: ۹۲۰۶۵۳

تاریخ: ۱۹ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۱۶:۱۸

ایسنا: سخنگوی سازمان غذا و دارو ضمن اشاره به پرمصرف‌ترین داروها در کشور، در عین حال نسبت به «تجویزهای دست‌ودلبازانه» و «مصرف خودسرانه دارو» در کشور هشدار داد و گفت که ماهانه حدود ۲۳ میلیون واحد سرم مصرف می‌شود و بیش از یک‌سوم نسخ‌ سرپایی نیز حاوی آنتی‌بیوتیک است؛ آماری که نشان‌دهنده الگوی مصرف غیرمنطقی و البته نیازمند فرهنگسازی و بازنگری فوری در پروتکل‌های درمانی است.

دکتر محمد هاشمی  با اشاره به چالش‌های اقتصادی و افزایش هزینه‌های تولید خاطرنشان کرد: سازمان غذا و دارو در چارچوب مأموریت‌های قانونی خود، زمینه‌های لازم برای تسهیل فرآیند تأمین و توزیع دارو را فراهم می‌کند و تمرکز اصلی بر یافتن راه‌حل‌های عملیاتی برای عبور از موانع موجود است.

مصرف ماهانه ۲۳میلیون سِرم در کشور

آنتی‌بیوتیک در یک سوم نسخ سرپایی

سخنگوی سازمان غذا و دارو با اشاره به آخرین پایش‌های انجام‌شده بر نسخ سرپایی اظهار کرد: بر اساس بررسی‌های صورت‌گرفته، مصرف ماهانه سرم در کشور به حدود ۲۳ میلیون واحد می‌رسد و بیش از یک‌سوم نسخ سرپایی حاوی آنتی‌بیوتیک است که این ارقام نیازمند بازنگری در الگوی تجویز و مصرف است.

پرمصرف‌ترین داروها در ایران

هاشمی افزود: داروهای پرمصرف خوراکی شامل گروه‌های ماکرولیدها، سفالوسپورین‌ها و پنی‌سیلین‌ها بوده و در بخش تزریقی نیز سفازولین، پنی‌سیلین و سفتریاکسون بیشترین سهم تجویز را دارند. البته بررسی‌ها نشان می‌دهد الگوی مصرف در استان‌های مختلف متفاوت است و در برخی مناطق میزان تجویز آنتی‌بیوتیک به ارقام بالاتری می‌رسد که ضرورت مداخلات هدفمند و فرهنگ‌سازی تخصصی را ایجاب می‌کند.

روند تأمین اقلام دارویی و سرم در شرایط کنونی

وی با تأکید بر نقش تولید داخل در زنجیره تامین دارو در کشور گفت: بخش اعظم نیاز دارویی کشور از طریق ظرفیت‌های تولید داخلی تأمین می‌شود و برای جمعیت ۹۰ میلیونی کشور نمی‌توان به واردات قطره‌چکانی و فوریتی تکیه کرد.

او گفت: در خصوص تأمین سرم، با توجه به محدودیت‌های پیش‌آمده در تأمین ماده اولیه از پتروشیمی‌ها، تمهیداتی اندیشیده شده تا تولیدکنندگان بتوانند از طریق واردات ماده اولیه پتروشیمی، نیاز خود را تأمین کرده و تولید را بدون وقفه ادامه دهند.

هاشمی با اشاره به نگرانی وزیر بهداشت درباره مصرف بی‌رویه سرم‌های تزریقی خاطرنشان کرد: با بازتعریف تعرفه‌های خدمات بالینی و ترویج الگوهای درمانی مبتنی بر نیاز واقعی، می‌توان از ظرفیت مصرف موجود در مسیر کاهش هزینه‌های غیرضروری و آزادسازی بودجه برای تقویت دسترسی به داروهای حیاتی بهره برد.

داروهای با بیشترین مصرف غیرمنطقی و خودسرانه

سخنگوی سازمان غذا و دارو در ادامه صحبت‌هایش با اشاره به الگوی مصرف دارو در جامعه نیز اظهار کرد: بیشترین حجم مصرف غیرمنطقی و خودسرانه مربوط به گروه‌های آنتی‌بیوتیک‌ها، مسکن‌های ضدالتهابی و سرم‌های تزریقی است. متأسفانه مشاهده می‌شود که تقاضا برای تجویز این اقلام در مواردی که ضرورت بالینی ندارند، همچنان وجود دارد که نیازمند اطلاع‌رسانی شفاف و فرهنگ‌سازی مستمر است.

عوامل مؤثر بر تجویز غیرمنطقی و ضرورت فرهنگ‌سازی

هاشمی در تحلیل عوامل مؤثر بر الگوی تجویز گفت: ترکیبی از عوامل شامل تقاضای القایی، باورهای عمومی درباره اثرگذاری سریع‌تر اشکال تزریقی و نیاز به به‌روزرسانی مستمر دانش بالینی می‌تواند در الگوی تجویز تأثیرگذار باشد. در این راستا، ورود سازمان نظام پزشکی و انتظار برای مشارکت سازمان نظام پرستاری به موضوع مدیریت تجویز و مصرف، گامی ارزشمند در مسیر ارتقای کیفیت خدمات محسوب می‌شود.

وی افزود: انتظار می‌رود مسئولان در معاونت درمان وزارت بهداشت و سازمان‌های بیمه‌گر نیز با هم‌افزایی بیشتر، در اجرای موفق برنامه‌های اصلاح الگوی مصرف نقش‌آفرینی کنند.

پیامدهای مصرف غیرمنطقی و پدیده مقاومت میکروبی

سخنگوی سازمان غذا و دارو با تأکید بر ضرورت پرهیز از مصرف خودسرانه و بدون تجویز پزشک گفت: توجه به کاهش مصرف غیرضروری آنتی‌بیوتیک‌ها و جلوگیری از مقاومت دارویی باید در اولویت سیاست‌گذاران سلامت باشد. مدیریت مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها نیازمند همکاری بین‌بخشی، آموزش مستمر ارائه‌دهندگان خدمات و اطلاع‌رسانی مؤثر به عموم مردم است.

هدررفت منابع با پُرنویسی نسخ

هاشمی خاطرنشان کرد: تجویزهای دست‌ودلبازانه و پُرنویسی نسخ بی‌تردید موجب هدررفت منابعی است که از اساس با محدودیت مواجه است و می‌تواند پایداری زنجیره تأمین را تحت تأثیر قرار دهد.

اقدامات سازمان غذا و دارو برای اصلاح الگوی تجویز و مصرف

وی با اشاره به اقدامات سازمان غذا و دارو در جهت اصلاح الگوی تجویز و مصرف گفت: پایش مستمر نسخ، تدوین و ابلاغ راهنماهای بالینی و تقویت رویکردهای مبتنی بر شواهد علمی از جمله راهکارهای سازمان غذا و دارو برای اصلاح الگوی تجویز است. همچنین بازنگری هوشمند در سیاست‌های پوشش بیمه‌ای و هدایت حمایت‌ها به سمت داروهای ژنریک و ضروری، می‌تواند مسیر را برای پایداری منابع و گسترش عدالت در درمان هموار سازد.

هاشمی در عین حال افزود: با تقویت همکاری میان صنایع بالادستی پتروشیمی و تولیدکنندگان دارو، زمینه‌های لازم برای خودکفایی در تأمین مواد اولیه استراتژیک بیش از پیش فراهم شده است که این هم‌افزایی، پتانسیل جهش تولید و تقویت رقابت‌پذیری صنعت دارو را افزایش می‌دهد.

نقش نهادهای نظارتی و مکانیزم‌های کنترل تجویز دارو

سخنگوی سازمان غذا و دارو با تشریح نقش نهادهای متولی در مصرف منطقی داروها تصریح کرد: سازمان غذا و دارو از طریق سامانه‌های پایش و بازرسی‌های میدانی بر فرآیند توزیع و فروش نظارت دارد. سازمان‌های بیمه‌گر نیز با مکانیزم‌هایی مانند بررسی نسخ و هدایت پرداخت‌ها به سمت پروتکل‌های درمانی، نقش مؤثری در مدیریت منابع ایفا می‌کنند.

هاشمی با اشاره به ورود سازمان نظام پزشکی به موضوع مدیریت تجویز و مصرف، تصریح کرد: هم‌افزایی میان نهادهای علمی و سیاست‌گذار، امکان پوشش هدفمند و پایدار داروها را در چارچوب ضوابط بین‌المللی فراهم می‌کند و ضمن حفظ پایداری مالی صندوق‌های بیمه‌ای، کیفیت خدمات درمانی را ارتقا خواهد داد.

نقش رسانه‌ها در اطلاع‌رسانی و فرهنگ‌سازی سلامت

وی با اشاره به نقش رسانه‌ها در فرهنگسازی سلامت خاطرنشان کرد: رسانه‌های تخصصی و عمومی با تولید محتوای مستند و قابل‌ درک می‌توانند آگاهی جامعه را درباره ضرورت مصرف بهینه فرآورده‌های سلامت‌محور افزایش دهند. انتشار آمار شفاف، معرفی راهنماهای ساده برای بیماران و بازتاب اقدامات اصلاحی، از ظرفیت‌های رسانه‌ای است که می‌تواند به تغییر رفتارهای سلامت و افزایش مشارکت عمومی منجر شود.

توصیه‌ به بیماران برای پیشگیری از مصرف غیرمنطقی

هاشمی همچنین گفت: از مردم نیز تقاضا می‌شود مصرف هرگونه فرآورده دارویی را منوط به تشخیص و تجویز پزشک معالج کنند و از درخواست تجویز اقلامی که ضرورت بالینی ندارند، پرهیز کنند. همچنین تکمیل دوره درمان تجویز شده و پرهیز از مصرف خودسرانه یا توصیه دارو به دیگران، از اصول مهم در صیانت از سلامت فردی و عمومی است.

سخنگوی سازمان غذا و دارو در بخش دیگری از صحبت‌هایش، شفافیت اطلاعاتی، مشارکت فعال ذینفعان و تصمیم‌گیری مبتنی بر داده‌های معتبر را کلیدواژه‌های اصلی تحول در نظام دارویی کشور برشمرد و ابراز امیدواری کرد: با همکاری جامعه پزشکی و پرستاری، بیمه‌گران، صنعت دارو و مردم آگاه، شاهد ارتقای مستمر دسترسی عادلانه به درمان، افزایش کیفیت خدمات و تحکیم پایداری مالی در نظام سلامت ایران باشیم.

او در بخش پایانی صحبت‌هایش با تأکید مجدد بر اولویت تولید داخل خاطرنشان کرد: اولویت سازمان غذا و دارو در تأمین داروهای مورد نیاز بازار، تولید داخلی است و صنعت نیز باید در کنار مردم، تمام توان خود را برای تأمین داروهای مصرفی به کار گیرد تا هرچه زودتر شرایط بازار به ثبات پایدار برسد.