آنچه باید درباره زانوی پرانتزی و دردهای زانو بدانید

جراح و فوق‌تخصص ارتوپدی علت‌های زانو درد، صداهای مفصلی، کیست پشت زانو، زانوی پرانتزی و آرتروز را تشریح کرد.

کد خبر: ۹۲۱۹۹۲

تاریخ: ۲۹ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۱۲:۳۹

ایسنا:  جراح و فوق‌تخصص ارتوپدی علت‌های زانو درد، صداهای مفصلی، کیست پشت زانو، زانوی پرانتزی و آرتروز را تشریح کرد.

علیرضا صادقپور  با اشاره به روند طبیعی رشد زانو در کودکان اظهار کرد: هنگام تولد، زانوی نوزادان معمولاً به‌طور طبیعی به حالت پرانتزی است. این وضعیت تا یک سالگی تشدید می‌شود و حتی پس از شروع راه رفتن نیز ادامه می‌یابد.

وی ادامه داد: این پرانتزی تا یک‌ و نیم تا دو سالگی به مرور اصلاح شده و به حالت نرمال بازمی‌گردد. اما اگر پس از دو سالگی، زانوها همچنان پرانتزی باقی بماند، وضعیت غیرطبیعی بوده و نیاز به بررسی دقیق دارد.

وی افزود: علل مختلفی برای تداوم پرانتزی زانو وجود دارد. از جمله علل متابولیکی مانند کمبود ویتامین D و کلسیم که باعث کاهش کیفیت استخوان و نرمی استخوان می‌شود. همچنین بیماری «راشیتیسم» که در اثر اختلال در جذب ویتامین D از دستگاه گوارش ایجاد می‌شود، موجب ضعف استخوان و نرمی آن می‌گردد. در این موارد با انجام آزمایش و تجویز دارو، مشکل قابل حل است.

صادقپور با اشاره به بیماری دیگری به نام «بلانت» خاطرنشان کرد: در این بیماری، اختلال در صفحه رشد زانو باعث می‌شود که رشد استخوان یک‌طرفه شود. بلانت می‌تواند در یک یا هر دو زانو دیده شود و ماهیتی پیشرونده دارد که گاهی نیاز به جراحی پیدا می‌کند. اگر این بیماری تا چهارسالگی تشخیص داده شود، با روش‌های غیرجراحی مانند استفاده از کفش‌های مخصوص، حرکات اصلاحی و فیزیوتراپی قابل اصلاح است، در غیر این صورت جراحی لازم خواهد بود.

این فوق تخصص ارتوپدی درباره پرانتزی زانو در نوجوانان توضیح داد: افراد تا ۹ سالگی معمولاً مشکل خاصی ندارند، اما با شروع رشد، برخی نوجوانان دچار پرانتزی ارثی در پاها می‌شوند که تا ۱۵ سالگی ادامه می‌یابد. در این موارد ابتدا درمان غیرجراحی توصیه می‌شود و اگر مؤثر نباشد، عمل جراحی ضرورت پیدا می‌کند.

وی خاطرنشان کرد: پس از ۱۵ سالگی، پرانتزی معمولاً اصلاح نمی‌شود و حرکات اصلاحی صرفاً به منظور تقویت عضلات و افزایش کشش کاربرد دارند. در افراد با شغل سنگین یا اضافه وزن، پرانتزی می‌تواند در آینده به آرتروز منجر شود.

صادقپور با بیان در افراد با شغل سنگین یا اضافه وزن، پرانتزی می‌تواند در آینده به آرتروز منجر شود، تأکید کرد: در ایران، پرانتزی به صورت نژادی شایع است و میزان اندکی از آن در بسیاری از افراد دیده می‌شود. تشخیص شدت پرانتزی از طریق اندازه‌گیری از لگن تا مچ پا انجام می‌شود. زمانی که خط عمودی از زانو به بیرون منحرف شود، نشان‌دهنده شدت مشکل است، اما اگر این خط به داخل زانو تغییر جهت دهد، نیاز به عمل وجود ندارد.

وی در ادامه به موضوع صداهای مفصلی پرداخت و گفت: برخی افراد به‌طور طبیعی از مفاصل خود صدا می‌شنوند، اما صدای بیش ازحد دلایل مشخصی دارد که یکی از آنها درد و دیگری تورم است. اگر صدا همراه با درد یا تورم باشد، مشکل وجود دارد، در غیر این صورت طبیعی است. اما قفل شدگی زانو هرگز طبیعی نیست و معمولاً به علت نرمی غضروف کشکک (که در نوجوانان و جوانان شایع‌تر است) یا پارگی مینیسک ایجاد می‌شود. پارگی مینیسک اغلب در افرادی دیده می‌شود که ورزش می‌کنند یا پایشان پیچ خورده است.

صادقپور درباره برآمدگی پشت زانو اظهار کرد: این برآمدگی در اکثر موارد کیستی است که در اثر تجمع مایع مفصلی ایجاد می‌شود. اگر اندازه کیست کوچک (مثلاً دو تا سه سانتیمتر) باشد، درمان غیرجراحی شامل دارو، استفاده از زانوبند و پرهیز از بالا و پایین رفتن از پله کافی است. اما اگر کیست بزرگتر باشد یا به پارگی مینیسک مرتبط باشد، هم باید منیسک درمان شود و هم عمل جراحی انجام گیرد.

این جراح و فوق تخصص ارتوپدی درباره آرتروز تصریح کرد: در مفاصل مبتلا به آرتروز، استفاده از گرمای موضعی با هر وسیله‌ای که گرما را منتقل کند، به کاهش درد کمک می‌کند. تعویض مفصل تنها به‌عنوان آخرین راهکار درمان آرتروز در نظر گرفته می‌شود. اگر آرتروز در مراحل اولیه تشخیص داده شود، نخستین اقدام، تغییر سبک زندگی است، افراد باید روی صندلی بنشینند، از پله رفت‌وآمد کمتری داشته باشند و با کاهش وزن، عضلات خود را تقویت کنند.

وی تأکید کرد: هیچ درمان دارویی وجود ندارد که آرتروز را به‌طور قطعی درمان کند. اگر همه روش‌های درمانی انجام شود و مؤثر واقع نشود، تعویض مفصل گزینه‌ای مؤثر برای افزایش کیفیت زندگی و بهبود توانایی حرکتی فرد است. تعویض مفصل شرط سنی ندارد، اما افراد باید بدانند که این تعویض مادام‌العمر نیست و عوارض خاص خود را دارد، از جمله خطر عفونت که ممکن است بلافاصله پس از عمل یا چند ماه بعد بروز کند. برای مثال، میکروب ممکن است از طریق دندان یا کلیه وارد خون شده و به مفصل برسد. همچنین اگر فرد پس از تعویض مفصل فعالیت‌های سنگین انجام دهد، مفصل زودتر فرسوده می‌شود.

صادقپور افزود: پس از این عمل، زانو تا حدود ۱۱۰ درجه قابلیت خم شدن دارد. افراد نباید روی زانو بنشینند و بهتر است از مبل و صندلی استفاده کنند. نشستن مکرر روی زانو پس از عمل، باعث شلی مفصل و بروز عوارض دیگر می‌شود.

وی درباره درجات مختلف پارگی مینیسک گفت: پارگی درجه یک و دو با مراقبت‌های معمول بهبود می‌یابد، اما پارگی درجه سه که با قفل شدگی زانو و تورم همراه است، نیاز به عمل جراحی دارد.

صادقپور به روش‌های پیشگیری از آرتروز اشاره کرد و گفت: در مراکز درمانی، آموزش سبک زندگی به صورت گروهی ارائه می‌شود. کنترل وزن یکی از مهمترین عوامل پیشگیری است. انحرافات مفصلی مانند پرانتزی یا ضربدری اگر در سنین پایین به موقع اصلاح شوند، از بروز آرتروز جلوگیری می‌کنند. افراد نباید حتی سر سفره یا در فعالیت‌های روزمره روی زانو بنشینند، زیرا این کار طی چند سال منجر به آرتروز می‌شود. استفاده از استخر و انجام پیاده‌روی آرام در آب همراه با تمرینات تقویت عضلات، تأثیر بسزایی در پیشگیری و درمان مشکلات زانو دارد.