پیامدهای روانی و جسمی کم‌تحرکی

آن‌ها نوشتند اگر یک موجود فرازمینی انسان امروزی را ببیند، احتمالاً تعجب می‌کند که چرا موجودی که میلیون‌ها سال شکارچی-گردآورنده بوده، حالا بیشتر روز را روی صندلی می‌گذراند؛ در اتاق‌های گرم، جلوی صفحه‌های درخشان و با کمترین میزان فعالیت فیزیکی.

کد خبر: ۹۲۲۸۶۳

تاریخ: ۰۳ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۷:۰۶

شاید این جمله را شنیده باشید: «نشستن، سیگار جدید است.» عبارتی که چند سال پیش یک پزشک آمریکایی مطرح کرد و خیلی زود به یکی از بحث‌برانگیزترین هشدارهای دنیای سلامت تبدیل شد. منظور این جمله البته این نیست که نشستن دقیقاً به اندازه سیگار خطرناک است، بلکه اشاره به این واقعیت دارد که سبک زندگی کم‌تحرک مدرن می‌تواند اثرات عمیق و خاموشی بر سلامت انسان داشته باشد؛ اثری که بسیاری از مردم هنوز آن را جدی نگرفته‌اند.

امروزه میلیون‌ها نفر ساعت‌های طولانی را پشت میز، داخل خودرو یا روی مبل و مقابل صفحه‌نمایش‌ها می‌گذرانند. در همین حال، پژوهش‌های علمی نشان می‌دهد بی‌تحرکی طولانی‌مدت با افزایش خطر بیماری قلبی، دیابت، چاقی، افسردگی و حتی مرگ زودرس مرتبط است.

بدن انسان برای این زندگی ساخته نشده
در مقاله‌ای که سال ۲۰۱۸ در British Journal of General Practice منتشر شد، نویسندگان با لحنی طنزآمیز اما جدی، سبک زندگی انسان مدرن را از نگاه یک «موجود فضایی» توصیف کردند.

اما تناقض جالب اینجاست که همین انسان‌ها بعداً برای جبران این بی‌تحرکی، پول پرداخت می‌کنند تا در باشگاه روی تردمیل بدوند یا وزنه بلند کنند.

چرا «سیگار جدید»؟
دلیل این تشبیه، شباهت فرهنگی و اجتماعی آن با سیگار است. نویسندگان مقاله اشاره می‌کنند همان‌طور که دهه‌ها پیش سیگار کشیدن رفتاری عادی و حتی جذاب تلقی می‌شد، امروز هم کم‌تحرکی به بخشی طبیعی از زندگی تبدیل شده است؛ در حالی که اثرات زیان‌بار آن به‌تدریج آشکار می‌شود.

طبق برخی برآوردها، کم‌تحرکی مسئول حدود ۹ درصد مرگ‌های زودرس در جهان است.

فقط ورزش کافی نیست
یکی از مهم‌ترین یافته‌های پژوهش‌های جدید این است که حتی اگر فرد ورزش هم بکند، باز هم نشستن طولانی می‌تواند برای بدن مضر باشد. به عبارت دیگر، یک ساعت ورزش روزانه لزوماً اثر ۱۰ ساعت پشت‌میزنشینی را کاملاً خنثی نمی‌کند.

مطالعات نشان داده‌اند نشستن طولانی با اختلال متابولیسم، افزایش قند خون، کاهش گردش خون و التهاب مزمن ارتباط دارد؛ حتی در افرادی که از نظر ورزشی فعال محسوب می‌شوند.

مغز و روان هم تحت تأثیر قرار می‌گیرند
بی‌تحرکی فقط روی قلب و عضلات اثر نمی‌گذارد. برخی تحقیقات نشان داده‌اند کم‌تحرکی طولانی‌مدت می‌تواند با خستگی ذهنی، اضطراب، افسردگی و افت تمرکز مرتبط باشد. بدن انسان برای حرکت طراحی شده و مغز هم بخشی از همین سیستم است.

«ایستادن» راه‌حل‌ است؟
در سال‌های اخیر، میزهای ایستاده محبوب شده‌اند و بسیاری آن‌ها را راه‌حلی برای کاهش مضرات نشستن می‌دانند. اما متخصصان می‌گویند ایستادن طولانی‌مدت هم می‌تواند مشکلات خودش را داشته باشد، از جمله: درد پا، واریس و خستگی عضلانی.

به همین دلیل، بهترین راهکار «حرکت مداوم» است، نه فقط ایستادن.

بدن به وقفه‌های حرکتی نیاز دارد
پزشکان توصیه می‌کنند هر ۳۰ تا ۶۰ دقیقه از جای خود بلند شوید، چند دقیقه راه بروید یا حرکات کششی انجام دهید. حتی همین تغییرات کوچک می‌تواند گردش خون را بهتر کند، فشار روی ستون فقرات را کم کند و وضعیت متابولیک بدن را بهبود دهد.

شاید آیندگان از ما تعجب کنند
نویسندگان مقاله بریتانیایی در پایان اشاره می‌کنند که نسل‌های آینده احتمالاً به سبک زندگی کم‌تحرک امروز ما همان‌طور نگاه خواهند کرد که ما امروز با ناباوری به هواپیماهای پر از دود سیگار در دهه‌های گذشته نگاه می‌کنیم! شاید در آینده، ساعت‌ها نشستن پشت میز بدون حرکت، رفتاری ناسالم و غیرعادی تلقی شود.

نشستن طولانی‌مدت یکی از ویژگی‌های اصلی زندگی مدرن است؛ عادتی که آرام، بی‌صدا و تدریجی روی سلامت اثر می‌گذارد. اگرچه ورزش مهم است، اما بدن انسان به حرکت مداوم در طول روز نیاز دارد.

شاید مهم‌ترین پیام پژوهش‌های جدید این باشد: سلامت فقط به باشگاه رفتن وابسته نیست؛ به کمتر نشستن هم وابسته است.

همشهری