بازار اظهارنظر درباب «تفکيک جنسيتی» در دانشگاهها اين روزها از هميشه داغتر است. گفته میشود از مهرماه امسال قرار است بسياری از دانشگاهها با در نظر داشتن رويکرد وزير علوم، کلاسهای دختران و پسران را از هم تفکيک کنند. اگرچه هنوز جزئيات اين طرح از سوی مسئولان اعلام نشده است اما تاکنون روسای بسياری از دانشگاهها در گفت و گو با رسانهها از آمادگی شرايط برای اجرايی کردن اين طرح در دانشگاه خود در سال تحصيلی ۹۰-۹۱ خبر دادهاند. دانشگاههايی چون صنعتی اميرکبير، صنعتی شريف، شهيد چمران اهواز، سيستان و بلوچستان، علامه طباطبايی، اروميه و مازندران از جمله اين دانشگاهها هستند. طرح تفکيک جنسيتی در دانشگاهها از همان آغاز مخالفتهای فراوانی را در پی داشت. بسياری با استناد به دستور فرمان امام خمينی (ره) که شبانه دستور برچيدن ديوار از بين کلاسهای دانشجويان را صادر کردند و اين طرح را«توهين به دانشجو» خواندهاند میگويند اين گونه اقدامات فضای دانشگاهها را متشنج میکند. اما وزير علوم که طی دو سال گذشته همواره بر طبل اسلامی کردن دانشگاهها کوبيده است بارها بر تفکيک جنسيتی در دانشگاه ها تاکيد کرده و حتی وزارت علومیها آن را از مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی خواندهاند. اگرچه علی عباسپور تهرانی فرد رئيس کميسيون آموزش و تحقيقات مجلس اين ادعا را رد کرده و طرح تفکيک جنسيتی را از مصوبات اين شورا نمیداند اما علی کريمی فيروزجايی عضو ديگر کميسيون آموزش و تحقيقات مجلس شورای اسلامی در باره اجرای اين طرح از مهر امسال گفته است:«در تابستان که فصل تعطيلی دانشگاه هاست تحقيقی از سوی وزارت علوم انجام می شود تا ظرفيت دانشگاهها برای تفکيک جنسيتی مشخص شود و دانشگاه هايی که امکان جدا شدن کلاسها را داشته باشند از مهر ماه تفکيک می شوند.» اگرچه پيش از اين وزير علوم پس از اعلام مخالفت برخی از بهارستانیها بارها اعلام کرده بود:«تفکيکجنسيتی نداريم و تاسيس دانشگاههای تکجنسيتی در صورت تقاضای مردم انجام میشود.» اما پس از آنکه در هفتههای گذشته وی به مجلس رفت تا برای اعضای کميسيون آموزش و تحقيقات در بهارستان درباره طرح تفکيک جنسيتی توضيح دهد، اعضای اين کميسيون نيز مخالفت خود را کنار گذاشتهاند تا آنجا که علی عباسپور تهرانی فرد رئيس کميسيون آموزش و تحقيقات مجلس به تهران امروز میگويد:«بستگی دارد چه روايتی از اين طرح داشته باشيم.» او ادامه میدهد: «از عبارت تفکيک جنسيتی مفاهيم متفاوتی میتوان استخراج کرد. طرح اين بحث توسط وزارت علوم تنشآفرين بود. بر اساس آنچه وزير علوم به اعضای کميسيون آموزش و تحقيقات گفته است، اصلا قرار نيست ديواری بين دختران و پسران کشيده شود.»
رئيس کميسيون آموزش: قرار نيست ديواری در دانشگاه کشيده شود
علی عباسپور به تهران امروز میگويد:«وزير علوم به ما اعلام کرد که وقتی طرح تفکيک جنسيتی مطرح میشود معنايش اين است روابط دختر و پسر در چارچوب اسلامی تعريف شود و تا آنجا که ممکن است راحتی دانشجويان مدنظر باشد. اين طرح، بحث جديدی نيست و پيش از اين نيز مطرح بوده است. پس از طرح اين مسائل ما ديديم که اينها دغدغههای ما هم بوده است.»
البته عباسپور جدا کردن دختران و پسران را چاره کار نمیداند و میگويد: «تنها گسترش صحيح فرهنگ اسلامی است که میتواند مانع از اختلاط دختران و پسران شود. اين امر بر تفکيک جنسيتی ارجحيت دارد. تفکيک جنسيتی به معنای گسترش روابط اسلامی ابعاد گوناگونی دارد که تنها بخشی از اين است که وزارت علوم قصد اجرايش را دارد. معنای واقعی آنچه مد نظر اين است که ايجاد شرايط اسلامی در دانشگاهها پيگيری شود.»
يک روانشناس: اجرای طرح پيش از پژوهش درست نيست
دکتر سيما فردوسی، روانشناس، تفکيک جنسيتی را پيش از انجام يک پژوهش ميدانی صحيح نمیداند. او به تهران امروز میگويد:«يک آسيبشناسی برای اين طرح لازم است. پيش از آنکه اين طرح اجرا شود بايد در اين زمينه پژوهش کرد. هدف آن هم بايد اين باشد که اصلا چرا چنين کاری بايد انجام داد؟ هنوز خيلیها پاسخ اين سوال رانمی دانند و اين برايشان مجهول است. در اين کار پژوهشی بايد تعيين هدف و روشهای رسيدن به هدف به خوبی تشريح شود. که البته انجام اين پژوهش مستلزم صرف هزينه و زمان زياد است ولو به صورت توصيفی اين تحقيق بايد انجام شود.»
او میگويد:«مسئولانی که تصميم به اين کار دارند بايد بررسی کنند که هدف چيست؟ اين مسئولان هنوز اين مسئله را برای همگان موشکافی نکردهاند. اگر هدف آنها جلوگيری از رفتارهای ناپسند است به اين وسيله نمیتوان چنين اقدامی انجام داد. جداسازی راه حلی عميق به نظر نمیرسد. بايد کاری عميقتر انجام داد.»
دکتر فردوسی میافزايد:«ممکن است عدهای خودشان دوست داشته باشند در دانشگاههای تک جنسيتی درس بخوانند؛ دانشگاه مخصوص دختران يا پسران. میتوان اين دانشگاهها را داشت چرا که افراد بايد حق انتخاب داشته باشند. اما تفکيک جنسيتی راه حل چندان مناسبی به نظر نمیرسد. مسئولان بايد در نظر داشته باشند که ممکن است پسران از کلاسهای دختران حذف شوند اما در همان کلاسها اساتيد مرد حضور دارند و در همان دانشگاه، کارمندان مرد کار میکنند. پس اين راه حل عملی به نظر نمیرسد.»
اين استاد دانشگاه معتقد است: «آنچه بايد مدنظر قرار گيرد کوتاهیهايی در زمينه آموزش رفتارهای درست و ياددادن نوع پوشش صحيح و داشتن وقار و متانت است. ما بايد اينها را در دانشگاهها پررنگ کنيم. نحوه ارتباط شايستهتر است که بايد گسترش يابد. اگر اينها را گسترش دهيم شايد ديگر هيچکس به اين فکر نيفتد که تفکيک جنسيتی را اعمال کند.»
او درباره تاثير تفکيک جنسيتی در دانشگاه بر ازدواجهای دانشجويی نيز میگويد:«تفکيک جنسيتی بر ازدواجهای دانشجويی هم بیتاثير نيست. گذشته از آن بر رشد اجتماعی و شناخت محيطهای مختلط هم اثرگذار است. اين مسئله جنبههای مثبت دارد اما به هيچ عنوان نبايد از جنبههای منفی آن هم غافل بود.»
حجتالاسلام گلی: گروههای دانشجويی بهجای کلاسها تفکيک شود
حجتالاسلام جواد گلی کارشناس مذهبی و مدير گروه اجتماعی شبکه ۲ سيما معتقد است آنچه بايد در دانشگاهها تفکيک شود، گروههای دانشجويی و انجمنهای مردم نهاد هستند. او به تهران امروز میگويد:«با جداسازی و ايزوله کردن محيط شايد نتوان به نتيجه رسيد. به نظر من بايد روش صحيحی را پيدا کرد و در اين بين حلقه مفقوده روشهايی است که هم منتقدان را راضی کند و هم موافقان را. اين روش بايد همه نظرات را در نقطه جمع کند.»
او ادامه میدهد: «بايد پذيرفت که اختلاط، آسيب و انحراف به همراه دارد. اختلاط در محيط خلوت در سنين جوانی و برانگيختگیهای جوانی و ارتباطات عاطفی از مسائل مشکل ساز است و در اين بين روش پيشنهادی اين است که بايد به هنجارهای جديد و اجتماعی در اينباره برسيم. بايد هنجارها را در جامعه احيا کنيم. نه فقط به دنبال روشهای عملياتی و فيزيکی باشيم.»
حجتالاسلام گلی میگويد:«بايد از اختلاطهای طولانی جلوگيری کنيم. مسئله ما حضور مشترک زن و مرد در کلاس درس با حضور استاد نيست. مسئله امروز ما اختلاط دانشجويان در ان جی اوها، انجمنها و گروههايی است که به هر عنوانی در دانشگاهها بدون نظارتی که بر اساس عرف دانشگاه باشد، تشکيل میشود. اين گروهها را بايد از هم جداکرد. دانشجويان دختر و پسر بر سر کلاسها حتی میتوانند بحثهای تخصصی درباره احساسات و عواطف جوانی با هم داشته باشند اما اگر همين بحث را به پارک ببرند اين ديگر عرف جامعه ما نيست و به يک رفتار پرخطر مبدل میشود.»
او با اشاره به سيره پيامبر و فرمان حضرت امام(ره) برای برچيدن ديوار از ميان کلاسهای دانشگاه میگويد:«آنهايی که میگويند به يکباره کلاسها از هم جداشوند، اين را در نظر داشته باشند که مناسبات بين زن و مرد تابع يک خط کشی دقيق نيست. با در نظر داشتن آموزههای اسلامی بايد عرف جامعه و هنجارها را در نظر داشت. اين مسئله تابع عرف جامعه است. قرآن به زنان پيامبر (ص) میگويد که معاشرت کنيد مطابق با معروف. آيا میگويد زنان از مردان تفکيک شوند؟ پاسخ خير است. آيا میگويد مختلط باشند؟ پاسخ خير است. قرآن میگويد بر اساس عرف رفتار کنند.»
او با ارائه پيشنهاداتی ادامه میدهد:«ما بايد مدل رفتار و گفتار را در دانشگاهها اصلاح کنيم. بايد مدلی بر اساس معروف را بر طبق آنچه قرآن میگويد استخراج کنيم و به دانشگاهها ببريم. اما در حرکتهای شخصی و گروههای دانشجويی تفکيک نياز است. آنهايی که قائل به تفکيک هستند هم نکات قابل توجهی برای ارائه دارند و هم نظرات آنهايی که مخالف با اين بحث هستند بايد شنيده شود.»
او از دغدغهای که منجر به تفکيک جنسيتی شده است با عنوان دغدغه درست نام میبرد و میافزايد: «ممکن است که در رابطه با روش اجرايی شدن آن انتقاداتی داشته باشم چرا مسئله امروز ما تفکيک جنسيتی نيست مسئله اساسی رعايت مناسبات صحيح زن و مرد در جامعه است. آنهايی که قائل به تفکيک هستند معتقد هستند که با توجه به شرايط مدارس و پيش دانشگاهی دانشجويان دختر و پسر هنوز آمادگی همنشينی در دانشگاه را با يکديگر نداشته و بايد اين را به مقاطع بالاتر موکول کنيم. از يک سو ارتباط بين دختر و پسر را از جنس ارتباط پنبه و آتش میدانند که منجر به مشغوليتهای ذهنی و عاطفی و حتی ارتباطات نادرست اخلاقی برای دانشجويان میشود اما آنها که قائل به عدم تفکيک هستند میگويند که ما در جامعهای زندگی میکنيم که مبتنی بر آموزههای دينی است و نيازی به تفکيک نيست چرا که اگر ما معتقديم که زنان بايد بر اساس آموزههای اسلام در جامعه نقش داشته باشند نمیتوان يک محيط منفک شده برای آنها در نظر گرفت. بلکه بايد زمينه را برای حضور پررنگتر آنان در کنار مردان مهيا کرد. نمونههای فراوانی در آموزههای دينی ماوجود دارد که افراد را از اختلاط پرهيز دادهاند مانند آيه ۳۱ سوره قصص که درباره عدم اختلاط دختران شعيب با مردانی است که از برکه آب برمی دارند.»
او میافزايد:«درباره حضور زنان در جامعه هم روايات متعددی وجود دارد. رفتار پيامبر(ص) درباره زنی که در حضور نامحرمان در مجلس سخنی را مطرح کرد و پيامبر (ص) اين حرف را تاييد فرمود. نامه ۳۱ نهج البلاغه و بيانات اميرالمومنين (ع) و بيانات حضرت زهرا(س) و... کسانی که معتقد هستند به عدم اختلاط به اضطرار تن میدهند. يعنی میگويند هر وقت مضطر شديم زنان را وارد جامعه کنيم.»
دبير کل جامعه زينب(س): تفکيک جنسيتی نه حرام است نه واجب
مريم بهروزی دبيرکل جامعه زينب (س) نيز اجرای چنين طرحی را خالی از اشکال میداند و معتقد است اجرای اين طرح در صورت فراهم بودن امکانات آن نظير در دسترس بودن اساتيد اشکالی ندارد. او به تهران امروزمی گويد که «اين طرح در جهت ارتقای تقوا و معنويت است.» و ادامه میدهد:«اين طرح چه اشکالی میتواند داشته باشد؟ تفکيک دانشجويان نه حرام است و نه واجب. ادامه تشکيل کلاس های درس مختلط با روند موجود هيچ مشکلی ندارد زيرا شرع تجميع زنان و مردان را در حوزه علم آموزی حرام ندانسته است اما با توجه به اگر دانشگاهها امکانات آن را داشته باشند و بر اساس نياز دانشگاه انجام شود هيچ ايرادی ندارد.» او در پاسخ به اين امر که اين طرح مصوبه ندارد نيز میگويد: «اين اجرا يا عدم اجرای اين طرح ارتکاب خلاف نيست.»
يک جامعهشناس: تفکيک جنسی يا تفکيک جنسيتی؟
دکتر علی اصغر مهاجری، استاد دانشگاه وجامعه شناس در اين باره به تهران امروز میگويد: «اگر ضرورتی بر طرح تفکيک در دانشگاهها احساس شده حتما مسئلهای اتفاق افتاده که وزارت علوم تصميم به انجام اين طرح گرفته است. اما به نظر میرسد که اين طرح بيشتر تفکيک جنسی است تا تفکيک جنسيتی چرا که جنسيت مقام والاتر و عالیتری نسبت به جنس دارد.»
علی اصغر مهاجری میافزايد:«: اولويت دو فرد جنس مخالف در دانشگاههای ما اولويت جنسی است چرا که وزارت علوم با تمام دبدبه و کبکبه و مجموعه زيرساختها و دانشگاهها باتمام زير ساختهايی که دارند موفق نشدهاند در اين سالها انسانهايی را که طالب دانش هستند، گزينش شدهاند و از بهره هوشی بالايی در جامعه برخوردارند و انگيزه برتری برای ادامه تحصيل دارند، نتوانستند انسانهايی را تربيت کنند که بتوانند بر يک امر طبيعی (جنسی) غلبه پيدا کنند و با اين کار مجبور به پاک کردن صورت مسئله هستند.»
اين استاد دانشگاه تاکيد میکند: «وزارت علوم نتوانسته روابط و مناسبات جنسيتی را حل کند و در فرآيند جامعه پذيری پويا قرار دهند و به دليل اينکه دوستان قادر نشدند مسئله را حل کنند کل صورت مسئله را پاک کردند. اگر در برنامهريزی نتوانيم کمک کنيم انسانهای طالب معرفت و دانش را درگير کنيم که در مسائل جنسی ورود پيدا نکنند از کجا معلوم بعد از تفکيک جنسی در دانشگاهها بتوانيم آن مسئلهای را که فرض میکنيم دانشگاهها را تهديد میکرد به ما ضربه نزند و مديريت کنيم. به نظر من اگر چنين اتفاقی میافتد دلايل ديگری دارد چون معلول از علت خود تبعيت میکند.» مهاجری با اشاره به ميانگين سن ازدواج در کشورمان و بالا رفتن آن میگويد: «ميانگين سن ازدواج در ميان افراد تحصيل کرده در کلانشهرها برای دخترها ۲۶ و برای پسرها ۲۹ سال است، اين در حالی است که بلوغ جنسی در کشورمان سن ۵ /۱۱ تا ۱۲ سال است و به اين ترتيب فاصله ۱۶ ساله از بلوغ تا تشکيل خانواده را داريم. وی افزد: با توجه به عدم تشکيل خانواده در سن مناسب خود، عدم اشتغال و عدم گسترش لذتهای حلال دوستان در وزارت علوم به اين نتيجه رسيدند صورت مسئله را حل کنند به اين ترتيب ۲ حالت اتفاق میافتد: اول اينکه با اين کار فکر میکنيم مسئله را حل کرديم و دنبال برنامهريزی اساسی و ساختاری برای دانشگاهها و دانشجويان نيستيم و دوم اينکه اين موضوع به حوزه زير زمينی کشيده میشود و از آنجايی که امکاناتمان قوی نيست مسائل با اين کار سختتر میشود، چرا که ديگر دانشجويان در دسترس نيستند و هر کاری که پنهانی انجام شود عوامل منفی زيادی به دنبال خواهد داشت و همتی برای حل آن و دغدغه رفع نيازهای آنها را نخواهيم داشت.»
مهاجری میافزايد:«:اگر بخواهيم به صورت منفی به اين موضوع نگاه کنيم بعد از تفکيک جنسی در دانشگاهها پرخاشگری، افسردگی و انزوا در بين دانشجويان بروز پيدا میکند و بدينترتيب مناسبات جنسيتی و معرفتی حذف و سبک زندگی در ارتباطات دانشگاهی حذف میشود و میتواند هزينههای سنگينی را به جامعه وارد کند.»
وی در خصوص تاثير اين موضوع بر ازدواجهای دانشجويی میگويد: «با اين حرکت ازدواجهای دانشجويی مشکلدارتر میشود چرا که بعد از تفکيک جنسيتی دانشگاهها، شناختها ضعيفتر میشود چون افراد با هم نيستند، الگوی فرهنگی را هم نمیدانند و به صورت پنهانی ارتباط دارند و هيچ نظارتی بر آنها وجود ندارد. ميزان طلاق در اين ازدواجها بيشتر از گذشته میشود.»مهاجری میگويد: «اعتقاد دارم اين طرح از پشتيبانی قوی پژوهشی برخوردار نيست و پيوست اجتماعی به دنبال ندارد. اين طرح بايد در يک سيستم خبره پژوهشی بررسی شود که مبتنی بر يافتههای پژوهشی باشد از سوی ديگر دلايل اين مشکل بايد احصا شود و شايد بعد از اين پژوهشها به اين نتيجه رسيد که راهکار اين موضوع تفکيک جنسی نيست. پيوست جنسی بايد در قبل و بعد و در زمان و بعد ا ز اجرای آين طرح باشد تا بتواند اگر طرح درستی بود بيمهکننده آن باشد.»
حجتالاسلام فلاح رفيع: تفکيک جنسيتی تنها راهحل نيست
حجتالاسلام دکترعلی فلاح رفيع استاد حوزه و دانشگاه و رئيس مرکزهم
انديشی استادان و نخبگان دانشگاهی نيز اجرای شتابزده اين طرح را مطلوب
نمیداند. او به تهران امروز میگويد: «تفکيک جنسيتی تنها ر اه حل نيست
بايد کاری همه جانبه و مبنايی را آغاز کرد. بايد دانشجويان را متوجه ساخت و
اين کاری فکری است.» او ادامه میدهد: «حق طبيعی و اجتماعی هر فردی که
وارد دانشگاه شده اين است که با امنيت خاطر و خوب درس بخواند و به مراتب
بالای علمی نايل شود. گذشته از آن خانواده و اجتماع که برای درس خواندن او
سرمايهگذاری کردهاند هم حق دارند که از او درباره نحوه تحصيلش سوال
بپرسند که آيا تحصيل تو حاصلی هم برای جامعه داشت؟ اگرچه پيشرفت تحصيلی يک
دانشجو به عوامل متعددی بستگی دارد که يکی از شاخههای مهم آن امنيت فکری و
عاطفی است و اين حق يک دانشجواست که از اين نوع امنيت برخوردار بوده و
برای تحصيل تمرکز داشته باشد. به خطر افتادن امنيت عاطفی دانشجو به اين
معناست که به فکر دانشجو تعرض شده است. به هم ريختگی فکری او سبب تضييع
حقوق دانشجو، خانواده و اجتماع است و اين امری قابل بخشش نيست اما اينجا
نکتهای وجود دارد آيا اختلاط جنسيتی در دانشگاهها به پيشرفت جنسيتی
دانشجو کمک میکند؟ اين سوالی است که به دور از تمامی موضع گيریهای سياسی و
غرض ورزیهای جناحی و از طريق پژوهش ميدانی به آن پاسخ داد و پس از يافتن
پاسخ برای هر چيزی که امنيت دانشجو را به خطر میاندازد تدبيری انديشيد.
اگر امنيت فکری دانشجويان با اختلاط جنسيتی به هم نمیريزد نبايد بر اين
امر اصرار ورزيد و اگر اين نتيجه نشان داد که تفکيک جنسيتی علمی است مقاومت
برای انجام نشدن آن عملی نيست.» او میگويد:«اسلام اساسا دينی عقلانی بوده
و خواستار خرد ورزی است. مبانی اسلام بر مبنای عقلانيت است.» فلاح رفيع بر
فهم درست از منطق اسلام تاکيد میکند و میگويد: «همواره واقعيتهای طبيعی
و غرايز انسانی مدنظر اسلام بوده و عقلانيت اين دين مبتنی بر ارضای
نيازهای انسان است. اگر اين نکات درست فهميده شود بسياری از قوانين اسلامی
به خوبی قابل تحليل و بررسی است. در بحث تفکيک جنسيتی توجه به دو مسئله
راهگشاست. هيچ کس منکر اين واقعيت نيست که تمايلات غريزی و طبيعی بين دو
جنس مخالف بر اساس حکمت خاص وجود دارد اما حکمت خداوندی و عدالت اجتماعی
اقتضا میکند که اين تمايلات سازمان يافته و در خدمت اصول حکيمانه و عقلانی
باشد تا نظام اجتماعی به هم نريزد.»
* تهران امروز