ناگفته‌هاي ميرکريمي از نمايش «يه حبه قند»

رضا ميركريمي که اخيرا براي نمايش «يه حبه قند» عازم جشنواره پوسان و ژاپن شده بود، درباره بازتاب نمايش فيلمش در اين دو جشنواره و استقبال مخاطبان گفت: هيجان داشتم که مخاطب خارجي نسبت به فيلم چه واکنشي دارد.

اين کارگردان سينما که پس از بازگشت از ژاپن و پوسان با خبرنگار بخش سينمايي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)،سخن مي‌گفت، يادآور شد: اولين حضور فيلم به جشنواره مونترال برمي‌گردد كه من نتوانستم بروم، اما خبرهايي كه از آنجا برايم رسيد و همين طور مطلبي که آقاي توکلي به عنوان کارگردان حاضر در آن جشنواره نوشت، همه نشان مي‌داد که فيلم مورد استقبال قرار گرفته است.

ميرکريمي با اشاره به حضور «يه حبه قند» در جشنواره اخير پوسان ادامه داد: فيلم سه نمايش در جشنواره پوسان داشت که در دو نمايش خودم حضور داشتم. در اين دو جلسه پس از نمايش فيلم جلسه پرسش و پاسخ برگزار شد و براي من جلسات خوبي بود؛ چون متوجه شدم تماشاگرخارجي، فضاي فيلم را درك كرده و برايش جذاب است و سوالات تماشاگران حاكي از آن بود كه درگير قصه فيلم شده‌اند.

ميرکريمي درعين حال گفت: سفر به ژاپن بعد از کره جنوبي براي من جذاب‌تر بود. بعد از جشنواره پوسان به دعوت شبكه سراسري NHK به ژاپن رفتم. در ژاپن هم چهار نمايش داشتيم و سالن پر از جمعيت شد. اکثرا فيلم را دوست داشتند و البته ژاپني‌ها ارتباط‌شان با فيلم قوي‌تر و بهتر بود و از جزيياتي سوال مي‌كردند كه من احساس مي‌كردم اينها فقط به فرهنگ ما مربوط مي‌شود، اما آنها درگير موضوع فيلم شده بودند.

وي ادامه داد: وقتي با تماشاگر ژاپني فيلم را ديدم متوجه شدم كه چقدر مشابهت‌هاي فرهنگي وجود دارد كه آنها را نيز درگير مي‌كند.

ميرکريمي با اشاره به نمايش «يه حبه قند» در ژاپن توضيح داد: شبكه NHK ژاپن فيلمي را که براي نمايش در تلويزيونش انتخاب مي‌کند پيش از نمايش، در قالب يك جشنواره در معرض تماشاي مخاطب حرفه‌اي سينما قرار مي‌دهد و نظرات مخاطبان را در انتهاي نمايش فيلم با چند دوربين ضبط مي‌كند و به عنوان يك برنامه در تلويزيونش پخش مي‌کند و در واقع تلاش دارد، ذائقه و سليقه مخاطبش را در يك سطح خوبي نگه دارد. بنابراين صرفا يك فيلم نمي‌خرد و نشان بدهد بلکه يك فضاسازي فرهنگي به وجود مي‌آورد.

اين ميزان تلاش براي حفظ و ارتقاي سطح سليقه مخاطبين توسط يک شبکه دولتي برايم عجيب بود.

ميرکريمي درباره لهجه فيلم و واکنش تماشاگران خارجي گفت: وقتي تماشاگر ارتباط مستقيمي با زبان فيلم نداشته باشد و با دوبله درگير فيلم بشود، به هر حال لهجه فيلم از بين مي‌رود.

وي در عين حال گفت: البته اين تنها مشكل ما نبود بلكه در فيلم ما ديالوگ‌هاي متعددي گفته مي‌شود كه بعضي از آنها در لايه‌هاي مختلف روي هم قرار مي‌گيرند و اين روند در زيرنويس كار ما را با مشكل مواجه مي‌کرد که در نهايت مجبور شديم گزينشي عمل کنيم و از بعضي ديالوگ‌ها بگذريم. در ابتدا فکر مي‌کردم اين روند باعث شود بعضي از مخاطبين احساس عدم اعتماد بكنند. اما خوشبختانه اين اتفاق در سالن نمايش نيفتاد و به شدت فيلم، تماشاگر را درگير كرد.

ميرکريمي در بخش ديگري از اين گفت‌وگو درباره انتخاب يزد و لهجه يزدي، توضيح داد: تمدن و فرهنگ ايراني در حاشيه کوير قدمت بيشتري دارد و دست نخورده باقي مانده است به همين دليل با توجه به موضوع فيلم سراغ يزد رفتيم.

در مورد لهجه هم ما اصلا سراغ لهجه يزدي به تمام معنا نرفتيم؛ بلکه ما در اين فيلم فارسي را با لهجه يزدي صحبت کرديم؛ چون اگر قرار بود لهجه اصلي يزدي را انتخاب کنيم، رابطه تماشاگر با فيلم سخت مي‌شد. البته قطعا کم و کاستي‌هايي هم در اين زمينه وجود دارد که اميدوارم مردم خوب يزد بر ما ببخشند.

رضا ميرکريمي در ادامه درباره تفاوت مخاطب ايراني و خارجي معتقد است: طبيعي است كه فيلم «يه حبه قند» با ذائقه مخاطب ايراني ساخته شده است چون بسياري از ريزه‌كاري‌هايش براي تماشاگر ايراني قابل فهم‌تر است، اما تفاوت آشكاري كه قبلا فكر مي‌كردم بين مخاطب خارجي و داخلي نسبت به اين فيلم به وجود خواهد آمد را در نمايش‌هاي خارجي احساس نكردم. احساس مي‌کنم اين عدم تفاوت شايد به اين دليل باشد كه کره و ژاپن فرهنگ‌شان شباهت جدي با ما دارد.

رضا ميركريمي در بخش ديگري از اين گفت وگو درباره ميزان حمايت نهادها و سازمان ها از اکران «يه حبه قند» به ايسنا گفت: براي تبليغات فيلم از چند ماه قبل در حوزه هنري کار جدي را آغاز کرديم و يك تيم خوب پاي كار ايستاد و كارهاي ويژه‌اي هم انجام دادند اما متاسفانه در مرحله‌اي كه بايد بهره‌برداري جدي مي‌شد با بي‌وفايي‌ها و بدقولي‌هاي كساني كه همه چيز در حوزه تبليغات دستشان هست، مواجه شديم.

وي يادآور شد: وقتي از ژاپن برگشتم از خود فرودگاه تا خانه فقط در يك جا، يك بيلبورد خيلي كوچك از فيلمم ديدم و واقعا دلم شكست؛ چون چند ماه تلاش كردم با مسوولان شهرداري جلسه گذاشتم و به آنها گفتم كه اين فيلم متعلق به من نيست؛ بلکه به فرهنگ امروز جامعه تعلق دارد، اما متاسفانه مثل هميشه قول دادند، اما عمل نکردند و من خيلي افسوس خوردم كه به قول‌شان اعتماد کردم و براي جلسات مختلف با آنها وقت گذاشتم.

ميرکريمي معتقد است: همه چيز به شدت سياست زده شده است و همه به نوعي آلوده سياست بازي‌هاي روز شده‌اند و كسي پاي كار نيست. بعضي‌ها هم مي‌توانند در اين فضا با شانتاژ و دروغ حق‌شان را بگيرند و اصولا فضا، فضايي است كه آدم‌هاي بي‌حاشيه سرشان بي‌كلاه مي‌ماند.

وي افزود: از تلويزيون هم خيلي وقت بود كه قطع اميد كرده بودم؛ بنابراين از بين 15 تيزري كه ساخته بوديم و ماهها بر روي آن كار كرديم، يك تيزر مجوز نمايش گرفت و هر کسي هم اين تيزر را مي‌بيند، فكر مي‌كند اين فيلم در رابطه با كودك و نوجوان است.

وي در عين حال گفت: اين در حالي است که تيزر فيلم‌هايي را كه هر جور لودگي و عمل ضدفرهنگي در آن هست روزي صد بار پخش مي‌كنند، ولي تيزرهاي «يه حبه قند» در يک هفته اول اکران با مشکل مميزي روبرو بود و از تعداد پانزده تيزري که بزرگان سينما براي فيلم ساخته بودند، هيچ کدام مجوز نمايش نگرفت؛ البته اخيرا قول دادند اين مشکل در حال حل شدن است.

ميرکريمي در ادامه گفت: براي من خيلي سخت بود كه با فاصله 24 ساعت از برنامه‌اي كه شبكه NHK ژاپن براي فيلم گذاشت و استقبالي كه مردم آنجا براي فرهنگي كه متعلق به خودشان نبود، داشتند به کشورم پا گذاشتم كه احساس کردم ما غريبه‌هايي هستيم كه موقتا اينجا زندگي مي‌كنيم و متاسف هستم از اينكه من و گروهم در ساخت «يك حبه قند» انگار بيشتر به فكر، فرهنگ مردم بوديم تا نهادهايي که مسووليت مستقيم فرهنگي دارند.

وي در عين حال گفت: البته خيلي ناراحتم كه الان دارم اين حرفها را مي‌زنم؛ چون هرگز فكر نمي‌كردم بخواهم براي خودم و فيلمم از چيزي دفاع بكنم. اما الان «يه حبه قند» فيلم من نيست. شايد من حتي اگر بخواهم هم دوباره نتوانم اين فيلم را بسازم. الان رابطه من با فيلم، مثل رابطه مخاطبين با فيلم است.

ميرکريمي با توجه به سرمايه‌گذاري حوزه هنري، درباره تاثيرات اين نهاد در روند تبليغات فيلم گفت: بچه‌هاي حوزه هنري خيلي تلاش كردند، اما اکثر ابزارهاي تبليغاتي در دست ديگر نهادهاست. با وجود اين شرايط خيلي خوشحال هستم كه مردم اين فيلم را دوست دارند و از آن استقبال كردند.

ميرکريمي اظهار اميدواري کرد: مردم با تبليغ دهان به دهان خودشان فيلم را حمايت و كمك كنند كه فيلم ديده شود. ضمن اينكه عمر يک فيلم، خيلي به دوره اكران آن محدود نمي‌شود و براي نسل‌هاي ديگر هم مي‌تواند بماند؛ بنابراين اميدوارم «يه حبه قند» هم از اين نوع فيلمها باشد.

رضا ميركريمي درباره همکاري بزرگان سينما در هنگام نمايش اين فيلم، خاطرنشان کرد: واقعا مديون همكارانم هستم و قطعا اين همكاري‌ها داوطلبانه بوده است؛ چون آنها افرادي نيستند كه بتوان به آنها سفارش داد. فيلم را دوست داشتند و گفتند كه دوست داريم فيلم ديده شود. من از همه متشکرم از آقاي كيارستمي، آقاي مجيدي، خانم بني اعتماد و همه كساني كه در حمايت از فيلم اظهارنظر کردند. هر كدام از اين مطلب‌ها را مي‌خوانم غافلگير مي‌شوم؛ همين كه اين ابراز لطف ها هست دلم گرم مي‌شود که کار ما ديده شده است و از اين بابت خدا را شکر مي‌گويم.