جنگل ابر قرباني تصميمات يک بام و دوهوا

شرق نوشت: شش سال مناقشه براي ساختن جاده اي كه اكنون قرار است عمليات اجرايي آن آغاز شود زمان زيادي است و از آن جدي تر ميزان مخالفت هاي حقوقي و كارشناسانه اي است كه با احداث اين جاده شده است.

با وجود تمام اين مخالفت ها، حال اين جاده دردست احداث است به طوري كه بر اساس آخرين خبرها، بودجه آن نيز از سوي استانداري گلستان تامين شده است. با اين همه، هنوز هم اغلب كارشناسان محيط زيست و منابع طبيعي و حتي برخي مديران اين حوزه، با ساخت آن مخالف هستند.

 حال سوال اين است كه پس كدام شمشير بُرنده اي دارد بَرنده مي شود؟ از سوي ديگر، هجوم تعدادي از هواداران احداث جاده ابر طي چند روز گذشته به جنگل هاي علي آباد و قطع 140 اصله درخت و درختچه، يكي ديگر از تيغه هاي تيز همين شمشير است و نقطه ابهام مساله آنجا روشن مي شود كه بدانيم اين هجوم در حضور نماينده مجلس يكي از شهرهاي استان گلستان انجام شده است.
    
    آغاز ماجرا و لابي هاي سياسي
    نخستين زمزمه هاي ساخت جاده شيرين آباد در سال 1384 و پس از سفر رييس جمهور به گلستان و مصوب شدن آن، به گوش رسيد كه به سرعت با واكنش مواجه شد. ظاهرا موضوع از اين قرار بود كه يكي از كانديداهاي مجلس براي اينكه در انتخابات حداكثر آرا را كسب كند به مردم علي آباد وعده احداث اين جاده را داده بود. مخالفان مي گفتند، ساخت اين جاده در درجه نخست توجيه اقتصادي ندارد، چراكه پنج جاده براي تردد در مسير دو استان گلستان به سمنان وجود دارد كه مي توان يكي از آنها را بهسازي و از آن استفاده كرد. از سوي ديگر، مخالفان مي گفتند نتيجه ساخت اين جاده مي تواند به نابودي جنگل ابر منجر شود كه بخشي از جنگل هاي باستاني هيركاني با قدمتي به درازاي دوران سوم زمين شناسي است و اكوتن با اهميت منطقه محسوب مي شود. كارشناسان منابع طبيعي اين جنگل را لايه حفاظتي زمين و سپري براي حفاظت از منطقه ابر مي نامند كه جاده شيرين آباد مي تواند آن را در معرض دست درازي و آسيب جدي قرار دهد. همچنين مستقل از مساله جاده ابر، طرحي براي ارتقاي جنگل ابر به منطقه حفاظت شده، از سوي سازمان حفاظت محيط زيست ايران به طور جدي در حال پيگيري بوده كه هنوز هم از نتيجه آن بي خبريم.
    بر اين اساس، همان وقت مسوولان حفاظت محيط زيست و منابع طبيعي كشور و دو استان گلستان و سمنان در پاسخ به استعلام هاي وزارت راه، گذر جاده از اراضي جنگلي اين منطقه را مغاير با اصول زيست محيطي دانسته و به شدت با آن مخالفت كردند؛ اما در نهايت احداث اين جاده به موضوعي داغ براي مبارزات انتخاباتي تبديل شد و به مخالفت ها توجه نشد. همان وقت مسوولان پيشين سازمان جنگل ها اعلام كردند كه طرح احداث جاده در زمان ايشان نيز مطرح شده بود كه با توجه به ميزان تخريب جدي جنگل ابر آن را رد كرده اند. كاظم نصرتي رييس اسبق سازمان جنگل ها، مراتع و آبخيزداري كشور در اين باره گفت كه سازمان منابع طبيعي از ابتدا با اين طرح مخالف بود. ما هم آن زمان سه مرتبه براي بازديد به منطقه رفتيم و به علت آنكه تخريب بخش وسيعي از جنگل را دربرداشت حتي مطالعه روي اين طرح را نيز متوقف كرديم. نصرتي صراحتا اعلام كرد كه كشيده شدن اين جاده از نظر اقتصادي و زيست محيطي، به هيچ وجه به صرفه نيست و اگر توجيه آنها اتصال استان سمنان به گلستان باشد، جاده هاي ديگري مثل آزادشهر به شاهرود هستند كه رفت وآمد هم در آن جريان دارد. بقيه مديران متولي اعم از رييس و كارشناسان سازمان محيط زيست و منابع طبيعي نيز با احداث اين جاده مخالفت كردند؛ حتي مسوولان وزارت راه و ترابري نيز چندي پيش اعلام كردند كه «ساخت جاده ابر به هيچ عنوان توجيه اقتصادي ندارد». اما ظاهرا لابي هاي سياسي آنقدر قوي بوده كه براي نخستين بار منجر به پيدايش گروه هاي فشار در حوزه محيط زيست و منابع طبيعي كشور شد؛ گروهي كه توانست در روز روشن و جلو روي جنگلبانان و كارشناسان منابع طبيعي گلستان، 140 اصله درخت را از ريشه درآورد.
    
    سلب مسووليت از متوليان
    اينكه چطور شد تمام مديران مخالف در حوزه هاي متولي به يك باره به موافق با ساخت جاده ابر تبديل شدند چندان هم پيچيده نيست. درك اين نكته كه تصميم گيري درباره يك امر مهم از دست سازمان هايي كه طبق قانون مسوول آن هستند خارج و به كميسيون زيربنايي دولت و سپس استاندار گلستان سپرده شود، مي تواند منجر به سكوت خيلي ها شود. وقتي از مديركل محيط زيست و حتي منابع طبيعي استان ها نيز سلب مسووليت مي شود، نتيجه اين خواهد بود كه هيچ كس ديگر توان مخالفت و پاسخگويي ندارد و ماجرا تا آنجا كش مي آيد كه حتي مسوولان محيط زيست اعلام كردند كه ساخت جاده ابر نياز به ارزيابي زيست محيطي ندارد. مديركل محيط زيست گلستان در اين باره به «شرق» مي گويد: «ما گزينه هاي مختلفي براي جاده ابر پيشنهاد كرده بوديم كه تمام آنها را رد كردند و الان قرار است جاده فعلي بهسازي شود. به همين دليل نيازي به انجام ارزيابي زيست محيطي نداريم. چراكه در قانون، احداث جاده جديد ارزيابي مي خواهد نه بهسازي جاده پيشين.» محمد ممشتي در پاسخ به اين سوال كه اگر عمليات بهسازي جاده ابر نيز مانند جاده پارك ملي گلستان، از بهسازي به ساخت جاده اي پهن و چند بانده تبديل شد چه؟ گفت: «در آن صورت تذكر خواهيم داد. اين نگراني بجاست ولي چون آن منطقه، حوزه استحفاظي منابع طبيعي است، آنها بايد ورود پيدا كنند و در صورت مشاهده تخلف، از طريق مراجع قضايي اقدام و از تمام اهرم هاي حقوقي استفاده كنند.» به دنبال اين اظهارنظر با مديركل منابع طبيعي سمنان تماس مي گيرم. او مي گويد بايد مساله را از طريق دفتر منابع امور جنگلي سازمان جنگل ها و منابع طبيعي و آبخيزداري كشور پيگيري كنم اما با وجود چند بار تماس با تلفن همراه فريبرز غيبي مديركل اين دفتر، موفق به مصاحبه با او نمي شوم.
    
    هم بهسازي هم احداث
    اما مديركل منابع طبيعي گلستان چيز ديگري مي گويد. سلامتي به «شرق» گفت: «دو مصوبه درباره ابر وجود دارد كه يكي مربوط به مرمت جاده فعلي است و ديگري احداث جاده جديد اما در هر دو صورت، بايد برنامه وزارت راه ارايه شود تا ببينيم چه مي خواهد بكند.» او در پاسخ به اين سوال شرق كه «آيا با گروه هاي فشار و مهاجمان به جنگل هاي علي آباد برخوردي صورت گرفته يا اينكه قرار است با مسامحه راه تخريب هاي بعدي باز شود؟» گفت: «حوزه مورد نظر، مربوط به استان سمنان است و اگر تخلفي صورت بگيرد، مديريت منابع طبيعي آن استان بايد پيگير ماجرا باشد.» سلامتي تاكيد كرد كه در نهايت اين استاندار است كه بايد به عنوان نماينده دولت تصميم بگيرد.
    
    آخر كار جنگل ابر
    حالاقرار است جاده شيرين آباد به جنگل ابر ساخته شود. حالاقرار است زمين هاي اطراف جاده گران شوند. همچنين قرار است ويلاها و هتل هاي زيادي در اطراف اين راه، قد برافرازند و بعد جنگل ابر صدمه ببيند و از نقشه ايران محو شود. مثل درياچه اروميه، هامون و مثل خيلي از جنگل هايي كه امروز ديگر نيستند اما ظاهرا هيچ يك از اينها مهم نيست.