تب كنگو مي تواند به طاعون قرن تبديل شود؟

اعتماد نوشت: معاون مركز مديريت بيماري هاي واگير وزارت بهداشت به «اعتماد» مي گويد كه امكان حذف و ريشه كني بيماري خونريزي دهنده تب كريمه كنگو در ايران وجود ندارد زيرا عامل بيماري – كنه هيالوما – هيچ گاه قابل حذف نيست. «حتي اگر كل واردات گوشت قرمز را هم مسدود كنيم، بيماري باز هم وجود خواهد داشت زيرا مخزن بيماري، كنه هيالوما است و اين كنه هم براي بقاي خود نيازي به انسان ندارد.» اين خبر در ماه پاياني فصل بهار اعلام شده است. زماني كه بايد منتظر اوج و شدت بيماري به دليل ازدياد فعاليت عامل بيماري بود و اين اوج و شدت، تا پايان مهرماه و حضور گرما كه مناسب ترين شرايط آب و هوايي را براي عامل بيماري ايجاد مي كند، نظام سلامت را در هراس از احتمال گسترش بيماري حتي بيش از آمارهاي پنهان كه براي جلوگيري از تشويش جامعه، با كاهشي چشمگير به اطلاع عموم مي رسد، به انتظار مي گذارد. از ابتداي امسال و تا امروز به گفته دكتر محمود نبوي، نتايج آزمايش و كشت 15 بيمار، مثبت اعلام شده و دو نفر هم بر اثر ابتلاجان داده اند. اما با توجه به اينكه شيوع بيماري نسبت به سال گذشته، دو ماه زودتر آغاز شده، به نظر مي رسد كه امسال آمار رسمي شيوع اين بيماري از همان روند ابتلاي 190 الي 200 نفر پيروي كند.
    
    
    كانون بيماري، همسايه ها هستند
    ذبح غيربهداشتي دام هايي كه به صورت قاچاق و از مبادي غيررسمي وارد كشور مي شوند، آمار هر ساله شيوع و ابتلاو فوت ناشي از ابتلابه بيماري تب كريمه كنگو را دچار نوسان مي كند. به گفته نبوي، همسايه هاي ايران كانون بيماري هستند. همسايه هاي شمالي، غربي و شرقي كه بيشترين ميزان ورود دام قاچاق هم از مرز شرقي صورت مي گيرد. مرز شرقي با وسعت هزار كيلومتري خود بيش از سايرين در مظان اتهام است و مرز غربي هم كم از شرق ندارد. اما با اين تفاوت كه دو كشور افغانستان و پاكستان به علت فقدان نظام بهداشت و درمان مناسب، پايش بيماري هاي دام، سيستم ثبت بيماري و روش هاي پيشگيرانه يا مداواي سريع، كانون اصلي انتقال بيماري به ايران هستند زيرا به علت قيمت ارزان دام در اين دو كشور، بيشترين موارد قاچاق دام هم از اين دو كشور اتفاق مي افتد. اما به گفته نبوي، كشور تركيه هم از نظر آلودگي در رتبه بالايي قرار دارد زيرا در شمال تركيه، ميزان فعاليت كنه هيالوما بسيار زياد بوده اما به دليل آنكه اين كشور، از سال هاي گذشته نظام پايش، مداوا و نظارت و كنترل دقيق را فعال كرده، انتقال بيماري از تركيه به ايران و همين طور، ورود دام قاچاق از اين كشور بسيار كمتر از دو كشور همسايه شرقي است. همسايه هاي شمالي و جمهوري هاي تازه استقلال يافته هم به دليل مجهز نبودن به نظام هاي پايش و ثبت و درمان سريع براي دام و بيمار، خطر انتقال بيماري به داخل ايران را همواره شديد مي كنند هرچند كه حتي اخبار غيررسمي هم ورود دام قاچاق از اين مرز را مورد تاييد قرار نداده است.
    
    
    بزاق مرگبار
    كنه هيالوما، عامل انتقال تب كريمه كنگو، مي تواند با گزش دام يا انسان، ويروس را از بزاق خود به بدن حيوان يا انسان منتقل كند. در حالي كه به گفته نبوي، دام در صورت گزيده شدن، هيچ گاه بيمار نشده و فقط آلوده مي شود و ويروس منتقل شده، فقط يك هفته عمر دارد كه اگر در طول يك هفته و پنج الي شش روز پس از گزيده شدن دام توسط كنه، دام ذبح نشود، ويروس هم خودبه خود از بين خواهد رفت اما در صورت ذبح دام در همين مدت، چنانچه فرد كشتار كننده مجهز به ماسك، دستكش و عينك محافظ نباشد، جهش خون دام آلوده به چشم فرد يا آلودگي جراحات بدن فرد به خون لاشه، منجر به انتقال بيماري شده و علائم آن 3 الي4 روز پس از ورود ويروس ظاهر خواهد شد.
    با اين حال دكتر افشين آخوندزاده: استاد تمام گروه بهداشت مواد غذايي دانشگاه تهران، بيماري تب كريمه كنگو را بيماري مشترك بين انسان و حيوان مي داند و احتمال انتقال انسان به انسان را جز در موارد بسيار خاص منتفي مي بيند و نبوي هم تاييد مي كند كه اين بيماري قابل انتقال بين انسان نيست مگر آنكه خون بيمار، انسان سالم را آلوده كند. به همين دليل بيماران مبتلابه تب كريمه كنگو بايد حتما در قرنطينه خوني قرار بگيرند. اتفاقي كه براي بيمار مبتلاو بستري در بيمارستان امام رضاي مشهد نيفتاد و باعث آلودگي و مرگ يك انسان سالم شد. نبوي به «اعتماد» مي گويد: «بيماران در مراحل پاياني بيماري و به دليل افت پلاكت دچار خ ونريزي از واژن، مقعد و دهان شده و كافي است كه انسان سالم، بدون تجهيز به عينك، ماسك يا دستكش با خون اين افراد تماسي داشته باشد. او هم آلوده خواهد شد.»
    
    
    تب كنگو مرز نمي شناسد
    حتي در كلانشهر تهران و شهرستان هاي تابع هم امكان ورود بيماري بعيد نيست. هر چند كه شهر تهران به دليل شرايط عرضه گوشت قرمز، در خطر كمتري قرار دارد اما تابستان سال گذشته، خبر فوت يك بيمار مبتلابه تب كريمه كنگو در شهرستان ورامين نگراني تهران نشينان را برانگيخت. در عين آنكه دكتر محمدرضا شيرزادي، رييس اداره بيماري هاي قابل انتقال بين انسان و حيوان وزارت بهداشت، تيرماه سال 90، شناسايي 37 بيمار در كشور، هشت بيمار در تهران، بستري شدن دو بيمار از ورامين در بيمارستان لقمان تهران و فوت هشت بيمار در كشور را تاييد كرد و اشاره داشت كه در سال 89 هم نظام سلامت، شاهد ابتلاي 154 نفر و مرگ 26 نفر از مبتلايان در كشور بوده در عين حال كه 111 مورد از موارد ابتلاو 11 مورد از موارد فوت، در استان سيستان و بلوچستان شناسايي شده است. سال 88 موارد ابتلا114 مورد و تعداد فوت ناشي از ابتلابه تب كريمه كنگو 14 مورد گزارش شد كه مسوولان وزارت بهداشت و سازمان دامپزشكي، سال 90 و در مقايسه آمار دو سال پيش از آن هشدار دادند كه با توجه به همسايگي ايران با كانون آلودگي منطقه خاورميانه: افغانستان و پاكستان و فقدان نظام قدرتمند براي مقابله با ورود دام قاچاق از مبادي شرقي، خطر اين بيماري براي استان هاي شرقي و جنوبي و مركزي كشور «بسيار جدي» است.
    
    
    گوشت آلوده را به مركز كشور مي فرستند
    نبوي در پاسخ به «اعتماد» تاييد مي كند كه ذبح دام هاي آلوده و قاچاق، اغلب در استان سيستان و بلوچستان اتفاق افتاده اما گوشت آلوده به مركز كشور انتقال داده مي شود. در حالي كه ذبح و انتقال هم از روند پنهان و غيررسمي تبعيت مي كند، وي معتقد است كه سازمان دامپزشكي در استان سيستان و بلوچستان نظام قدرتمندي براي كنترل دام هاي رسمي داشته و به علت مواجهه بيش از حد با موارد بيماري، مي تواند در بيماريابي سرعت عمل بيشتري داشته باشد در حالي كه ساير استان ها به علت وجود موارد كمتر بيماري، سرعت عمل كندتري در شناسايي و تشخيص و مداوا و جدا سازي دارند، بنابراين احتمال بروز در ساير استان ها بيشتر است. اتفاقي كه در فروردين ماه امسال گريبان يك كارگر كشتارگاه و دو تن از كاركنان بيمارستان امام رضاي مشهد را گرفت تاييد بر اظهارات نبوي بود كه به علت فقدان نظام قرنطينه بيمارستاني براي بيماري كه مشكوك به ابتلابه تب كنگو بود دو نفر به كام مرگ رفتند. هر چند كه به گفته نبوي، كارگر كشتارگاه احتمالابر اثر خستگي يا سهل انگاري، در اثناي كار از دستكش و ماسك و عينك استفاده نكرده و خون دام آلوده به چشم كارگر جهش داشته يا جراحات دست او به خون حيوان آلوده شده است. به گفته نبوي، ويروس در ph زير هفت و تا يك الي 24 ساعت بعد از ذبح دام از بين مي رود و در صورت گزش دام توسط كنه، علائم به صورت نهفته و پس از پنج الي شش روز در بدن دام بروز مي كند و در صورت آلودگي انسان توسط خون دام آلوده يا گزيده شدن توسط كنه آلوده، علائم بيماري بعد از سه الي چهار روز بروز خواهد كرد.
    در عين حال به گفته نبوي، در صورتي كه كارگر يا افراد شاغل در كشتارگاه ها يا حتي كشاورزاني كه در طبيعت مشغول به كار بوده و به علت وجود كنه هاي آلوده، همواره در معرض خطر ابتلاقرار دارند از داروي پيشگيري استفاده كنند، احتمال ابتلابه بيماري بسيار خفيف تر خواهد بود، در عين حال اگر فرد در مراحل اوليه بيماري، تحت درمان قرار بگيرد، احتمال مرگ بر اثر ابتلا، 10 درصد خواهد بود در حالي كه درمان ديرهنگام، احتمال مرگ را تا 50 درصد افزايش مي دهد.
    
    
    تب كنگو مي تواند به طاعون قرن تبديل شود؟
    آخوند زاده در پاسخ به «اعتماد» مي گويد: «تعداد بيماران مبتلابه تب كريمه كنگو در ايران نگران كننده نيست اما هشدار دهنده است.» در حالي كه آخوند زاده آمار رسمي ابتلارا تاييد نكرده و مي گويد كه «آمار رسمي از ميزان ابتلاوجود ندارد و آمارهاي موجود هم تاييدشده نيست.» اشاره وي به هشدارآميز بودن آمار رسمي، مي تواند با ميزان مصرف گوشت قرمز در كشور و ميزان واردات دام قاچاق در ارتباط باشد. بنا بر آمار وزارت جهاد كشاورزي، مصرف سالانه جمعيت كشور، حدود 980 هزار تن گوشت قرمز و سرانه سالانه مصرف، حدود 880 كيلوگرم است كه هر ساله حدود 100 هزار تن گوشت وارداتي اضافه بر توليد داخل، نياز كشور را پاسخ مي دهد. در حالي كه بر اساس اخبار غيررسمي، شهرستان زابل در استان سيستان و بلوچستان، مركز استقرار كاروان هاي قاچاق دام بوده و دام زنده از افغانستان و پاكستان به اين شهرستان منتقل مي شود تا به صورت زنده يا پس از ذبح در محل هاي پنهان، به تهران يا ساير استان هاي كشور حمل شوند. شنيده ها حاكي از آن است كه سالانه حدود 300 هزار راس دام زنده به صورت قاچاق وارد شهرستان زابل مي شود و علت اصلي رونق قاچاق دام به داخل كشور ارزان بودن قيمت دام و گوشت كشتار در دو كشور افغانستان و پاكستان بوده كه تفاوت قيمت چشمگير، به ويژه در سال هاي اخير و پس از گراني گوشت قرمز در كشور، ساكنان استان هاي شرقي را به قاچاق راغب نگه داشته است.