برگزاری ضعیف نمایشگاه قرآن: از رواج تجمل گرایی تا ثبت کلام وحی در کتاب گینس

حمید نورشمسی - نمایشگاه بین المللی قرآن کریم به پایان بیستمین دوره خود رسید ، اما وجود نقص‌های جدی در برگزاری آن طی سال‌های اخیر که به لحاظ اجرایی بوده به جنبه‌های محتوایی نیز رسیده است.

بدون تردید هدف از برپایی نمایشگاهی در حجم و اندازه نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم آشنا کردن مخاطبان آن با وجوه مختلف محتوایی برخاسته از قرآن کریم است اما آنچه در عمل در سال های اخیر مشاهده شده در موارد متعدد نه تنها نتیجه عکس داده، بلکه گویی هدف از برگزاری آن تنها نوعی رفع تکلیف بوده است.
با گشت و گذاری در میان بخش های متعدد نمایشگاه امسال، جز درجنبه‌های بصری که البته در نوع خود به آن انتقادهایی نیز وارد است، کمتر تغییراتی در بخش‌های اجرایی نمایشگاه مشاهده شد و این حقیقت برای مخاطب هر ساله نمایشگاه، ناراحت کننده بود در عین حال اگر مخاطب نمایشگاه قرآن، مخاطبی جدی بود، در نهایت آنچه در نمایشگاه امسال می‌یافت، چیزی جز برنامه‌های تکراری دستگیرش نمی‌شد.

یک وزارتخانه و یک سالن پر پیچ و خم
وزارت ورزش و جوانان از جمله غرفه‌های حاضر در نمایشگاه قرآن امسال بود. اما بازدید کنندگان جوان و حتی میانسال نمایشگاه امسال چیزی جز چند راهروی تو در تو که با تصویرهایی تکراری بر دیوار ساخته شده بود، روبه رو نمی شدند.
در این غرفه از حاضران خواسته می‌شد با خواندن آیه‌ای مشخص از قرآن کریم اعلام کنند که این آیه با چه بیتی از اشعار شاعران فارسی زبان همخوانی دارد و در برابر دیده متحیر حاضران اعلام می‌شد برای یافتن بیت شعر مورد نظر می‌توانند در نمایشگاه بچرخند و از کارشناسان سؤال کنند!
نوجوانان را می‌توان به عنوان یکی از بخش های هدف نمایشگاه قرآن به شمار آورد. مخاطبانی که فعالیت و برنامه ریزی برای آشنایی آنها با مفاهیم کلام وحی می‌تواند منبع تاثیر گذاری های فراوانی در آینده برای نقش پذیری اجتماعی آنها داشته باشد اما آیا این موضوع با برپایی مسابقه حفظ چند آیه از قرآن کریم محقق می‌شود.
از سوی دیگر درهمین بخش، غرفه ای به منظور حضور کودکان استثنایی و معرفی فعالیتهای قرآنی آنها در نمایشگاه فراهم شده بود.
این در حالی است که به گفته برخی از حاضران در نمایشگاه امسال، هیچ حضوری از این کودکان در نمایشگاه دیده نمی‌شد و پیگیریها هم نشان می‌داد که اساسا تمهیدی برای حضور این کودکان در نمایشگاه در نظر گرفته نشده بود.

رواج تجمل گرایی در فروش قرآن کریم
یکی دیگر از بخش های قابل اعتنا و پر انتقاد نمایشگاه امسال بخش نشر مکتوب بود که به روال هر ساله یکی از پر بازدید کننده ترین بخش‌های نمایشگاه را در هر سال تشکیل می‌داد.
بخشی که با هدف معرفی تازه های نشر قرآنی کشور در سه سال گذشته تشکیل شده بود، اما به طور عمده آنچه در آن می‌شد پیدا کرد، آثار مکتوبی بود که در سال های پیش از این نیز موجود بود. به عبارت ساده تر ناشران حاضر در این بخش در ساده ترین شکل ممکن، حتی آثار تازه و پر فروش خود در نمایشگاه بین المللی کتاب را نیز درنمایشگاه قرآن شرکت نداده و تنها سعی داشتند برخی از آثار قدیمی خود را با استفاده از ظرفیت نمایشگاه به فروش برسانند.
از سوی دیگر ترویج فروش قرآن های نفیس با قیمتهای گزاف در نمایشگاه نیز یکی از نقاط ضعف بخش مکتوب نمایشگاه بود که رواج آن مورد انتقادهای فراوانی نیز قرار گرفته است.
قرآن هایی که به طور عمده در شرایط خاص اقتصادی کشوردر سال جاری با کاغذ های وارداتی و عمدتا با ظاهری آراسته و در شکل و ظاهری تشریفاتی در معرض فروش گذاشته شده بود و صاحبان آن نیز عنوان می‌کردند که چشم به حضور نمایندگان برخی شرکتهای دولتی و خصوصی برای خریدهای کلان از این محصولات دوخته اند.
این در حالی است که بازار قرآنهای وارداتی نیز در نمایشگاه امسال داغ بود و قرآنهای منتشر شده در ترکیه، لبنان و حتی آلمان نیز برای فروش و عرضه در نمایشگاه ارائه شده بود و همه این موارد در حالی رخ می‌داد که در چند ماهه اخیر نسبت به حضور قرآنهای وارداتی در کشور حساسیت فراوانی ایجاد شده بود.
تغییر ذائقه مخاطب برای خرید این آثار و سوق دادن او به نگاه تجملاتی داشتن به خرید کلام وحی، مهمترین موضوعی بود که در نمایشگاه امسال و در بخش مکتوب خودنمایی کرده و صد البته کمتر اعتنایی نیز به تأثیر سوء فرهنگی این امر گذاشته می‌شد.

استفاده ابزاری از کلام وحی!
اما یکی از بزرگترین ظلم انجام شده درحق قرآن کریم در نمایشگاه، استفاده ابزاری از آن به منظور کسب رکورد و ثبت در کتاب رکوردهای جهانی گینس بود. برای این منظور غرفه ای با نام بنیاد جهانی ختم قرآن کریم از حاضران در نمایشگاه خواسته بود با حضور در این غرفه یک خط از آیات قرآن کریم را کتابت کرده تا در نهایت قرآنی با دستخط همه آنها جمع آوری شود تا برای ثبت در کتاب رکوردهای جهانی گینس نیز معرفی شود.
سوال اصلی در طرح ریزی برنامه های چنین نهادهایی، در این نکته نهفته است که این حضور اساسا چگونه می‌تواند نماینده ای برای تبیین مفاهیم قرآن کریم در میان حاضران در نمایشگاه و حتی خوانندگان کتاب رکوردهای گینس باشد. آیا باید بپذیریم که استفاده ابزاری از کلام وحی در نمایشگاه تا اندازه حضور در کتاب رکوردهای گینس پایین آمده بود و یا باید بپذیریم که بی توجهی و سهل انگاری در برنامه ریزی برای اجرای نمایشگاه در نهایت چنین پدیده هایی را رقم زده است.