از تجربه توافق غزه تا نفت ونزوئلا؛ آیا فرصت سرمایه‌گذاری یک تریلیون دلاری، ترامپ را به توافق با ایران ترغیب می‌کند؟

المانیتور نوشت: با ادامه مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا و افزایش تنش‌ها در فوریه، تهران پیشنهاد جدیدی برای رئیس‌جمهور دونالد ترامپ مطرح کرده است: تجارت به جای بمب‌ها. 

 

به گزارش سرویس بین‌الملل «انتخاب»، در ادامه این مطلب آمده است: در تاریخ ۲۰ فوریه، وزیر نفت ایران، محسن پاک‌نژاد، اعلام کرد که همکاری ایران و آمریکا در حوزه نفت و گاز در پرتو مذاکرات جاری ممکن است. هنگامی که از او در مورد احتمال همکاری در بخش انرژی سوال شد، پاک‌نژاد گفت: «همه‌چیز ممکن است.» این اظهارات وزیر نفت بلافاصله پس از آخرین دور مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا در ژنو در تاریخ ۱۷ فوریه بیان شد. پیش از مذاکرات، ایران به‌طور فعال سیگنال‌هایی مبنی بر امکان توافقات تجاری در راستای کاهش تحریم‌ها و جلوگیری از حملات جدید آمریکا ارسال می‌کرد، در حالی‌که دولت ترامپ همچنان نیروهای خود را در خاورمیانه تجمع می‌داد. 

 

در جلسه اتاق بازرگانی ایران در تاریخ ۱۵ فوریه، حمید قنبری، معاون وزیر دیپلماسی اقتصادی وزارت خارجه، اظهار داشت که «منافع مشترک» در حوزه نفت و گاز، سرمایه‌گذاری‌های معدنی و خرید هواپیما جزو چارچوب مذاکرات است و تأکید کرد که هر توافق باید بازده اقتصادی داشته باشد. 

 

طبق گزارش وال استریت ژورنال، برخی دیپلمات‌های منطقه‌ای گزارش داده‌اند که پیشنهادی شامل توافقات تجاری مطرح کرده‌اند، با امید به اینکه این طرح بزرگ‌مقیاس، مشابه طرحی که تیم ترامپ برای پایان دادن به جنگ غزه تدوین کرده بود، توجه ترامپ را جلب کند. 

 

روی کاغذ، دسترسی به ذخایر وسیع هیدروکربنی عضو اوپک باید به‌طور طبیعی با غرایز سیاست خارجی مبتنی بر تجارت و برنامه انرژی ترامپ هم‌راستا باشد. در عمل، اما، پیشنهاد تهران با موانع ساختاری و سیاسی زیادی روبه‌رو است، حتی پیش از اینکه تهدید اقدام نظامی احتمالی آمریکا و ناآرامی‌های داخلی در کشور ۹۰ میلیونی ایران را در نظر بگیریم. کارشناسان دیدگاه منفی نسبت به پیشنهاد تجاری تهران دارند. 

 

گریگوری برو، تحلیل‌گر ارشد در حوزه ایران و انرژی در گروه یوراسیا، به المانیتور گفت: «در این مقطع یک توافق بعید به نظر می‌رسد، در حالی‌که توافقی که اجازه سرمایه‌گذاری آمریکا در ایران را بدهد تقریباً غیرممکن به نظر می‌رسد.» او به تحریم‌ها، دشمنی ریشه‌دار نسبت به شرکت‌های آمریکایی و محیط متلاطم عملیاتی ایران اشاره کرد.

 

 

همزمان با افزایش فشارهای ایالات متحده بر ایران، برخی ناظران شباهت‌هایی با وضعیت ونزوئلا قائل شده‌اند. پس از برکناری نیکولاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا در ژانویه، واشنگتن به سرعت تلاش کرد تا نفوذ خود را بر بخش نفت این کشور تحمیل کند و شرکت‌های بزرگ آمریکایی را به بازگشت ترغیب کند.

 

با توجه به اینکه دولت ترامپ نگاه خود را معطوف به ایران کرده است، بازیگران صنعتی آمریکا به سرعت ابراز علاقه کردند که وضعیت مشابهی را در جمهوری اسلامی ایجاد کنند. 

 

پایگاه خبری پلتیکو گزارش داد که در یک رویداد در واشنگتن در ماه ژانویه، مایک سامرز، رئیس انجمن نفتی آمریکا، گفته بود که شرکت‌های انرژی آمریکایی آماده‌اند تا به عنوان «نیروی تثبیت‌کننده» در ایران عمل کنند.

 

در همان رویداد، دیگر نمایندگان صنعت اظهار داشتند که ایران نسبت به ونزوئلا وعده‌های بیشتری دارد، چرا که زیرساخت‌های نفتی ونزوئلا پس از سال‌ها غفلت دچار فرسایش شده است. این افراد شامل کوین بوک از شرکت ClearView Energy Partners بودند که به تاب‌آوری ایران تحت تحریم‌ها اشاره کرد: «ایران توانست تحت سنگین‌ترین تحریم‌هایی که آمریکا قادر به اعمال آن بود، تولید خود را افزایش دهد. تصور کنید آن‌ها با مهندسی غربی چه می‌توانند انجام دهند.»

 

صحبت‌های تهران درباره سرمایه‌گذاری‌های نفت و گاز می‌تواند بخشی از تلاشی برای جلوگیری از چنین سناریویی باشد — دسترسی به منابع را به جای ریسک بازسازی اجباری پیشنهاد می‌کند. طبق گفته برو، ایرانی‌ها ممکن است دسترسی به میادین نفت و گاز را به شرکت‌های آمریکایی ارائه دهند، از جمله ترتیباتی که به طور نظری مشابه آنچه ونزوئلا پس از برکناری مادورو به شرکت‌های آمریکایی پیشنهاد داده، باشد.

 

اما موانع بزرگی وجود دارد که هرگونه سرمایه‌گذاری آمریکایی را پیچیده می‌کند، او هشدار می‌دهد، به ویژه تحریم‌هایی که از دهه ۱۹۸۰ برقرار شده و همکاری شرکت‌های آمریکایی با شرکت‌های ایرانی را طبق قوانین فعلی ایران بسیار دشوار می‌سازد.

 

او افزود: «علاوه بر این، دولت ایران همچنان به شدت مشکوک و احتمالاً دشمن شرکت‌های آمریکایی خواهد بود، حتی اگر توافقی برای کاهش تنش‌ها حاصل شود.» برو گفت: «خود شرکت‌ها نیز با توجه به محیط بسیار ناپایدار و نامطمئن ایران، بسیار محتاط خواهند بود که هرگونه تعهدی در این کشور انجام دهند.»

 

 

پس از جلسه ژنو، یک مقام آمریکایی به آل‌مانیتور گفت که تهران ظرف دو هفته آینده با پیشنهادات دقیق‌تری بازخواهد گشت. هر دو طرف پیشرفت محتاطانه‌ای را اعلام کردند. اما ترامپ با صدور یک اولتیماتوم در تاریخ ۱۹ فوریه، فوریت بیشتری به این زمان‌بندی افزود و گفت که ایران باید ظرف ۱۰ روز آینده یک «توافق معنادار» انجام دهد وگرنه «اتفاقات بدی خواهد افتاد.»

 

مذاکرات اوایل این ماه در عمان از سر گرفته شد، با این هدف که واشنگتن نه تنها خواستار محدودیت‌هایی بر برنامه هسته‌ای ایران بلکه همچنین بر موشک‌های بالستیک و ارتباطات ایران با گروه‌های شبه‌نظامی منطقه‌ای باشد — درخواست‌هایی که تهران با آن‌ها مخالف است. پس از جلسه ژنو، وزیر امور خارجه ایران، عباس عراقچی، گفت که دو طرف بر «اصول راهنما» توافق کرده‌اند و حالا «مسیر روشن‌تری» را می‌بینند، هرچند تفاوت‌های عمده‌ای همچنان باقی است.

 

مقامات ایرانی همچنین گزارش داده‌اند که واشنگتن مشخص نکرده است که چه نوع تخفیف‌هایی در تحریم‌ها با امتیازهای هسته‌ای مرتبط هستند و اینکه ایالات متحده از ارائه تخفیف فوری در تحریم‌ها خودداری کرده است. تهران همچنین احتمالاً به دنبال دسترسی به ۶ میلیارد دلار درآمد نفتی است که در قطر مسدود شده است.

 

گزارشی از شبکه خبری ABC در تاریخ ۱۸ فوریه به نقل از یک مقام آمریکایی حاکی از آن بود که واشنگتن در حال بررسی امکان لغو تحریم‌های مالی و تحریم فروش نفت ایران است. برای بازارها، چنین حرکتی اهمیت زیادی خواهد داشت. تحریم‌های آمریکا از سال ۲۰۱۸ صادرات نفت ایران را محدود کرده است، اما آن‌ها را به طور کامل از بین نبرده‌اند. پس از بازگشت به دفتر، ترامپ کمپین فشار خود را دوباره با هدف رساندن صادرات ایران به صفر آغاز کرد، اما ناوگان سایه‌ای تانکرهای ایران همچنان نفت خام را به مشتریان منتقل کرده است.

 

ایران که سومین تولیدکننده بزرگ اوپک در سال گذشته بود، تولید نفت خام آن در سال ۲۰۲۵ به طور متوسط حدود ۳.۳ میلیون بشکه در روز بود که حدود ۴۵٪ از آن برای صادرات بوده است. لغو تحریم‌ها می‌تواند حجم‌های اضافی تولید را آزاد کرده، قیمت‌های جهانی را تحت فشار قرار دهد و جریان‌های تجاری را تغییر دهد — از جمله بر پالایشگران چینی که نفت خام ایرانی تخفیف‌خورده را خریداری می‌کنند.

 

 

گسترش اقتصادی ایران همزمان با وضعیت شکننده داخلی این کشور در شرایط تحریم‌ها ادامه دارد. سقوط ارز و افزایش شدید تورم در اواخر سال ۲۰۲۵ منجر به اعتراضات سراسری شد که به سرعت به تهدیدی برای ثبات رژیم تبدیل گردید.

 

پس از حوادث ژانویه، دولت ایران راه‌های کمی برای مقابله با بحران اقتصادی کشور دارد که زمینه‌ساز ناآرامی‌های آینده است. با وجود این سختی‌ها، ساختار قدرت مستقر کشور همچنان دست نخورده باقی مانده است.

 

در همین حال، واشنگتن فشارها را افزایش می‌دهد. پایگاه خبری اکسیوس در تاریخ ۱۴ فوریه گزارش داد که ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، توافق کردند که برای کاهش صادرات نفت ایران به چین که بیش از ۸۰٪ فروش نفت خام این کشور را تشکیل می‌دهد، همکاری کنند.

 

تا زمان نگارش این مطلب، دیپلماسی ادامه دارد. اما با تجمع دارایی‌های نظامی در منطقه و حل‌نشده بودن اختلافات اصلی، تلاش تهران برای پیشنهاد توافقات تجاری به نظر می‌رسد که شانس کمی دارد. همچنین سابقه‌ای جدید برای بدبینی وجود دارد. در آوریل ۲۰۲۵، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، کشور را به عنوان یک فرصت سرمایه‌گذاری «یک تریلیون دلاری» برای ایالات متحده معرفی کرد، در میان مذاکره‌های اولیه برای یک توافق هسته‌ای. اما این امر مانع از باریدن بمب‌های آمریکایی بر سایت‌های هسته‌ای ایران در ژوئن گذشته نشد.