پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) : الجزیره نوشت: عرضه فراوان برق ارزان در چین، یک مزیت کلیدی در گسترش مراکز داده مورد نیاز برای اجرای مدلهای هوش مصنوعی است.
به گزارش «انتخاب»؛ در ادامه این مطلب آمده است: در رقابت با چین برای برتری در حوزه هوش مصنوعی، ایالات متحده در دسترسی به پیشرفتهترین نیمهرساناها پیشتاز است.
اما وقتی صحبت از تأمین انرژی مراکز داده عظیمی میشود که با تراشههای هوش مصنوعی کار میکنند، چین برتری آشکاری دارد.
به این دلیل است که مراکز داده، یعنی تأسیسات محاسباتی گسترده مورد نیاز برای آموزش و اجرای مدلهای هوش مصنوعی، به مقادیر زیادی انرژی نیاز دارند.
طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، یک مرکز داده معمولی میتواند به اندازه ۱۰۰۰۰۰ خانوار برق مصرف کند، در حالی که تأسیسات «فوقمقیاس» نسل بعدی میتوانند به اندازه دو میلیون خانه برق مصرف کنند.
دسترسی چین به منابع فراوان برق ارزان، این کشور را در موقعیت ایدهآلی برای تأمین چنین تقاضای عظیم انرژی قرار میدهد.
چین در حال حاضر بیش از دو برابر ایالات متحده برق تولید میکند، و انتظار میرود این اختلاف در بحبوحه سرمایهگذاریهای گسترده دولتی در شبکه انرژی این کشور، بیشتر هم شود.
بلومبرگانایاف، یک موسسه تحقیقاتی، تخمین میزند که چین در پنج سال آینده بیش از شش برابر ایالات متحده به ظرفیت تولید برق خود اضافه خواهد کرد.
بخش عمدهای از این ظرفیت اضافی به شکل انرژیهای تجدیدپذیر مانند انرژی خورشیدی و بادی خواهد بود.
تنها در سال ۲۰۲۵، چین ظرفیت انرژی بادی و خورشیدی خود را بیش از ۴۳۰ گیگاوات افزایش داد که بیش از نیمی از ظرفیت اضافی انرژیهای تجدیدپذیر اضافه شده در سطح جهان در آن سال را تشکیل میدهد.
یکی از عناصر کلیدی استراتژی هوش مصنوعی چین، ادغام مراکز داده این کشور در بخش انرژیهای تجدیدپذیر است که به سرعت در حال گسترش است.
دولت چین تحت طرح «دادههای شرق، محاسبات غرب»، ساخت مراکز داده جدید را در مناطق کمجمعیت داخلی کشور متمرکز کرده است، جایی که زمین و منابع انرژی تجدیدپذیر در مقایسه با سواحل شرقی که به شدت ساخته شدهاند، فراوان هستند.
اوایل این ماه، پکن از آغاز عملیات اولین پروژه انرژی تجدیدپذیر «در مقیاس بزرگ» این کشور که مستقیماً به یک مرکز داده متصل است، خبر داد.
سازمان مدیریت شرکتهای دولتی چین در بیانیهای در ۱۲ مه اعلام کرد که این پروژه ۵۰۰ مگاواتی بادی و خورشیدی که در منطقه شمال غربی نینگشیا واقع شده است، برق یک مرکز داده ابری را که توسط شرکت چاینا داتانگ اداره میشود، از طریق یک «خط انتقال اختصاصی» تأمین خواهد کرد.
کیانگ شیونگ، دانشجوی دکترا در دانشگاه رنمین چین که متخصص هوش مصنوعی و سیاست انرژی است، به الجزیره گفت: «در درازمدت، کشوری که بتواند برق ارزان، پایدار و کمکربن ارائه دهد، از مزیت عمدهای در زیرساخت هوش مصنوعی برخوردار خواهد بود.»
شیونگ گفت: «چین در زمینه انرژی خورشیدی، بادی و انتقال برق با ولتاژ بسیار بالا، یک رهبر جهانی است.»
«این امر به آن مزیتی میدهد که بتواند حجم زیادی از برق نسبتاً ارزان و پاک را برای خوشههای مراکز داده غربی تأمین کند.»
کاهش شکاف
در حال حاضر، ایالات متحده هنوز با اختلاف زیادی بزرگترین مرکز داده را در اختیار دارد.
طبق شاخص هوش مصنوعی دانشگاه استنفورد، ایالات متحده در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۴۲۷ مرکز داده داشته است، در حالی که این رقم در چین ۴۴۹ مرکز داده است.
طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی، ایالات متحده ۴۵ درصد از ۴۱۵ تراوات ساعت برق مصرفی مراکز داده در سال ۲۰۲۴ را به خود اختصاص داده است و پس از آن چین و اروپا به ترتیب با ۲۵ درصد و ۱۵ درصد قرار دارند.
مورگان استنلی پیشبینی میکند که تنها در سال ۲۰۲۶، شرکتهای آمازون، مایکروسافت، متا و آلفابت سیلیکون ولی ۶۳۰ میلیارد دلار در مراکز داده و سایر سرمایهگذاریهای مرتبط با هوش مصنوعی هزینه کنند که بسیار بیشتر از غولهای فناوری چینی مانند علیبابا، تنسنت و بایتدنس است.
اما از آنجایی که چین با سرعت سرسامآوری در حال ساخت مراکز داده است - طبق گزارش آکادمی فناوری اطلاعات و ارتباطات چین، تعداد رکهای مراکز داده این کشور از سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۳ سالانه ۳۰ درصد افزایش یافته است - شکاف بین ابرقدرتها به سرعت در حال کاهش است.
چین که با کنترلهای صادراتی ایالات متحده بر تراشههای انویدیا پیشرفته تولید شده توسط شرکت تولید نیمههادی تایوان (TSMC) مواجه است ، به طور فزایندهای به شرکت بینالمللی تولید نیمههادی (SMIC) که تا حدودی دولتی است، روی آورده تا تراشههای طراحی شده توسط شرکتهای فناوری محلی مانند هواوی را تأمین کند.
طبق تحلیل ریستاد انرژی، انتظار میرود تا سال ۲۰۳۰ ظرفیت مراکز داده چین به ۶۰ گیگاوات برسد که تقریباً دو برابر سطح فعلی آن است و ۲.۳ درصد از کل تقاضای برق این کشور را تشکیل میدهد.
لیا فهی، اقتصاددان ارشد بخش چین در کپیتال اکونومیکس، به الجزیره گفت: «پایگاه تولیدی بزرگ چین و محیط نظارتی کمتر سختگیرانه به این معنی است که ساخت مراکز داده و زیرساختهای انرژی پشتیبان میتواند بسیار سریعتر از ایالات متحده اتفاق بیفتد.»
فاهی گفت: «مراکز داده ماژولار هواوی اکنون میتوانند در شش ماه ساخته شوند، در حالی که معادلهای آن در ایالات متحده حداقل یک سال طول میکشد.»
شبکههای برق تحت فشار
در همین حال، نشانههایی وجود دارد که نشان میدهد گسترش هوش مصنوعی در ایالات متحده در برابر محدودیتهای انرژی در حال افزایش است.
شرکت مشاوره انرژی وود مکنزی اوایل امسال اعلام کرد که محدودیتهای شبکه انرژی ایالات متحده منجر به کاهش ۵۰ درصدی پروژههای جدید مراکز داده در پایان سال ۲۰۲۵ نسبت به سهماهه قبل شده است.
محدودیتهای فنی با واکنشهای فزاینده علیه مراکز داده در جوامع سراسر ایالات متحده - که تا حدودی ناشی از فشاری است که این تأسیسات بر شبکههای محلی وارد میکنند - تشدید شده است، چالشی که چین با آن مواجه نیست، جایی که مخالفت با دولت به شدت محدود شده است.
طبق گزارش «دیتا سنتر واچ»، یک پروژه تحقیقاتی توسط شرکت امنیتی هوش مصنوعی 10a Labs، حداقل 36 مرکز داده بین ماه مه 2024 و ژوئن 2025 در ایالات متحده مسدود یا متوقف شدهاند.
رهبران فناوری ایالات متحده، از جمله ایلان ماسک از تسلا، جنسن هوانگ از انویدیا و سم آلتمن از OpenAI، آشکارا برتری چین در حوزه انرژی را تصدیق کردهاند.
ماسک در مصاحبهای در مجمع جهانی اقتصاد در ماه ژانویه گفت: «عامل محدودکننده برای استقرار هوش مصنوعی اساساً انرژی الکتریکی است.»
«خیلی زود، شاید حتی اواخر امسال، ما تراشههای بیشتری نسبت به آنچه میتوانیم روشن کنیم تولید خواهیم کرد - به جز چین. رشد چین در زمینه برق فوقالعاده است.»
هاوارد یو، مدیر مرکز آمادگی آینده در مدرسه بازرگانی IMD در لوزان سوئیس، گفت: پیشرفت هوش مصنوعی اکنون «به همان اندازه که یک مشکل تراشه است، یک مشکل برق نیز هست».
یو به الجزیره گفت: «برندگان این چرخه به ترتیب مالک سیلیکون، قراردادهای برق و آب خنککننده خواهند بود و چین استراتژی خود را حول ورودی که کنترل میکند، بنا کرده است.»
مزیت انرژی چین بدون محدودیتهای خاص خود نیست.
با وجود تلاش پکن برای تلفیق جاهطلبیهای هوش مصنوعی خود با منابع بادی و خورشیدی مناطق دورافتاده غربی، اکثر مراکز داده هنوز در داخل و اطراف کلانشهرهای شرقی مانند پکن، تیانجین، شانگهای، گوانگژو و شنژن واقع شدهاند.
آندرس هوو، پژوهشگر ارشد موسسه مطالعات انرژی آکسفورد، به الجزیره گفت: «این مکانها همچنین با مشکلات تأمین برق مواجه هستند و محدودیتهایی را برای مراکز داده جدید اعمال کردهاند.»
هوو افزود که شبکه برق چین همچنین از درجه بالایی از چندپارگی رنج میبرد که مانع از جریان یکپارچه برق بین مناطق میشود.
هوو گفت: «سیستم برق چین عمدتاً در سطح استانی سازماندهی و توزیع میشود و کریدورهای انتقال عمدتاً به عنوان جریانهای برق یکطرفه عمل میکنند.»
او افزود: «اگرچه دولت مرکزی خواستار بازارهای عمدهفروشی منطقهای و فواصل معاملاتی جزئیتر شده است، اما این امر به کندی پیش میرود.»
کنترل کیفیت
کایل چان، پژوهشگر موسسه بروکینگز و متخصص در سیاستهای فناوری و صنعتی چین، میگوید اگرچه راهاندازی مراکز داده چین سریع بوده، اما با مشکلات کیفی نیز مواجه بوده است.
چان به الجزیره گفت: «آنها در تلاشند تا خوشههای تراشه ناهمگنی بسازند که سیستمهای سختافزاری مختلف را در کنار هم قرار میدهند. این امر، اجرای حجم کاری هوش مصنوعی را چالشبرانگیزتر میکند.»
چان گفت: «در کیفیت ساخت برخی از مراکز داده چینی مشکلاتی وجود داشته است، به خصوص وقتی که توسعهدهنده تجربه کافی در چنین پروژه پیچیدهای نداشته باشد.»
یو از دانشکده بازرگانی IMD گفت، چین همچنین راه درازی برای کاهش شکاف بین ظرفیت مراکز داده و میزان استفاده از آنها در پیش دارد.
یو گفت: «تخمینهای خود پکن این میزان را ۲۰ تا ۳۰ درصد نشان میدهد و حتی رئیس SMIC هشدار داده است که ظرفیت جدید ممکن است بلااستفاده بماند.»
«یک راه برای چارچوببندی کل مسابقه: ایالات متحده مهرههای کلیدی دارد و قدرت کمی دارد، در حالی که چین قدرت دارد و مهرههای کلیدی کمی دارد. هر کدام برای رفع تنگنای خود میدوند.»