پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) : اکسیوس نوشت: سه منبع آگاه از گفتوگوها اظهار کردند که جان رتکلیف، مدیر سیا، به دونالد ترامپ رئیسجمهور و سایر مقامات ارشد گفته است که شواهد جمعآوریشده توسط آژانسهای اطلاعاتی آمریکا، تردیدهای جدی درباره تمایل ایران به انجام امتیازات هستهای ایجاد میکند که آمریکا در هر توافق نهایی به دنبال آن است.
به گزارش انتخاب، در ادامه این مطلب آمده: نقطه اصطکاک: رتکلیف تنها مخالف در تیم ارشد ترامپ نیست. به گفته دو منبع، در بحثهای داخلی، مارکو روبیو وزیر امور خارجه و پیت هگزت وزیر دفاع، هر دو نگرانیهایی ابراز کرده و درباره تفاهمنامه اعلامشده روز یکشنبه سؤال مطرح کردهاند، در حالی که جیدی ونس معاون رئیسجمهور و استیو ویتکاف و جرد کوشنر فرستادگان آمریکایی از آن حمایت کردهاند.
پشت صحنه: به گفته دو منبع، پیش از اعلامیه یکشنبه، مجموعهای از جلسات سطح بالا بین ترامپ و مشاورانش درباره این توافق برگزار شد. در این جلسات، ترامپ و تیمش درباره اطلاعات جمعآوریشده توسط چند آژانس اطلاعاتی آمریکا بحث کردند که نشان میداد نحوه بحث مقامات ایرانی درباره این توافق در میان خودشان، با آنچه به میانجیگران و آمریکا میگفتند، همخوانی ندارد. به گفته دو منبع، رتکلیف و روبیو گفتند که بر اساس این اطلاعات، تردید دارند ایرانیها با انجام گامهای هستهای که آمریکا به دنبال آن است، موافقت کنند. یک منبع گفت: «اطلاعات نشان میدهد که نیات ایران با تعهداتش ذیل این توافق هماهنگ نیست.»
آنچه آنها میگویند: یک مقام کاخ سفید در پاسخ به سؤالاتی درباره این گزارش گفت: «رئیسجمهور ترامپ در هر موضوعی به همه نظرات گوش میدهد — اما همه میدانند که او تصمیمگیرنده نهایی است.» این مقام افزود: «این تفاهمنامه با اطمینان از اینکه ایران هرگز نمیتواند صاحب سلاح هستهای شود، نمیتواند اورانیوم با غنای بالای خود را نگه دارد و نمیتواند عرضه انرژی جهان را گروگان بگیرد، با تمام خطوط قرمزی که این دولت از دیرباز بیان کرده، مطابقت دارد.» وی اضافه کرد که ترامپ تنها با یک توافق نهایی «خوب» موافقت خواهد کرد. سیا و وزارت خارجه از اظهار نظر خودداری کردند. پنتاگون پاسخی نداد.
بررسی بزرگنمایانه: عناصر هستهای تفاهمنامه امضا شده روز یکشنبه به این بستگی دارد که طرفین در ۶۰ روز آینده به توافق هستهای دقیقتری دست یابند. انتظار میرود ونس، ویتکاف و کوشنر روز جمعه با محمدباقر قالیباف رئیس مجلس و عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران، همراه با میانجیگران پاکستانی و قطری، درباره مرحله بعدی گفتوگو کنند.
بین خطوط: متن کامل این توافق اولیه ۱۴ مادهای هنوز منتشر نشده، اما یک منبع آشنا با متن مدعی است که ایرانیها ذیل این تفاهمنامه بیشتر از آنچه میدهند، دریافت میکنند — مگر اینکه با امضای توافق هستهای که اهداف آمریکا را برآورده میکند، موافقت کنند.
تصویر بزرگ: این توافق برای تمدید آتشبس و آغاز ۶۰ روز مذاکره طراحی شده است که با رضایت طرفین قابل تمدید است. در چارچوب این مذاکرات، ایران تعهد گذشته خود مبنی بر هرگز دستیابی یا تحصیل سلاح هستهای را تکرار میکند. منبع گفت تفاهمنامه بیان میکند که آمریکا و ایران متعهد میشوند «تکلیف مواد غنیشده انباشته شده را حل و فصل کنند» و «درباره مسئله غنیسازی در آینده و سایر امور مورد توافق طرفین مرتبط با نیازهای هستهای ایران بر اساس چارچوب رضایتبخشی که در توافق نهایی توافق میشود، بحث کنند.» متن میگوید تا زمانی که مذاکرات ادامه دارد، ایران وضعیت موجود برنامه هستهای خود را حفظ خواهد کرد. از سوی دیگر، آمریکا تحریمهای جدیدی وضع نخواهد کرد یا نیروهای بیشتری به منطقه اعزام نخواهد کرد. به گفته منبع از متن، اگر توافق نهایی هستهای حاصل شود، ظرف ۳۰ روز آمریکا نیروهایی را که برای جنگ بسیج کرده خارج میکند و تمام تحریمها علیه ایران را طبق جدول زمانی مورد توافق خاتمه میدهد.
موشکافی: مخالفان داخلی این توافق استدلال میکنند که ایران بعید است توافق هستهای را با شرایط آمریکا امضا کند و در این میان، ایران از این تفاهمنامه بیشتر از آمریکا سود خواهد برد. با این حال، دو مقام ارشد آمریکایی روز دوشنبه در جلسهای با خبرنگاران ادعا کردند که مزایای برای ایران همگی به انجام گامهای معنادار توسط آن بستگی دارد. یک مقام ارشد آمریکایی گفت آمریکا طی دو تا سه هفته متوجه خواهد شد که آیا ایران برای امتیازات هستهای جدی است یا خیر. اگر نه، این روند میتواند بدون دستاورد قابل توجه برای ایران متوقف شود. لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه، به اکسیوس گفت: «تا حدی نگرانم که دیدگاه ایران نسبت به توافق با آنچه تیم مذاکرهکننده آمریکایی ادعا میکند متفاوت به نظر میرسد» و خواستار انتشار فوری سند شد.
بررسی نزدیکتر: در حالی که جنبههای هستهای مشروط هستند، تفاهمنامه خواستار بازگشایی تنگه هرمز در کوتاه مدت است. به گفته منبع آگاه از متن، تفاهمنامه تصریح میکند که «ایران با استفاده از حداکثر تلاش خود، ترتیبات عبور ایمن کشتیهای تجاری را به مدت ۶۰ روز و بدون هزینه فراهم خواهد کرد» و آمریکا به تدریج محاصره خود را لغو خواهد کرد به طوری که ظرف ۳۰ روز به طور کامل برداشته شود. منبع گفت تفاهمنامه میگوید ایران برای «تعریف مدیریت آینده و خدمات دریایی» در تنگه، با عمان گفتوگو خواهد کرد و سایر کشورهای خلیجفارس در این گفتوگو برای رسیدن به راه حلی «مطابق با قوانین بینالمللی قابل اعمال و حقوق حاکمیتی» کشورهای منطقه مشارکت خواهند کرد. رسانههای دولتی ایران درباره امکان دریافت عوارض ترانزیت پس از پایان آن دوره ۶۰ روزه گزارش دادهاند.
یکی از مناقشهبرانگیزترین مسائل در مذاکرات، آزادسازی وجوه و داراییهای مسدودشده ایران بود. به گفته منبع مطلع، تفاهمنامه با بیان اینکه آمریکا «متعهد میشود [وجوه را] به طور کامل برای استفاده قابل دسترس کند... پس از اجرای این تفاهمنامه»، جای تفسیر زیادی باقی میگذارد. مقامات آمریکایی میگویند این یک مدل «پرداخت در ازای عملکرد» خواهد بود. یک مقام ارشد آمریکایی به خبرنگاران گفت که اگر آمریکا «ژستهای» مثبتی از ایران ببیند، ممکن است در ازای آن برخی وجوه را آزاد کند. منبع گفت تفاهمنامه همچنین میگوید هر توافق نهایی شامل یک «برنامه قطعی و مورد توافق طرفین» برای ایجاد صندوقی به ارزش ۳۰۰ میلیارد دلار برای «بازسازی و توسعه اقتصادی» ایران و همچنین سازوکاری برای اجرای آن خواهد بود. طرفداران این توافق استدلال میکنند که این یک طرح بلندمدت است که تنها در صورتی محقق میشود که ایران برنامه هستهای خود را برچیند و دستخوش اصلاحات داخلی قابل توجهی شود.