فروش نفت ایران در سواحل مالزی با وجود محاصره دریایی/ هفته گذشته یک نفتکش غول پیکر ایرانی به «محدوده لنگرگاه شرقی خارجی» مالزی رسید؛ یک منطقه پهناور لنگرگاهی که بازاری بزرگ برای نفت تحریمی به شمار می‌رود/ طی ماه گذشته ۱۸ نفتکش با پرچم ایران، وارد این منطقه شدند/ مقصد نهایی محموله‌های نفت ایران، حتمالاً چین است و چندین بار تا پیش از رسیدن به پکن، «کشتی به کشتی» می‌شوند تا منشأ آن‌ها پنهان بماند

الجزیره نوشت: روز شنبه هفته گذشته، نفتکش ایرانی «هیومانیتی» از تنگه مالاکا و سنگاپور عبور کرد و سپس به سمت شمال‌شرقی و به سمت سواحل مالزی تغییر مسیر داد، جایی که ناگهان سیستم شناسایی خودکار (AIS) خود را خاموش کرد.

به گزارش انتخاب، داده‌های ردیابی ماهواره‌ای نشان داد که این نفتکش غول‌پیکر ۳۳۰ متری (۱۰۸۳ فوتی) نفت خام، به «محدوده لنگرگاه شرقی خارجی» (EOPL) مالزی رسیده است؛ منطقه‌ای آبی به وسعت ۱۲۰۰ کیلومتر مربع (۴۶۳ مایل مربع) در دریای چین جنوبی، در فاصله حدود ۷۰ کیلومتری (۴۳ مایلی) از ساحل.

کارشناسان امنیت دریایی می‌گویند که «هیومانیتی» احتمالاً وقتی خود را برای تخلیه محموله نفت ایران در یک انتقال کشتی‌به‌کشتی به یک واسطه در انتظار، آماده می‌کرده، «خاموش» شده است. به گفته آن‌ها، مقصد نهایی محموله احتمالاً چین است که به طور تاریخی حدود ۹۰ درصد از صادرات نفت خام ایران را خریداری می‌کند، این آمار بر اساس گزارش کمیسیون بررسی اقتصادی و امنیتی ایالات متحده و چین است.

به گفته تحلیلگران، برای دهه‌ها، منطقه EOPL به عنوان بازاری غیررسمی برای نفت تحریمی ایران، روسیه و ونزوئلا عمل کرده است. اکنون، داده‌های ماهواره‌ای نشان می‌دهد که فعالیت‌های EOPL در طول پنج ماه جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران و با وجود محاصره دریایی بنادر ایران که از ۱۳ آوریل تا ۱۸ ژوئن به طول انجامید و از ۱۴ ژوئیه مجدداً آغاز شد، ادامه داشته است.

ری پاول، مدیر «سی‌لایت» (SeaLight)، پروژه‌ای برای نظارت بر امنیت دریایی وابسته به دانشگاه استنفورد، به الجزیره گفت که از ابتدای سال جاری، ۶۲ کشتی را مشاهده کرده است که در حین تردد بین خلیج فارس، EOPL، هنگ‌کنگ و سپس به سمت شمال چین، هویت‌های جعلی یا از کار افتاده کشتی‌ها را مخابره می‌کرده‌اند.

به گفته اریکا داونز، پژوهشگر ارشد مرکز سیاست انرژی جهانی در دانشگاه کلمبیا، این کشتی‌ها بخشی از شبکه‌ای از واسطه‌ها هستند که فروش نفت ایران به پالایشگاه‌های مستقل «چای‌پات» (teapot) چین را تسهیل می‌کنند.

او گفت: «نفت خام مقصد چین از ایران شامل انتقال‌های کشتی‌به‌کشتی در آب‌های بین‌المللی می‌شود که ممکن است چندین بار قبل از رسیدن به چین انجام شود تا منشأ نفت خام پنهان بماند.»

او گفت: برخلاف شرکت‌های عظیم دولتی چین مانند CNPC، سینوپک و CNOOC، این پالایشگاه‌های کوچک در معرض کمتری نسبت به سیستم مالی آمریکا قرار دارند، که همین امر آن‌ها را مایل‌تر به خرید نفت تحریمی اما با تخفیف ایران می‌کند.

آب‌های آرام

چارلی براون، کارشناس امنیت دریایی و مدیر برنامه‌های منطقه جنوب شرق آسیا در شورای مطالعات آسیا-اقیانوس یوکوسوکا (YCAPS)، گفت که منطقه لنگرگاهی در خارج از محدوده EOPL مالزی «به اندازه همیشه شلوغ است».

او گفت: «پیش از جنگ و در تمام مراحل مختلف درگیری، کشتی‌هایی در آنجا لنگر انداخته و عملیات‌های گوناگونی مانند انتقال کشتی‌به‌کشتی را انجام می‌دادند.»

منطقه EOPL که تقریباً به وسعت هنگ‌کنگ است، مزیت آب‌های آرامی را ارائه می‌دهد که به اندازه کافی به تأمین‌کنندگان در سنگاپور و مالزی نزدیک است، اما به اندازه کافی دور است تا از نظر تاریخی منطقه‌ای خاکستری از نظر قانونی باشد.

منطقه EOPL خارج از آب‌های سرزمینی مالزی اما در داخل منطقه انحصاری اقتصادی (EEZ) آن قرار دارد؛ منطقه‌ای که به مسائلی مانند حقوق ماهیگیری و بهره‌برداری از منابع طبیعی می‌پردازد، نه اجرای تحریم‌ها در دریا. آژانس اجرایی دریایی مالزی در گذشته گفته است که گشت‌زنی در این منطقه به دلیل دورافتادگی و «شکاف‌های قضائی» دشوار است.

با این حال، کوالالامپور برای تقویت ابزارهای قانونی خود اقدام کرده است. در ژوئن، مالزی قانون منطقه انحصاری اقتصادی خود را اصلاح کرد تا با لنگر انداختن غیرمجاز، سوخت‌رسانی یا «بانکرینگ» و انتقال بار کشتی‌به‌کشتی که در منطقه انحصاری اقتصادی آن بدون تأیید دولت انجام می‌شود، مقابله کند.

وزارت امور خارجه مالزی به درخواست الجزیره برای اظهارنظر پاسخی نداد.

با این حال، به گفته براون، در هر روز ممکن است تا ۲۰۰ کشتی در این منطقه لنگر انداخته باشند که نیمی از آن‌ها احتمالاً با ایران ارتباط دارند.

بررسی داده‌های ماهواره‌ای توسط الجزیره در روز پنج‌شنبه نشان داد که در طول ماه گذشته، ۱۸ نفتکش با پرچم ایران، از جمله «هیومانیتی»، وارد EOPL شده و سپس «خاموش» شده‌اند. یک نفتکش دیگر ایرانی به نام «دُر» روز پنج‌شنبه در حال عبور از تنگه مالاکا به سمت خاورمیانه دیده شد که ممکن است به تازگی از این منطقه خارج شده باشد.

همچنین در روز پنج‌شنبه، حداقل ۵۰ کشتی تحریمی ایالات متحده یا اتحادیه اروپا که سیگنال AIS ارسال می‌کردند، در EOPL حضور داشتند، از جمله سه کشتی باری و کانتینری با پرچم ایران. به گفته کارشناسان، احتمالاً کشتی‌های «خاموش» بیشتری نیز در این منطقه وجود دارند.

دست درازای قانون آمریکا

به گفته سرویس اطلاعات ژئوپلیتیک (Geopolitical Intelligence Services)، یک مؤسسه مشاوره پیش‌بینی جهانی مستقر در اروپا، فروش نفت ایران که بین کشتی‌ها در آنجا منتقل می‌شود، توسط سیستم پرداخت بین‌بانکی فرامرزی چین (CIPS) تسهیل می‌شود که امکان پرداخت نفت به یوان را در خارج از شبکه SWIFT تحت نظارت آمریکا فراهم می‌کند.

چین به طور رسمی خرید نفت ایران را تأیید نمی‌کند و سخنگوی سفارت چین در واشنگتن دی‌سی گفت که با ترانزیت نفت ایران از طریق EOPL به چین آشنایی ندارد.

وزارت امور خارجه چین بارها در گذشته گفته است که با «تحریم‌های یکجانبه غیرقانونی» اعمال شده توسط آمریکا و استفاده از «صلاحیت قضایی فراسرزمینی» که فاقد مبنایی در حقوق بین‌الملل است، مخالف است.

با این حال، به گفته داونز از دانشگاه کلمبیا، داده‌های گمرکی چین سرنخ‌هایی در مورد منشأ و حرکت محموله‌ها از طریق EOPL ارائه می‌دهد.

او گفت: «سال گذشته، ایران حدود ۱٫۴ میلیون بشکه در روز نفت به چین صادر کرد، در حالی که گمرک چین هیچ گونه واردات نفت از ایران را گزارش نکرد. در عین حال، داده‌های گمرکی چین نشان می‌دهد که واردات چین از مالزی در مقاطعی بسیار بیشتر از تولید نفت مالزی بوده است، که نشان می‌دهد بخشی از نفت خام از جای دیگری منشأ گرفته است.»

پکن نیز به نوبه خود برای محافظت از پالایشگاه‌های داخلی خود در برابر سیستم حقوقی آمریکا اقدام کرده است.

پس از اینکه وزارت خزانه‌داری ایالات متحده در اواخر آوریل پنج پالایشگاه «چای‌پات» را به دلیل خرید نفت ایران تحریم کرد، وزارت بازرگانی چین این دستور را «مسدود» کرد و استدلال نمود که تحریم‌ها «ناقض حقوق بین‌الملل و هنجارهای اساسی حاکم بر روابط بین‌الملل» هستند و «مجوز سازمان ملل و مبنایی در حقوق بین‌الملل» ندارند.

پکن هنوز به تحریم‌های جدیدی که این هفته توسط وزارت خزانه‌داری آمریکا بر شش نفتکش که به گفته آن‌ها نفت ایران را به چین منتقل کرده‌اند و پنج شرکت ثبت شده در چین و هنگ‌کنگ که ادعا می‌کند با «ناوگان سایه» ایران مرتبط هستند، واکنش نشان نداده است.

در حالی که به گفته اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، خرید نفت خام ایران توسط پالایشگاه‌های چین از زمان آغاز جنگ حدود ۴۰ درصد کاهش یافته است، کارشناسان می‌گویند شبکه‌هایی مانند EOPL جریان مابقی فروش نفت را حفظ کرده‌اند.

براون از YCAPS گفت: «تحریم‌ها هرگز جلوی هیچ یک از اینها را نگرفتند. مکانیسم بازار، مکانیسم پرداخت، به دلیل تحریم‌ها تکامل یافت، اما هرگز هیچ چیز را متوقف نکرد. تنها چیزی که به طور فیزیکی جلوی رفتن نفت از ایران به چین را گرفت، محاصره دریایی بود.»