پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) : میدل ایست آی نوشت: سه منبع سعودی آگاه از مذاکرات گفتهاند که عربستان سعودی با پیوستن مصر به توافق امنیتی جدید با ترکیه و پاکستان مخالفت کرده است؛ این در حالی است که آنکارا تلاش زیادی برای گنجاندن قاهره در این توافق داشته است.
به گزارش انتخاب، یکی از منابع که مشاور ارشد سابق دربار سعودی بوده، گفت ریاض «دستکم در شرایط فعلی» نمیخواهد مصر به این توافق بپیوندد.
هر سه منبع که به دلیل حساسیت موضوع نخواستند نامشان فاش شود، گفتند موضع عربستان ناشی از افزایش نارضایتی از دولت عبدالفتاح السیسی و همچنین این ارزیابی در ریاض است که مصر دیگر ارزش راهبردی و نظامی سابق خود را ندارد.
توافق دفاعی مکه چیست؟
«توافق دفاع مشترک مکه» که روز جمعه در شهر مقدس مکه امضا شد، عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان را متعهد میکند که حمله مسلحانه به هر یک از سه کشور را حمله به هر سه کشور تلقی کنند.
مقامهای سعودی این توافق را سازوکاری برای تقویت توانمندیهای دفاعی مشترک توصیف کردهاند؛ هرچند متن توافق درباره سازوکارهای عملیاتی، شرایط دقیق فعال شدن تعهدات و نحوه اجرای کمک نظامی مشترک در زمان بحران، جزئیات روشنی ارائه نمیکند.
چرا عربستان از مصر ناراضی است؟
به گفته منابع، مخالفت ریاض با عضویت مصر در این توافق ریشه در تنشهای فزاینده میان عربستان و مصر دارد.
آنها میگویند عربستان پس از به قدرت رسیدن السیسی در سال ۲۰۱۳، یکی از بزرگترین حامیان مالی دولت او بود و در ابتدا حدود ۲۵ میلیارد دلار برای حمایت از اقتصاد ضعیف مصر هزینه کرد.
اما ریاض بهتدریج از آنچه عدم حمایت متقابل مصر در مسائل امنیتی و هم منطقهای میداند، ناراضی شده است.
یکی از منابع به نقش «حداقلی و غیرقابل اتکای» مصر در جنگ طولانی عربستان با حوثیهای یمن و همچنین موضع قاهره در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران اشاره کرد.
منابع همچنین نسبت به وابستگی فزاینده مصر به امارات متحده عربی ابراز نگرانی کردهاند؛ بهویژه پس از تشدید اختلافات میان ریاض و ابوظبی بر سر حمایت امارات از گروههای جداییطلب جنوب یمن که به گفته سعودیها، منافع و امنیت ملی عربستان را تهدید میکنند.
یکی از مشاوران سابق ارشد دربار سعودی گفت: «مصر همیشه به ما، آمریکا و دیگر قدرتهای خارجی وابسته بوده و چیزی پس نمیدهد؛ فقط میگیرد و میگیرد، بدون اینکه چیزی در مقابل ارائه کند.»
چرا عربستان به نزدیکی مصر و امارات حساس است؟
منابع سعودی همچنین به سیاستهایی از سوی امارات اشاره کردند که به اعتقاد آنها با منافع راهبردی خود مصر نیز در تضاد است؛ از جمله:
نقش امارات در سومالیلند
روابط راهبردی امارات با اسرائیل
حمایت از اتیوپی در اختلافات مربوط به سد النهضه
حمایت امارات از نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) در سودان
به گفته این منابع، ادامه روابط نزدیک قاهره و ابوظبی باعث شده ریاض بیش از گذشته نسبت به قابل اعتماد بودن مصر به عنوان یک شریک راهبردی تردید کند.
ترکیه میخواست مصر عضو توافق باشد
وزیر خارجه ترکیه، هاکان فیدان، روز شنبه گفت مصر برای ترکیه یک «شریک طبیعی» است و پس از حل مسائل فنی، دلیلی وجود ندارد که قاهره نتواند در آینده به این ائتلاف بپیوندد.
چند منبع ترکیهای نیز گفتند که آنکارا تلاش قابل توجهی برای وارد کردن مصر به این توافق انجام داده و رسماً پیشنهاد مشارکت قاهره را مطرح کرده بود.
اما به گفته این منابع، زمانی که مشخص شد مصر آماده پیوستن نیست، سه کشور تصمیم گرفتند بدون مصر توافق را پیش ببرند.
با این حال، منابع سعودی این روایت را رد کردند و گفتند مصر خودش از پیوستن به توافق خودداری نکرده است.
مشاور سابق سعودی این ادعا را که قاهره تصمیم گرفته به توافق نپیوندد، «خندهدار» توصیف کرد.
او گفت: «واقعیت این است که السیسی مشتاق بود به توافق بپیوندد تا از منافع مالی آن بهرهمند شود، همانطور که معمولاً چنین میکند.»
به گفته این منبع، تصمیمگیرندگان سعودی درباره وفاداری و قابل اعتماد بودن السیسی نگرانیهای جدی دارند و او را به اندازه رهبران ترکیه و پاکستان قابل اعتماد نمیدانند.
چرا ترکیه و پاکستان بر مصر ترجیح داده شدند؟
منابع سعودی معتقدند ترکیه و پاکستان از نظر نظامی چیز بیشتری برای ارائه به این ائتلاف دارند.
ترکیه دارای یک صنعت دفاعی پیشرفته و رو به رشد است و پاکستان نیز صنعت تسلیحاتی تثبیتشده و نیروی نظامی بزرگی دارد.
در مقابل، منابع گفتند ظرفیت تولید نظامی مصر تا حد زیادی به تولیدات غیرنظامی وابسته است و قاهره از نظر فناوریهای پیشرفته دفاعی، توانایی مشابهی با ترکیه ندارد.
یکی از منابع گفت: «قش ارتش باید سرمایهگذاری در توانمندیهای تولید نظامی باشد، نه اینکه خودش را مشغول سرمایهگذاری و مدیریت کارخانههای مواد غذایی کند.»
منابع همچنین درباره آمادگی رزمی و کارآمدی نیروهای مسلح مصر تردیدهایی مطرح کردند.
بنابراین، از دید ریاض، مسئله صرفاً به موضع سیاسی مصر مربوط نمیشود، بلکه به این پرسش هم مربوط است که مصر عملاً چه چیزی میتواند به معماری امنیتی جدید منطقه اضافه کند
آیا نقش مصر در منطقه در حال افول است؟
این ارزیابی عربستان در شرایطی مطرح میشود که بحث گستردهتری درباره کاهش نقش مصر در معادلات منطقهای شکل گرفته است.
اکونومیست نیز اخیراً نوشته بود مصر که برای دههها خود را یکی از ستونهای نظم منطقهای معرفی میکرد، اکنون در مقام میانجی و قدرت نظامی، به حاشیه رانده شده است.
مصر برای دههها یکی از شرکای نظامی مهم کشورهای خلیج فارس بود؛ از جمله در ائتلاف تحت رهبری آمریکا که در سال ۱۹۹۱ نیروهای عراقی را از کویت بیرون راند.
اما به گفته منابع سعودی، در شرایط کنونی کویت بیشتر به دنبال پیوستن به توافق مکه است تا اینکه مانند گذشته برای حفاظت نظامی به مصر متکی باشد.
یکی از منابع سعودی گفت تصمیمگیرندگان این کشور روابط خود با آنکارا و اسلامآباد را، با وجود فراز و نشیبهای گذشته، قابل اعتمادتر از روابط با قاهره میدانند.
درِ توافق برای مصر کاملاً بسته نیست
با وجود همه این اختلافات، هر سه منبع تأکید کردند که توافق مکه لزوماً درِ عضویت مصر را برای همیشه نمیبندد.
موضع ریاض این است که مصر فعلاً خارج از این توافق بماند و در صورت تغییر شرایط، امکان بررسی عضویت آن در آینده وجود دارد.
جمعبندی سیاسی خبر: این گزارش نشان میدهد توافق مکه صرفاً یک پیمان دفاعی سهجانبه نیست؛ بلکه میتواند نشانهای از بازتعریف شرکای امنیتی عربستان باشد. ریاض در حال حرکت به سمت همکاری نزدیکتر با ترکیه و پاکستان است، در حالی که نقش سنتی مصر در معماری امنیتی خلیج فارس ظاهراً در حال کاهش است. همزمان، نزدیکی مصر به امارات یکی از عوامل مهم بیاعتمادی ریاض به قاهره شده است.