پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) : المانیتور نوشت: زمانی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، برای نخستین بار عمان را به بمباران تهدید کرد، مقامهای این کشور شوکه شدند و ابتدا با خود فکر کردند که شاید او حرفش را اشتباه زده است. اما تهدید دوباره ترامپ در این هفته، در کشوری که سالها برای خود نقشی بهعنوان قدرت میانجی و بیطرف خاورمیانه ایجاد کرده، عمدتاً با واکنشهای حاکی از کلافگی روبهرو شد.
به گزارش «انتخاب»؛ در ادامه این مطلب آمده است: ترامپ روز دوشنبه در یک مصاحبه تلفنی با تری یینگست، خبرنگار شبکه فاکسنیوز، گفت: «اگر عمان سر راه قرار بگیرد، آنها را بهطور وحشتناکی بمباران خواهیم کرد.»
ترامپ همان روز، در گفتوگو با خبرنگاران، افزود: «فکر نمیکنم [عمان] خیلی خوب رفتار کرده باشد، اما خیلی راحت با آنها برخورد خواهیم کرد؛ همانطور که با دیگران برخورد میکنیم.»
به نظر میرسید ترامپ به مذاکرات موازی عمان با ایران درباره مسیرهای کشتیرانی در تنگه هرمز اشاره میکند؛ آبراه باریکی که پیش از بستهشدن عملی آن، ۲۰ درصد از محمولههای نفتی جهان از آن عبور میکرد.
ایران که در پی اعمال عوارض بر تردد کشتیهای تجاری از مسیر شمالی مورد نظر خود است، به کشتیهایی که از این تنگه عبور میکنند و از یک کریدور تحت حفاظت نیروی دریایی آمریکا، در امتداد سواحل عمان، استفاده میکنند، شلیک کرده است.
روز دوشنبه، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران گفت مسقط و تهران درباره این آبراه که میان دو کشور قرار دارد، به یک «تفاهم» دست یافتهاند و در حال تلاش برای نهاییکردن یک بیانیه مشترک هستند.
برخی مقامهای آمریکایی نگرانند که این توافق شامل «هزینه خدمات» برای عبور کشتیها باشد؛ اقدامی که عملاً میتواند اهرم نفوذ ایران بر تنگه هرمز را تثبیت کند؛ تنگهای که پیش از جنگ، برای کشتیرانی تجاری آزاد بود. عمان برنامهای برای ایجاد نظام مشترک دریافت عوارض را رد کرده است.
پس از انتشار گزارشهایی مبنی بر اینکه عمان و ایران درباره وضع هزینه برای عبور کشتیها گفتوگو کردهاند، ترامپ در ماه مه از مسقط خواست «رفتار مناسبی داشته باشد... وگرنه مجبور خواهیم شد آنها را منفجر کنیم.» اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، نیز هشدار داد که اگر عمان برای دریافت هزینه عبور با ایران همکاری کند، با تحریم مواجه خواهد شد.
«ما این موضوع را جدی نمیگیریم»
چند مقام کنونی و سابق عمانی که با شرط حفظ نامشان با Al-Monitor گفتوگو کردند، تهدید اخیر ترامپ را با بیاعتنایی کنار گذاشتند. برخی از آنها متعجب بودند و اشاره کردند که عمان دولت آمریکا را در جریان مذاکرات خود با ایران قرار داده است.
یک منبع در مسقط که با دیدگاه مقامهای عمانی آشناست، گفت: «ما متحیریم. ترامپ در تلاش است برای شکست جنگ یک قربانی پیدا کند. صادقانه بگویم، ما این موضوع را جدی نمیگیریم.»
یک دیپلمات سابق عمانی نیز همین دیدگاه را مطرح کرد و گفت: «مسقط دارد به این واقعیت عادت میکند که چنین تهدیدهایی بارها و بارها شنیده میشوند.»
روابط آمریکا و عمان به سال ۱۸۳۳ بازمیگردد؛ زمانی که ایالات متحده نخستین پیمان خود را با یک کشور عربی حوزه خلیج فارس امضا کرد. دو کشور در سال ۲۰۰۹ یک توافق تجارت آزاد امضا کردند و عمان از سال ۲۰۱۹ به کشتیهای نیروی دریایی آمریکا دسترسی رسمی به بنادر دُقم و صلاله را داده است.
با این حال، عمان در مقایسه با قدرتهای بزرگتر منطقه، از روابط دفاعی و اقتصادی مشابهی با آمریکا برخوردار نیست. در دولت جو بایدن، آنتونی بلینکن، وزیر خارجه وقت آمریکا، از همه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس بهجز عمان دیدار کرد.
آنا جیکوبز، پژوهشگر غیرمقیم مؤسسه کشورهای عربی خلیج فارس، گفت: «عمان بین یک صخره و یک جای سخت گرفتار شده است. آنها همیشه خواهان رابطهای خوب با آمریکا هستند و دهههاست از نزدیک با این کشور همکاری کردهاند، بهویژه در زمینه حمایت از میانجیگری؛ اما مسقط نمیتواند کورکورانه از خواستههای واشنگتن پیروی کند.»
این کشور خلیج فارس که از نظر راهبردی در موقعیتی مهم قرار دارد و اغلب از آن با عنوان «سوئیس خاورمیانه» یاد میشود، معمولاً خود را از مناقشات منطقهای دور نگه میدارد و بارها میزبان مذاکرات پشتپردهای بوده که ایران و نیروی نیابتی آن در یمن، حوثیها، در آن دخیل بودهاند.
روابط رسمی عمان با ایران اندکی پس از به قدرت رسیدن سلطان قابوس بن سعید در سال ۱۹۷۰ برقرار شد و پس از انقلاب ایران در سال ۱۹۷۹ نیز ادامه یافت.
تزلزل در سیاست موازنه
با این حال، این رابطه دیرینه با جمهوری اسلامی نتوانست مسقط را از درگیری کنونی مصون نگه دارد. مناطق صنعتی و بنادر عمان طی شش ماه گذشته بر اثر حملات پهپادی و موشکی ایران آسیب دیدهاند؛ هرچند این کشور سلطنتی بسیار کمتر از همسایگان عرب خود در خلیج فارس هدف قرار گرفته و تا حد زیادی از مقصر دانستن ایران خودداری کرده است.
عبدالله باعبود، استاد و پژوهشگر عمانی در دانشگاه واسدا در ژاپن، گفت رابطه نزدیک عمان با ایران «یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت است.»
او افزود: «ایران یک کشور همسایه و کشوری مهم است و ایران میتواند در تنگه هرمز آشوب به پا کند.»
ناخرسندی ترامپ از عمان از زمانی آشکار شد که او در یک سخنرانی تلویزیونی در ساعات پربیننده در ماه آوریل، از شش شریک آمریکا در خاورمیانه به دلیل حمایتشان از جنگ تشکر کرد. نام عمان در این فهرست نبود.
این حذف نام عمان قابل توجه بود؛ زیرا این کشور سالها نقش واسطه میان ایران و آمریکا را ایفا کرده است. دولت باراک اوباما برای انجام مذاکرات هستهای که در نهایت به توافق سال ۲۰۱۵ منجر شد، به کانال ارتباطی مسقط با تهران متکی بود. دولت بایدن نیز هنگام تلاش برای احیای آن توافق، از همین کانال استفاده کرد.
یک مقام سابق آمریکایی که همکاری نزدیکی با عمانیها داشت، آنها را «پیامرسانانی قابل اعتماد» توصیف کرد که در ماههای نخست دولت دوم ترامپ، با فراهم کردن زمینه دیدار میان ایرانیها و استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا در امور خاورمیانه، برای خود سرمایهای از حسننیت ایجاد کرده بودند.
عمان در ماه فوریه میزبان سه دور مذاکرات غیرمستقیم میان آمریکا و ایران بود، پیش از آنکه ترامپ مسیر دیپلماتیک را کنار بگذارد.
اما به گفته این مقام سابق آمریکایی، با طولانیشدن جنگ، «این احساس به وجود آمد که عمان بیش از حد به مواضع ایران نزدیک است.»
دولت ترامپ پاکستان و قطر را بهعنوان میانجیهای اصلی برای میانجیگری و دستیابی به تفاهمنامهای انتخاب کرد که روز دوشنبه رسماً منقضی شد.
سفارت عمان در واشنگتن به درخواست برای اظهارنظر پاسخی نداد.
تحلیلگران تصمیم بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، برای انجام مصاحبه با شبکه CBS را نقطهای میدانند که روابط آمریکا و عمان در دولت ترامپ شروع به تیرهشدن کرد.
این دیپلمات عمانی که بهطور سنتی از حضور مقابل دوربینها پرهیز میکند، در آخرین تلاش برای جلوگیری از وقوع جنگ، در برنامه Face the Nation گفت اطمینان دارد توافق هستهای «در دسترس ماست، اگر فقط اجازه دهیم دیپلماسی فضای لازم برای رسیدن به آن را داشته باشد.»
ترامپ روز بعد وارد جنگ شد.
البوسعیدی چند هفته بعد در مقالهای برای The Economist نوشت که ایالات متحده «کنترل سیاست خارجی خود را از دست داده است.»
تهدیدهای اخیر ترامپ علیه عمان بعید است باعث گسستی بزرگ در شراکتی شود که حدود ۲۳۰ سال قدمت دارد، اما این تهدیدها در حال آزمودن مرزهای سیاست موازنه دشواری هستند که عمان از پیش با آن دستوپنجه نرم میکند.
باعبود گفت: «عمان برای رابطه بلندمدت خود با ایالات متحده ارزش قائل است، اما در دورانی که باید یا با ما باشید یا علیه ما، حفظ چنین موضعی بسیار دشوار میشود.»