پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) : پولیتیکو نوشت: تنها چند روز پس از آنکه اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، از یک «روز D اقتصادی» جدید برای خفه کردن اقتصاد ایران خبر داد، ایالات متحده نخستین حمله شناختهشده خود به ایران از ماه ژوئیه را انجام داد.
به گزارش انتخاب، در ادامه این مطلب آمده: دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در یک لحظه تهدید میکند که اقتصاد ایران را بهآرامی خفه خواهد کرد و لحظهای بعد میگوید ایران را بهسرعت بمباران خواهد کرد تا به تسلیم وادار شود.
جمهوریخواهانی که درباره اینکه کدام گزینه درست است اختلاف نظر دارند، دستکم در یک موضوع متحد هستند: آنها دیگر از این بلاتکلیفی ظاهری ترامپ خسته شدهاند.
آخرین مورد از این تغییر موضعهای ناگهانی همین آخر هفته رخ داد؛ زمانی که آمریکا نخستین حمله شناختهشده خود به ایران از اواخر ژوئیه را انجام داد و موشکاندازهایی را هدف قرار داد که ارتش آمریکا میگفت آماده بودند مینهای دریایی را در تنگه هرمز کار بگذارند. سپس رئیسجمهور در شبکه اجتماعی تروث سوشال ادعا کرد که جزیره خارک، این مرکز مهم انرژی، را به «تکهپارههای ریز» تبدیل خواهد کرد.
این تهدید تنها چند روز پس از آن مطرح شد که اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، از یک «روز D اقتصادی» برای خفه کردن تدریجی اقتصاد ایران خبر داده بود. بسنت گفته بود هدف از تحریمهای جدید و تشدیدشده این است که نیاز به تشدید نظامی از میان برود.
این اقدامات ظاهراً متناقض، بنبستی را نشان میدهند که دولت آمریکا شش ماه پس از آغاز جنگ از سوی ترامپ در آن گرفتار شده است؛ جنگی که رئیسجمهور گفته بود تنها شش هفته طول خواهد کشید و او و اعضای کابینهاش بارها آن را تمامشده و موفقیتآمیز توصیف کردهاند.
یک مقام سابق امنیت ملی که در دولت جورج دبلیو بوش خدمت کرده و مانند دیگر افراد این گزارش به شرط ناشناس ماندن با پولیتیکو صحبت کرده است، گفت: «این جنگ بدون هیچ برنامهای آغاز شد، بدون هیچ برنامهای اجرا شده و تا حد زیادی تحت تأثیر سیاستهای لحظهای قرار گرفته است.»
او افزود: «به همین دلیل است که شاهد این وضعیت دیوانهوار هستیم؛ یک بار وارد میشویم، خارج میشویم، دوباره برمیگردیم، دوباره خارج میشویم، بمباران میکنیم، بمباران نمیکنیم. یعنی مذاکره از طریق توییت؛ آیزنهاور اگر شاهد این وضعیت بود، از شدت تأسف در قبرش به خود میپیچید.»
رویکرد رئیسجمهور در قبال ایران برخی از صداهای خسته از جنگ در حزب جمهوریخواه را ناامید کرده است؛ صداهایی که در مقاطعی جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، و مجموعهای از فعالان سیاسی را نیز شامل شدهاند؛ افرادی که نگران تأثیرات جنگ بر قیمت بنزین و انتخابات میاندورهای هستند و از طولانی شدن جنگ ناراضیاند.
در همین حال، تهدیدهای مکرر ترامپ برای بمباران ایران که تاکنون عملی نشدهاند، جناح جنگطلبتر حزب را نیز ناامید کرده است؛ جناحی که افرادی مانند سناتور تام کاتن، جمهوریخواه از آرکانزاس، و سناتور فقید لیندسی گراهام نمایندگان آن هستند.
یک مقام سابق کارزار انتخاباتی ترامپ گفت: «جمهوریخواهان زیادی که در مجموع از پاسخگو کردن ایران یا خنثی کردن تهدید ایران حمایت میکنند، ناامید شدهاند. او هیچکس را راضی نمیکند.»
یک استراتژیست جمهوریخواه وضعیت ترامپ در قبال ایران را به گرفتار شدن در «فرندزون» (friend zone) تشبیه کرد؛ اصطلاحی که به رابطهای بدون پیشرفت یا تعهد اشاره دارد.
این استراتژیست گفت: «دو جناح وجود دارند که هر دو به یک اندازه عصبانیاند؛ این نشان میدهد اوضاع چندان خوب پیش نمیرود.»
این نگرانیها در مقطعی حساس برای جمهوریخواهان مطرح میشود؛ چراکه تنها دو ماه دیگر تا انتخاباتی باقی مانده که رأیدهندگان آمریکایی پیش از آغاز جنگ نیز به دلیل افزایش قیمتها دلسرد شده بودند.
تنگه هرمز، که زمانی حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکرد، همچنان یک گلوگاه حیاتی باقی مانده است. بر اساس آمار انجمن اتومبیل آمریکا (AAA)، میانگین قیمت هر گالن بنزین در آمریکا ۴.۰۸ دلار است و قیمت گازوئیل، که بخش بزرگی از اقتصاد آمریکا را به حرکت درمیآورد، به رکورد تاریخی خود نزدیک شده است.
با این حال، برخی متحدان دولت ترامپ همچنان درباره دور جدید حملات و تهدیدهای تازه رئیسجمهور برای تشدید جنگ نگرانی چندانی ندارند.
آنها معتقدند ترامپ بهشکلی هوشمندانه فشار بر ایران را حفظ میکند، اطمینان میدهد که تنگه هرمز دستکم برای بخشی از تردد تجاری باز باقی بماند و در عین حال منتظر میماند تا «حلقه محاصره اقتصادی» بسنت اثر خود را بگذارد.
جیمز جفری، سفیر سابق آمریکا که در دولت سه رئیسجمهور در خاورمیانه خدمت کرده، از جمله در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ، گفت: «این فقط بخشی از یک اقدام متقابل است. به نظر نمیرسد هیچکدام از دو طرف علاقهای به بازگشت به حملات گسترده داشته باشند.»
ترامپ روز دوشنبه در دفتر بیضی درباره ایران به خبرنگاران گفت: «آنها یک کشور شکستخورده هستند.»
او در ادامه گفت: «این به این معنا نیست که ما آنها را نمیزنیم. خواهیم دید چه اتفاقی میافتد.»
اما حتی متحدان ترامپ نیز از این نوسان میان تهدید به بمباران ایران و «برگرداندن آن به عصر حجر» از یک سو، و اعمال فشار اقتصادی برای وادار کردن ایران به پذیرش خواستههای آمریکا از سوی دیگر، در کنار پیشنهاد مذاکره برای آتشبس، ابراز نگرانی میکنند.
فردی نزدیک به کاخ سفید گفت: «او نمیتواند روی یک پیام مشخص بماند یا به یک راهبرد منسجم و منضبط پایبند باشد، چون حالا احساس میکند گرفتار شده است.»
این فرد افزود: «ترامپ متوجه خطر سیاسی این وضعیت است، اما نمیتواند راهی پیدا کند که بدون از دست دادن وجهه و آبرو به درگیری پایان دهد. ایرانیها هم بهوضوح این واقعیت را میدانند.»
در حالی که ترامپ اصرار دارد سیاست در محاسبات او نقشی ندارد، یک مدیر اجرایی صنعت نفت که از گفتوگوهای داخلی دولت اطلاع دارد، میگوید در داخل کاخ سفید احساس فزایندهای برای «عبور از این ماجرا و حرکت به جلو» شکل گرفته است.
این مدیر گفت: «انگیزه برای پایان دادن به خصومتها بسیار زیاد است.»
اما او افزود: «در عین حال، همچنان ائتلاف قدرتمندی از مشاوران در وزارت خارجه و کاخ سفید وجود دارد که از همان آغاز عملیات نظامی معتقد بودهاند رژیم ایران تنها زمانی پای میز مذاکره خواهد آمد و با یک توافق قابل قبول موافقت خواهد کرد که آنقدر تحت فشار قرار گرفته باشد که در آستانه نابودی قرار گیرد و هیچ گزینه دیگری نداشته باشد.»
به گفته این فرد: «رئیسجمهور همچنان مطمئن بوده که میتواند ایرانیها را به توافق وادار کند؛ برخی این اعتماد را بیش از حد، یا حتی سادهلوحانه، میدانند.»
با این حال، آخرین دور تشدید تنشها نشان میدهد که با وجود تمام خسارات اقتصادی و نظامی که آمریکا به ایران وارد کرده، تهران همچنان توانایی اثرگذاری بر روایت جنگ، شلیک موشکهایی که نیروهای آمریکایی را در معرض خطر قرار میدهند و وادار کردن ترامپ به واکنش را دارد.
این همان وضعیتی است که بسنت میخواست از وقوع آن جلوگیری کند؛ زمانی که هفته گذشته تحریمهای جدید را اعلام کرد. هدف این تحریمها این بود که ایران را بدون آغاز مجدد یک درگیری نظامی که قیمت نفت را افزایش دهد، مجبور به بازگشت به میز مذاکره کند.
ونس روز دوشنبه در گفتوگو با خبرنگاران تلاش کرد شکاف میان کارزار فشار اقتصادی و تهدیدهای تازه رئیسجمهور به اقدام نظامی را کماهمیت جلوه دهد.
او گفت: «او دارد پیامی برای ایرانیها میفرستد.»
ونس افزود: «حرف رئیسجمهور این است که: ببینید، شما به کشتیرانی تجاری شلیک میکنید، شما مثل یک کشور تروریستی رفتار میکنید. باید این کار را متوقف کنید، وگرنه عواقبی در انتظار شما خواهد بود.»
در همین حال، تهران نشانه چندانی از تمایل برای دستیابی به توافق نشان نداده و ادعاهای بسنت و دیگر مقامات آمریکایی را رد کرده است؛ ادعاهایی مبنی بر اینکه کارزار فشار اقتصادی، اقتصاد ایران را آنقدر تحت فشار قرار خواهد داد که چارهای جز توافق نداشته باشند.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، روز شنبه در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «دروغگو، دروغگو، شلوارت آتش گرفته.»
چین نیز که بخش عمده نفت ایران را خریداری میکند، در برابر تهدید آمریکا به اعمال تحریمها مقاومت کرده است.
لین جیان، سخنگوی وزارت خارجه چین، هفته گذشته گفت که کشورش: «هر کاری را که لازم باشد برای صیانت قاطعانه از حقوق و منافع خود انجام خواهد داد.»
او افزود: «چین در موارد متعدد مخالفت قاطع خود را با تحریمهای یکجانبه غیرقانونی که هیچ مبنایی در حقوق بینالملل یا مجوز شورای امنیت سازمان ملل ندارند، اعلام کرده است.»
لین گفت: «جنگ اقتصادی و فشار حداکثری هیچ راهحلی ارائه نمیکنند.»