مراقبت از زخم؛ از شست‌وشو و پانسمان تا انتخاب پماد ترمیم‌کننده

زخم‌های سطحی مانند بریدگی، خراش یا آسیب‌های جزئی پوست معمولاً با مراقبت درست به‌تدریج بهبود پیدا می‌کنند؛ اما نحوه تمیز کردن، پوشاندن و مراقبت از آن‌ها می‌تواند روی روند ترمیم تأثیر بگذارد. به همین دلیل بسیاری از افراد هنگام ایجاد زخم به دنبال بهترین پماد برای خوب شدن سریع زخم هستند یا می‌خواهند بدانند چه پماد ترمیم کننده زخم برای پوستشان مناسب‌تر است. در واقع، انتخاب محصول باید با توجه به نوع، عمق و شرایط زخم انجام شود و هیچ پمادی برای همه زخم‌ها بهترین گزینه نیست.

اولین قدم، مراقبت صحیح از خود زخم است. پیش از لمس یا تمیز کردن آن، دست‌ها را به‌خوبی بشویید. اگر زخم خونریزی دارد، ابتدا با یک پارچه یا گاز تمیز فشار ملایم و مداوم وارد کنید تا خونریزی کنترل شود. پس از توقف خونریزی، می‌توان زخم‌های سطحی را با آب تمیز یا سرم شست‌وشو تمیز کرد و سپس آن را با یک پانسمان مناسب پوشاند.

تمیز کردن زخم نباید با مالش شدید انجام شود؛ زیرا دستکاری زیاد می‌تواند به بافت در حال ترمیم آسیب بزند. همچنین بهتر است برای تمیز کردن زخم از مواد مختلف بدون دلیل و به‌صورت خودسرانه استفاده نکنید. برخی محلول‌های ضدعفونی‌کننده در صورت استفاده روتین می‌توانند به روند ترمیم آسیب بزنند.

برای زخم‌های کوچک و سطحی، پس از شستن دست‌ها، می‌توان محل زخم را با آب تمیز یا سرم شست‌وشو به‌آرامی تمیز کرد. سپس اطراف زخم را با یک گاز یا پارچه تمیز خشک کنید و در صورت نیاز، روی آن را با پانسمان مناسب بپوشانید. پانسمان باید تمیز و متناسب با شرایط زخم باشد و در صورت خیس یا کثیف شدن، تعویض شود.

هدف از شست‌وشو، پاک کردن آلودگی، باقی‌مانده ترشحات و مواد اضافی از روی زخم است؛ بنابراین نیازی نیست زخم تمیز را به‌طور مداوم و با فشار زیاد شست‌وشو دهید. در زخم‌هایی که ترشح زیادی دارند یا شرایط خاصی دارند، انتخاب روش شست‌وشو و پانسمان بهتر است با نظر پزشک یا متخصص انجام شود.

محصولات ترمیم‌کننده و مراقبت از زخم انواع مختلفی دارند و انتخاب آن‌ها به وضعیت زخم بستگی دارد. بعضی محصولات برای حفظ رطوبت مناسب محیط زخم، برخی برای محافظت از پوست اطراف و بعضی دیگر برای مدیریت ترشحات یا شرایط خاص زخم طراحی شده‌اند. بنابراین نمی‌توان یک محصول را برای تمام انواع زخم توصیه کرد. اما محصولاتی همچون ترمیم کننده اون همواره گزینه ای مطرح برای جای زخم بر روی پوست بوده است.

اگر زخم سطحی و بدون علائم عفونت است، مهم‌تر از پیدا کردن یک محصول خاص، رعایت اصول بهداشت، تمیز نگه داشتن زخم و استفاده صحیح از پانسمان است. در صورت نیاز به استفاده از پماد یا محصول ترمیم‌کننده نیز بهتر است دستور مصرف روی محصول را رعایت کنید و در صورت داشتن بیماری زمینه‌ای یا زخم غیرعادی، با پزشک مشورت کنید.

خیر. همه زخم‌ها به یک نوع پماد یا حتی استفاده از پماد نیاز ندارند. نوع زخم، میزان ترشح، محل ایجاد آن، عمق آسیب و وجود یا نبود علائم عفونت در انتخاب روش مراقبت اهمیت دارد. حتی در دستورالعمل‌های تخصصی مراقبت از زخم نیز انتخاب پانسمان و محصولات موضعی بر اساس ارزیابی وضعیت خود زخم انجام می‌شود .

به همین دلیل، استفاده خودسرانه از پمادهای آنتی‌بیوتیکی یا ضدعفونی‌کننده برای هر زخم توصیه نمی‌شود. اگر زخم نشانه‌ای از عفونت داشته باشد، ممکن است به درمان متفاوتی نیاز داشته باشد.

پانسمان علاوه بر محافظت از زخم در برابر آلودگی و اصطکاک، می‌تواند به کنترل رطوبت و ترشحات نیز کمک کند. نوع پانسمان باید با شرایط زخم هماهنگ باشد؛ برای مثال زخم‌های خشک و زخم‌هایی که ترشح زیادی دارند، الزاماً به یک نوع پانسمان نیاز ندارند.

هنگام تعویض پانسمان، دست‌ها را بشویید و تا حد امکان از تماس مستقیم دست با سطح زخم خودداری کنید. اگر پانسمان به زخم چسبیده است، آن را با زور جدا نکنید؛ جدا کردن خشن پانسمان می‌تواند به بافت تازه آسیب بزند.

برخی عادت‌ها می‌توانند روند بهبود زخم را دشوارتر کنند، از جمله:

• دستکاری و کندن مداوم زخم
• تمیز کردن شدید و مالش محل آسیب
• استفاده خودسرانه از مواد ضدعفونی‌کننده یا داروهای موضعی
• بی‌توجهی به تعویض پانسمان کثیف یا خیس
• وارد کردن فشار یا اصطکاک مداوم به محل زخم
• نادیده گرفتن علائم عفونت

مراقبت مناسب باید با شرایط زخم هماهنگ باشد و اگر روند بهبود طبق انتظار پیش نمی‌رود، بررسی پزشکی اهمیت پیدا می‌کند.

قرمزی و درد خفیف اطراف یک زخم می‌تواند در روند طبیعی ترمیم دیده شود، اما افزایش قرمزی، بیشتر شدن درد، تورم، ترشح چرکی، بوی نامطبوع یا احساس ناخوشی و تب می‌تواند نشانه عفونت باشد. در چنین شرایطی بهتر است به جای ادامه درمان خودسرانه، زخم توسط پزشک بررسی شود.

زخم‌های عمیق یا بزرگ، زخم‌هایی که خونریزی آن‌ها متوقف نمی‌شود، زخم‌های ناشی از گازگرفتگی و زخم‌هایی که جسم خارجی در آن‌ها باقی مانده است، نیاز به ارزیابی پزشکی دارند. همچنین اگر زخم با گذشت زمان بهبود پیدا نمی‌کند یا علائم عفونت در آن دیده می‌شود، مراجعه به پزشک ضروری است.

برای بهبود مناسب زخم، تنها انتخاب پماد ترمیم کننده زخم اهمیت ندارد؛ بلکه تمیز کردن صحیح، جلوگیری از آلودگی، انتخاب پانسمان مناسب و مراقبت مداوم نیز نقش مهمی دارند. اگر زخم سطحی است، می‌توان با شست‌وشوی ملایم و پوشاندن آن با پانسمان مناسب از آن مراقبت کرد؛ اما برای زخم‌های عمیق، آلوده یا دارای علائم عفونت، بهتر است به جای جست‌وجوی بهترین پماد برای خوب شدن سریع زخم، ابتدا علت و شرایط زخم توسط پزشک بررسی شود.